Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2016/983 K.2019/1140

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili beyanlarında; davacı ile davalı arasında 16/11/2012 tarihli ...

Elektrik Tesisat İşleri Sözleşmesinin imzalandığını, davacı şirket bu sözleşeme uyarınca davalı tarafından yapılmakta olan alışveriş merkezinin otopark, otel ve ofis elektrik tesisatı işinin, malzemeli işçiliklerinin yapılması, devreye alınması ve çalışır vaziyette teslim edilmesi işini yüklendiğini, sözleşmenin 7. Maddesinde açıkça belirtildiği üzere '' işin süresi, AVM ve ofis için 31/12/2013, otel için 28/02/2014 olarak kararlaştırıldığını, iş sahibinin işin süresini değiştirme yetkisinin olduğunu,

iş programları şantiye diğer birimler ile görüşme neticesinde belirlenip iş sahibi tarafından yayınlanacak ve iş sahibi tarafından değiştirilebileceğini, şantiyenin iş programlarına ve sürelerine aynen uyulacağını, şantiyede yapılan kısmı iş programları ve buna özel termin süreleri de aynı şartlara haiz olduğunu, uyulmaması durumunda gecikme cezası uygulanacağının işin bitim süresinin 30/06/2014 tarihinden sonraya uzaması halinde fiyat farkı, genel gider vs her ne isimle olursa olsun ilave ücret verilmeyeceğini,

işin süresinin 30/06/2014 tarihini geçmesi halinde yükleniciden kaynaklanmayan gecikmelerde yükleniciye sözkonusu dönem için endirek personel giderleri (maaş, SGK, yemek, ulaşım ve konaklama) direk personelin ulaşım ve konaklama giderleri teminat mektubu giderleri dikkate alınarak mutabık kalınan bir bedelin ödeneceğini, işin süresince davacı şirket tarafından yüklenilen işin ifası devam ederken davalı şirket tarafından sonradan yapılan mimari revizyonlar ve proje revizyonları koordinasyon yetersizliği,

ilave işler davalı tarafından talep edilen ilave işler ve benzeri sonucu işin süresi 30/06/2014 tarihinden sonraya ve davacıya atfedilemeyecek nedenlerle uzamış olup, davalı, davacının iş yükünü %50 arttırmasına karşın sözleşme kapsamındaki bütün işler ve davalı tarafından talep edilen ilave işler eksiksiz şekilde tamamlanarak teslim edilmiş ve en son hakediş bedeline ilişkin 04/07/2015 tarihinde fatura kesildiğini, ancak işin 30/06/2014 tarihinden sonraya uzamasının davacı firmaya ek maliyetlere sebep olduğunu, aylık maliyet farkını gösterir listeyi davalıya yolladıklarını,

iş bu sözleşme kapsamında kesin hakediş teslim tarihi 23/01/2015 olup, kesin hakediş onayının 09/02/2015 tarihinde gerçekleştiğini ve kesin hesap firması kontrol süreci bitişinin 15/05/2015 tarihinde yapıldığını, ancak davalı iş denetimiyle mutabık kalınan kesin hakediş onayının 29/05/2015 tarihinde alınmasına karşın işbu giderlere ilişkin madde 7 uyarınca mutabık kalınan bir genel gider farkı ödenmesi gerekirken davalının herhangi bir bedel kararlaştırılmasından imtina ettiğini ve genel gider farkına ilişkin herhangi bir ödeme yapmadığını, davalının işbu giderleri kendi bütçesinden ödemek zorunda kaldığını,

bu nedenle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL alacağın 30/06/2016 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde; taraflar arasında 16/11/2012 tarihli eser sözleşmesi düzenlendiğini, buna göre davacının yapacağı işin AVM, ofis ve otelin elektrik projelerini bedelsiz, tesisatları ise sözleşme ve eki şartmanede belirtilen koşullar ve birim fiyatı üzerinden yapmayı taahhüt ettiğini, işin yapım ve teslim süresinin AVM ve ofis için 31/12/2013, otel için 28/02/2014 tarihi kararlaştırıldığını, davacıya 17/11/2012 tarihli teslim tutanağı ile işin yapılacağı yerlerin teslim edildiğini ve işe başlandığını, sözleşmenin 4. ve 5. maddesine göre işin özellikleri ve kurallarının belirlendiğini,

ödenecek ücretinde 20.800,00 TL + KDV olarak belirlendiğini, ayrıca sözleşmenin eki şartamede özel düzenlenemer yapıldığını, iş kapasitesinin %50 arttırılması, proje değişiklikleri yapılması nedeniyle sürenin uzatılması halinde yüklenicinin hiçbir hak ve isteğinde bulunamayacağının kabul edildiğini, davacının işin uzamasının davalıdan kaynaklandığı iddiasını kabul etmediklerini, dava konusu uyuşmazlığın işin yapım süresinin 30/06/2014 tarihinde dolmasına karşın bu tarihten sonra işin sürdürülmesi nedeniyle talep edilen alacak kalemine ilişkin olduğunu,

ancak davalının 30/06/2014 tarihinden sonraki dönemde çalıştırdığı fazla personel ve fazla mesaj nedeniyle fazladan ödemek zorunda kaldığı yıllık izin + kıdem ödencesi ve yaptığı işletme giderlerini sözleşmenin 7.maddesine göre istediğini, ancak işin uzamasına neden olduğu ileri sürdüğü konulardan proje değişikliği ve iş kapasitesinin arttırılmasının sözleşmeye uygun olarak yapıldığını, davacının buna ilişkin herhangi bir talepte bulunamayacağını, diğer ileri sürdüğü iddiaların gerçek dışı olduğunu, davacının basiretli bir tacir gibi davranarak bu konuları içeren herhangi bir uyarı veya ihtarının davalıya yapılmadığını,

taraflar arasında tüm işlemlerin kesin hesaplarının görüldüğünü, varılan anlaşma gereği ödemenin 26/08/2015 tarihinde banka aracılığıyla davacıya yapılarak borcun kapatıldığını ve aralarındaki ilişkinin sonlandırıldığını, davacının hiç bir itiraz ileri sürmeksizin kesin hesabı kabul ettiğini, kesin hesabın aynı zamanda bir ibralaşma olduğunu, ibradan sonra alacak savında bulunulamayacağını, kaldı ki geçici kabul tutanağında belirlendiği üzere noksan bırakılan işlerinde olduğunu, aradan bir yıl geçtikten sonra açılan davanın iyiniyetten yoksun olup, dava hakkının kötüye kullanılması kapsamında değerlendirdiklerini,

ve açılan haksız davanın reddini talep etmiştir.

Delillerin değerlendirilmesi ve gerekçe:

Dava taraflar arasındaki eser sözleşmesi kapsamında iş artışı nedeniyle ek maliyetler ortaya çıkmasına dayalı alacak davasıdır.

Davacı iş hacminin artması ve sürenin uzaması nedeniyle işçilere ödenmesi gereken kişi ve saat artışından kaynaklı maliyetin yükseldiğini yine fazla mesaiye yönelik maliyetin arttığını, personelin özlük haklarına ilişkin maliyetin arttığını, işletme giderinin ortaya çıktığını belirterek alacak isteminde bulunmuştur.

Taraflar arasında davalıya ait Levent İstanbul'da bulunan ... Alışveriş Merkezi, Otopark, Otel, Ofis elektrik tesisat işlerinin yapılmasına dair 16/11/2012 tarihli eser sözleşmesi imzalanmıştır. Bu sözleşmede işin bedeli 20.800.000,00 TL olarak belirlenmiştir. Sözleşmenin 7.maddesinde işin teslim süresi ve işin uzaması halinde yükleniciye ödenecek bedelin nasıl belirleneceği kararlaştırılmıştır. Taraflar aynı tarihte imzaladıkları teklif alma ve ihale şartnamesinin 30.maddesinde ise iş hacminin %50 oranında eksiltilmesi veya arttırılması halinin sözleşme koşullarına etki etmeyeceğini, iş hacminin artması dolayısıyla sözleşmede belirlenen bedel dışında ek bir bedel veya tazminat talep edilemeyeceğini kararlaştırmışlardır.

Mahkememizce ilk önce davacı defterlerinde bilirkişi incelemesi yapılması için talimat yazılmış ise de davacı defterlerinde yapılacak inceleme ile dosyanın aydınlatılması mümkün değildir. Zira taraflar arasındaki eser sözleşmesinin 30.maddesinde iş miktarının arttırılması veya azaltılmasına ilişkin madde metninde; "işveren gerek gördüğü takdirde sözleşme konusu işin bu hacmini %50'ye kadar değiştirebilir.

Bu durumda iş hacminin %50 eksiltilmesi veya arttırılması halinde yüklenici aynı koşullarla işi tamamlamakla yükümlüdür. Azalan yada çoğalan iş için yüklenici sözleşmede belirtilen birim fiyatlarına göre hesaplanan bedel dışında ek bir bedel veya tazminat talep edemez. Ancak işin hacminin arttırılması halinde müteahhide sadece işveren tarafından hesap edilecek gerekli süre uzatımı verilebilir."

Sözleşmenin bu maddesinden anlaşılacağı üzere taraflar arasındaki sözleşmede ve teknik şartnamede yüklenicinin üstlendiği işin daha sonradan %50 orana kadar arttırılması durumunda yüklenici bu arttırım dolayısıyla ayrıca bir ücret yahut tazminat isteyemeyecektir. Yüklenicinin talep edebileceği şey sözleşme maddesi uyarınca sürenin uzatılmasıdır. Süre uzatıldığı için de süre uzatımından kaynaklı artan maliyetler dolayısıyla davaya konu edilen maliyet kalemleri talep edilemeyecektir. Ancak sözleşme ve teknik şartnamede yüklenicinin üstlendiği işin iş veren tarafından hacmi %50 üzerinde arttırılırsa bu artış oranında davacı artan maliyetler dolayısıyla alacak talebinde bulunabilecektir.

Madde metni kendi içerisinde her iki tarafın hak ve menfaatlerini de korumaktadır. Zira iş hacminin %50 oranına kadar azaltılması durumunda da benzer şekilde yüklenici aynı koşullarla işi tamamlayacaktır. İş hacminin %50 oranında eksilmesi yahut artması durumunda taraflar ortak iradeleriyle bunun sözleşmede belirlenen alacağa etki etmemesini arzu etmişlerdir.

Öyle ise yapılması gereken iş eserde yapılacak bilirkişi incelemesiyle sözleşmede belirlenen yüklenicinin yapımını üstlendiği işlerin ne miktarda olduğu, sözleşmede yüklenilen işlerin daha sonradan iş hacminin ne miktarda arttırıldığı, artan hacmin sözleşmedeki üstlenilen işlerin %50'sini aşıp aşmadığının keşif yoluyla belirlemektir.

Sözleşme ile işin toplam bedeli 20.800.000,00 TL olarak öngörülmüş, ödemenin 2.080.000,00 TL'si peşin olarak kalan %90'lık bakiyesi ise aylık hakediş halinde ödenmesi kararlaştırılmıştır. İşin teslim süresi AVM ve ofis için 31/12/2013 tarihi, otel için 28/02/2014 tarihi olarak belirlenmiştir. İşin bitiş süresi 30 Haziran 2014'e kadar uzaması halinde fiyat farkı, genel gider ve her ne adla olursa olsun yükleniciye ilave ücret ödenmeyecektir.

İşin süresi 30 Haziran 2014'ü geçerse yükleniciden kaynaklanmayan gecikmelerde yükleniciye söz konusu dönem için personel giderleri ve teminat mektubu giderleri dikkate alınarak tarafların mutabık kaldığı bir bedel ödenir. Yükleniciden kaynaklanan sebeplerle süre uzatımı yapılamaz. Böyle bir durumda gecikmeden dolayı geciken her gün için 8.000,00 TL tutarında gecikme tazminatını yüklenici ödemekle yükümlüdür.

Sözleşmenin bir bütün halinde değerlendirilmesinde işin süresinin 30 Haziran 2014 tarihini geçmesi ve bunun da yükleniciden kaynaklanmaması durumunda dahi iş artışını düzenleyen 30.madde uyarınca iş hacmi %50 oranından daha fazla artmamış ise davacı yüklenici iş süresinin uzamasından dolayı iş sahibinden ücret talep edemeyecektir.

İş hacmi %50 oranından fazla artsa da işin süresinin uzaması iş hacminin artışından kaynaklı olmayıp davacı yüklenicinin kusurundan kaynaklı sebepler nedeniyle olursa yine sözleşme uyarınca davacı yüklenici işin uzamasından kaynaklı alacak isteminde bulunamayacaktır.

Netice itibariyle dava konusu alacağın davacı tarafından talep edilip edilemeyeceği sözleşmenin 30.maddesindeki iş hacminin artışına göre belirlenecektir.

Tarafların dosyaya sunmuş olduğu yazışma içeriklerinden davacı tarafça işin bitirilmesinde gecikmelere neden olunduğu görülmektedir. Taraflar arasında yapılan iş için ek protokoller düzenlenmiştir. Ek protokollerdeki işler için ayrı bir malzeme, işçilik genel gider ve toplam gider birim fiyatları belirlenmiştir. Taraflarca sözleşmenin icrası sırasında farklı tarihlerde sözleşmeye ilaveten beş adet ek protokol imzalanmış ve her ek protokolde aynı şekilde malzeme, işçilik, genel gider ve toplam birim fiyatları belirlenmiş ve buna bağlı olarak hakedişler ve birim fiyatlar davacı tarafa ödenmiştir.

Sözleşmede davacı yüklenicinin yapımını üstlendiği iş elektrik tesisat işi olduğu için eserde keşif yoluyla bilirkişi incelmesi yapılmasına karar verilmiş, elektrik mühendislerinden oluşan bilirkişi heyetiyle davalıya ait eserde inceleme yapılmış ve bilirkişi raporu dosya arasına alınmıştır.

Buna göre de taraflarca gerek ana sözleşme ve gerekse ek protokollerle işin bedeli 32.800.904,80 TL'ye ulaştırılmıştır. Bu bağlamda davacıya ait AVM'nin elektrik tesisat işinin kapsamı sözleşmede belirlenen 20.800.000,00 TL değil 32.800.904,80 TL'dir. Davacı tarafça sözleşmede belirlenen işi aşan iş miktarı 6.342.086,08 TL'dir. Bu iş ana sözleşme ve ek protokoller dışında yapılan aşan iş miktarıdır.

Bilirkişiler ikili ayrıma gitmek suretiyle %50 iş artışı olup olmadığını belirlemişlerdir. Buna göre sözleşme bedeli 20.800.000,00 TL olarak belirlendiğinde sözleşme kapsamındaki iş dahilinde davacı tarafça 27.142.086,08 TL'lik iş yapıldığından iş artış oranı %30,49 olarak tespit edilmiştir. Yapılan iş bedeli 32.800.904,80 TL (toplam hakediş bedeli) dikkate alındığında ek protokoller dahil toplam iş hacminin %50 oranını aştığı belirtilmiştir.

Gerek ana sözleşme gerekse ek protokoller tarafların müşterek olarak imzaladıkları birer sözleşmedirler. Hem ana sözleşmede davacının üstlendiği iş nedeniyle alacak miktarı belirlenmiş hemde ek protokollerle yapılması gereken işlerin maliyet, işçilik, genel gider ve birim fiyatları belirlenerek hakedişler halinde tespit edilmiştir. Yani davacıya ait AVM'nin elektrik tesisatının tamamlanması işi bir ana sözleşme ve ek protokollerle bir bütün halinde değerlendirilmelidir.

Çünkü ek protokollerdeki imalatlar nedeniyle davacıya yüklenen malzeme, işçilik, genel gider ve toplam birim fiyatlar belirlenerek hakedişler düzenlenmiştir. Buradaki işçilik ve maliyetler bedel olarak karşılandığından davacının bu karşılanan miktarlar dışında bir alacak talebi bulunamayacaktır. Sözleşme kapsamında belirlenen iş için hakediş kalemleri içerisinde bu maliyetler hakedişe bağlanmamış olsaydı sözleşmenin 7.maddesindeki işçilik giderleri dikkate alınabilirdi.

Oysa ki ek protokollerdeki hakedişlerde işçilik ve genel giderler miktar olarak belirlenmiş ve davacı alacağı olarak hakedişe bağlanmıştır. Sözleşmenin 7.maddesinde öngörülen ve tarafların mutabakatıyla ortaya çıkan bir bedelin ödenmesi en direk personel giderleri, direk personel giderleri ve teminat mektubu giderleri olarak öngörülmüştür. Taraflar ek protokollerdeki hakedişlerle zaten işçiliklerin ve genel giderlerin malzeme bedelleri dışında hakedişe bağlamıştır.

Nitekim 7.maddenin son fıkrasında da mutabık kalınan bir bedelin ödeneceği açıklanmıştır. Taraflar işin nihayetinde kesin hesap mutabakatı yapmış ve bu kesin hesap mutabakatı ile davacının iş için ne miktarda alacak hakettiğini mutabık kalarak belirlemişlerdir. Bunun dışında davacının talep edebileceği iş hacminin artışından kaynaklı bir alacağı bulunmamaktadır.

Yukarıda açıklanan hususlara göre ortaya çıkan toplam bedelden iş hacminin ne miktarda arttırıldığı belirlenecek olunursa; mahkememizce burada temel olarak kıstas alınması gereken miktar ilk 20.800.000,00TL'lik sözleşme bedeli değil, ek protokollerle ortaya çıkan iş bedelidir. Bu miktarda 32.800.904,80 TL'dir. Bilirkişiler tarafından ek protokollerle sözleşme bedeline ek olarak 5.658.818,72 TL tutarında iş yapıldığı belirlenmiştir.

Bu işin karşılığı ve bedeli de hakedişlerle davacı tarafça ödenmiştir. Yine bilirkişilerce belirlendiği üzere 20.800.000,00 TL'lik toplam bedelden davacı tarafça sözleşme kapsamındaki iş dahilinde 27.142.086,08 TL iş yapıldığı gerekçesi ile talepte bulunulduğu görülmektedir. Aradaki fark 6.342.086,08 TL'dir.

Sözleşmedeki iş hacmini arttıran iş miktarının bedeli bu 6.342,086,08 TL olup bu oran sözleşme ve ek protokollerdeki bedel olan 32.800.904,80 TL'ye oranlandığında bilirkişilerin belirlediği %30,49 oranından daha aşağıda olmaktadır. Yani davacının sözleşme ve ek protokollerle belirlenen işler dışında yaptığı imalatın (iş hacmini ve süresini arttıran 6.342.086,08 TL'lik) iş hacminin artmasında ve oranı belirlenmesinde dikkate alınması gerekmektedir.

Zira taraflar gerek ana sözleşmede gerek ek protokollerde sözleşme bedelini ortak iradeleriyle belirlemişlerdir ve karşılıkları hakedişle tespit edilmiştir. Davacının belirlenen ve kesinleşen bu hakedişlere de herhangi bir itirazı da olmamıştır. Tarafların nihai olarak ortaklaşa belirledikleri kesin hesap mutabakatında da alacak ve borç miktarları da taraflarca belirlenerek davacının bu iş dolayısıyla ne kadar alacağı olduğu her iki tarafın iradesiyle ortaya konulmuştur.

Davacı taraf kesin hesap mutabakatındaki bu rakama itiraz etmediği gibi herhangi bir ihtirazi kayıtta koymamıştır.

Bu sebeple davacının davalıya ait AVM'deki elektrik tesisat işlerinin yapımına ilişkin sözleşme uyarınca bir alacağının bulunmadığı anlaşıldığından davanın reddine karar verilmiştir.

Katip ... Hakim ...