Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2025/515 K.2026/185

Mahkememizde görülmekte bulunan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı şirket temsilcisi dava dilekçesinde özetle; adına kayıtlı şirketin ... Mahallesi, ... Sok. ... Apt.

No: .../... ... / ... adresinde şirketin bazı evrak ve faturalarının, yine şirkete ait eski ve hurda bilgisayar malzemelerinin bulunduğu deposunun olduğunu, şirkete ait defter belge ve sair evrakların bu depoda bulunduğunu, ... tarihinde ...'da meydana gelen şiddetli yağış neticesinde su basan depoda bulunan tüm bilgisayar sarf malzemeleri, hurda aletler, şirket evrakları ve kişisel evrakların kullanılamaz ve okunamaz hale geldiğini, ... tarihinde vergisel işlemler için ihtiyaç duyulan yevmiye defteri, defter-i kebir ve envanter defterlerini tüm aramalara rağmen bulamadığını, ilgili defterleri depoya kaldırdığını hatırladığını,

su baskını sırasında okunamayan, hamur haline gelmiş evrak ve belgelerin bulunduğu koli ile birlikte çöpe atıldığını anladığını belirterek tüm bu nedenlerle şirkete ait yevmiye defteri, defter-i kebir ve envanter defterleri meydana gelen su baskını sonucu zayi olduğundan yenilenmesi amacıyla zayiatın tespiti ve zayi belgesinin verilmesini talep ve dava etmiştir.

Antalya Kurumlar Vergi Dairesine yazılan müzekkereye cevap verilmiştir. Antalya SGK İl Müdürlüğüne yazılan müzekkereye cevap verilmiştir. Antalya Ticaret Sicili Müdürlüğüne yazılan müzekkereye cevap verilmiştir. AFAD, Meteoroloji İl Müdürlüğü ve ... Belediyesine yazılan müzekkerelere cevap verilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, TTK'nın 82/7. maddesine dayalı zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6102 sayılı TTK'nın 82/1. maddesi, "Her tacir; a)Ticari defterlerini, envanterleri, açılış bilançolarını, ara bilançolarını, finansal tablolarını, yıllık faaliyet raporlarını, topluluk finansal tablolarını ve yıllık faaliyet raporlarını ve bu belgelerin anlaşılabilirliğini kolaylaştıracak çalışma talimatları ile diğer organizasyon belgelerini, b)Alınan ticari mektupları, c)Gönderilen ticari mektupların suretlerini, d)64 üncü maddenin birinci fıkrasına göre yapılan kayıtların dayandığı belgeleri, sınıflandırılmış bir şekilde saklamakla yükümlüdür." şeklinde;

6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesi, "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir." şeklinde düzenlenmiştir.

Kanun'da yangın, su baskını veya yer sarsıntısı ibarelerinden sonra yer alan "gibi" sözcüğüyle benzer olayların kastedildiği, zıya haline ilişkin sınırlı sayıda bir düzenleme getirilmediği anlaşılmaktadır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu. 05/10/1984 tarih, 82/11-852 E, 84/788 K).

Türk Ticaret Kanunu, tacire, bütün ticari faaliyetlerinde, basiretli bir iş adamı gibi hareket etme yükümlülüğü getirmiştir. Dosyada talep eden ticaret şirketi olmakla, tacirdir. TTK'nın 18/2. maddesi gereği; her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerekir.

Basiret, sağduyu, ilim, tecrübe ve feraset ışığıyla görüp sezmeye ve bilip değerlendirmeye esas teşkil eden konuları etraflıca ve tam olarak kavrayabilmedir (KARAHAN, Sami, Ticarî İşletme Hukuku, 6102 Sayılı TTK. ile 6098 Sayılı TBK. ve 6100 Sayılı HMK‟ya Göre Güncellenmiş 20 Baskı, Konya 2011, s. 86; AYHAN, Rıza, Ticarî İşletme Hukuku, Ankara 2007, s. 203).

Basiret, tacirin ticari işletmesiyle ilgili olarak, fiili ve hukuki işlemlerde göstermesi gereken dikkat, tedbir ve objektif özen yükümlülüğü demektir. Tacir, tüm bu hukuki ve fiili işlemlerini yaparken, ticari hayatın gerektirdiği tüm tedbirleri almalı ve meydana gelebilecek değişmeleri önceden tahmin etmeye çalışarak yükümlülük altına girmesi gereklidir.

Tacirden beklenen basiretin ne olduğu kanundan değil ticari hayattan, özellikle ticari teamüllerden çıkartılabilir (KİZİR, Mahmut., "Yargıtay Kararları Işığında Basiretli İşadamı Gibi Hareket Etme Yükümlülüğünün Sözleşmenin Değişen Şartlara Uyarlanmasına Etkisi", Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 19 Sayı: 2 Yıl: 2011, s. 245-283).

Tüm dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde; TTK'nın 82/7. maddesinde tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgelerin yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde ziyaa uğraması halinde tacirin ziyaı öğrendiği tarihten itibaren 30 günlük hak düşürücü süre içerisinde zayi belgesi verilmesine ilişkin dava açılabileceği öngörülmüştür.

Hak düşürücü süre mahkemece re'sen gözönünde tutulması gereken dava şartlarından olup, davacı şirketin depo olarak kullandıkları yerde ... tarihinde sel olayı yaşandığı ve şirkete ait karar defterinin zayi olduğu, bu durumu ... tarihinde fark edildiği iddiasıyla dava açılmışsa da; davacı yanın tacir olduğu,

ticari defter ve belgelerin saklanması için basiretli ve tedbirli davranması gerektiği, şirkette yaşanan sel olayının yaklaşık 16 ay önce gerçekleştiği, davacının su baskınının gerçekleştiği tarih itibariyle ticari defterlerin zayini öğrendiğinin kabulünün gerektiği, davacı şirket ve yetkililerinin aynı tarihte ticari defter ve belgelerin zayi olup olmadığını denetlemesi gerekirken bu yükümlülüğünü yerine getirmediği, öğrenme tarihinin üzerinden 30 günlük hak düşürücü sürenin geçtikten sonra açıldığı anlaşıldığından;

davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar vermek gerektiği sonuç ve kanaatine varılarak aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. HD., 2024/1634 Esas, 2024/1345 Karar)

Katip ... · E-imzalı Hakim ... · E-imzalı