Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/1568 K.2025/106

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Kiralamış olduğu taşınmazlarda çiftçilik yapan müvekkilinin davalıdan ekli faturadan da anlaşılacağı üzere ... günlü fatura ile ... Tipi ...

Kğ ekmeklik buğday tohumunu 6.514,50 TL'ye satın alarak köyde kiralamış olduğu bir kısım taşınmazlarda ekimini yaptığını, tohumların gerekli ve yeterli tüm ekim ve bakımları özenilerek yapıldığını, ancak buğday tohumu yeşermediğini, üründen beklenen veriminin alınamadığını, ürün hasadını yapamadığını ve bu nedenle de maddi ve manevi olarak zarara uğradığını, müvekkilinin durumun saptanması amacıyla Bismil İlçe Tarım ve Ormancılık Müdürlüğü’ne başvurduğunu, mahallinde tutulan ve ekte sunulan ... günlü tarihli tutanakta tanzim edildiğini,

toprak içeriğinde veyahut çevresel ektenler ile hava olaylarının söz konusu durumun meydana gelmesinde herhangi bir etkisi de bulunmadığını, herhangi bir olumsuzluk yaşanmasaydı, davalıdan alınan ve ekimi yapılan tohumdan kaç kğ hasat yapılacağı ve hasat tarihi itibariyle ürünün parasal değerinin ne kadar olacağının hesaplanması ile müvekkiline ödenmesi gerektiğini, müvekkilinin, anılan olayın meydana gelmesinin akabinde davalı ile uzlaşma yoluna gitttiğini, ancak davalı yanca müvekkilinin zararı ve mahrum kalınan karı kendisine ödenmediğini,

bunun üzerine davalı aleyhine ekte sunulan arabuluculuk uzlaşmazlık tutanağı ile arabuluculuk sürecine girilmiş olup ancak davalı yanca yine müvekkilinin zararı karşılanmamış olmakla, müvekkilinin zararının karşılanmasını talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili dava dilekçesinde özetle.

Davalı müvekkili şirketin merkezi ... bulunduğundan HMK m.6 vd. hükümlerine göre Batman Mahkemeleri yetkili olduğunu, bu nedenle işin esasına girilmeden davanın öncelikle yetkisiz mahkemede açılması nedeniyle yetkisizlik kararı verilmesini, dava dilekçesinde tohumları ... tarihinde satın aldığını satın aldığı tohumlardan verim alamaması üzerine anılan tohumların durumunun saptanması amacıyla ... tarihinde Bismil İlçe Tarım Orman Müdürlüğüne başvurduğunu belirten davacı yan iddia ettiği zararı öğrendikten sonra kanunda belirtilen altı aylık sürede davasını açmamış ayrıca her halükarda 2 yıllık süre içerisinde açması gereken davayı,

kanunda belirtilen süreler geçtikten sonra huzurdaki davayı açtığından zamanaşımı hususu göz önünde bulundurularak haksız yere açılan işbu davada zamanaşımı definde bulunduklarını, öncelikle müvekkili şirket tarım sektöründe oldukça saygın ve eski bir şirkettir. bölgede birçok çiftçiye tarım tohum, gübre gibi tarım ürünlerinin satışını yaklaşık ... yıldır gerçekleştirmekte olduğunu, bu denli köklü ve itibarı olan bir şirketin davacıya ayıplı tohum sattığı iddiası gerçek dışı olup tarafımızca kabulü mümkün olmadığını, müvekkili şirket davacıya satmış olduğu tohumlardan bölgedeki davacı yan ile aynı bölgede bulunan birçok çiftçiye satmış,

satmış olduğu davacı yanında aynı parti numaralı tohumlara ilişkin olarak hiçbir problem yaşamadıklarını, Batman Mahkemelerinin yetkili olması nedeniyle yetkisizlik kararı verilmesini, öncelikle ..... tarımsal araştırma üretim ve pazarlama anonim şirketine ihbarını, davanın zaman aşımı ve hak düşürücü süre yönünden reddini, haksız ve hukuka aykırı davanın reddini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve beyan etmişti.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan) istemine ilişkindir. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olup, yargılamanın her aşamasında re'sen dikkate alınması gerekir.

Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesinin ... tarih, Esas, Karar sayılı kararında da ayrıntılı olarak açıklandığı ve Mahkememizce de anılan karara atıf yapılmak suretiyle iştirak edildiği üzere. Asliye Ticaret Mahkemesi ile Asliye Hukuk Mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisi olup, bu durumda göreve ilişkin usul hükümleri uygulanır.

Görevle ilgili düzenlemeler kamu düzenine ilişkin olup taraflar ileri sürmese dahi yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilir. Görevle ilgili hususlarda kazanılmış hak söz konusu olmaz. Mahkeme duruşma yapmadan, yani taraflara tebligat yapıp onları dinlemeden dosya üzerinden de görevsizlik kararı verebilir. Taraflar da yargılama bitinceye kadar görev itirazında bulunabilirler.

Görev itirazı yapılmış ise veya yapılmamış olsa bile re'sen mahkeme, ilk önce görevli olup olmadığını inceleyip, karara bağlamalıdır. TTK m. 4 hükmünde, bir davanın ticarî dava niteliğinde olup olmadığının tespiti bakımından üç ayrı kıstas kabul edilmiştir.

Bunlardan ilki, tarafların sıfatına ve işin ticarî işletme ile ilgili olup olmadığına bakılmaksızın ve başka hiçbir şart aranmaksızın TTK veya diğer kanunlarda ticarî sayılan davalardır (mutlak ticarî davalar). Mutlak ticarî davalar herhangi bir unsurun, bağlama noktasının veya sebebin davanın ticarî niteliğini değiştirmediği, mahkemenin kanaatinin rol oynamadığı davalardan olup. TTK m. 4(1) hükmünde (a) ilâ (f) bentlerinde sayılmıştır.

İkincisi ise, yalnızca bir ticarî işletmeyle ilgili olmasına rağmen ticarî nitelikte kabul edilen davalardır. TTK m. 4(1)-son cümle hükmü uyarınca ikinci grup ticarî davalar, yalnızca bir tarafın ticarî işletmesini ilgilendiren havale, vedia (saklama) sözleşmesi ile fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalardır. Bu nevi davaların ticarî nitelikte sayılması için yalnızca bir tarafın ticarî işletmesiyle ilgili olması TTK’da gerekli ve yeterli görülmüştür.

Üçüncü grup ise, nispî ticarî davalar olup, TTK m. 4(1) hükmü uyarınca her iki tarafın ticarî işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticarî dava sayılır. Bu hükme göre bir davanın ticarî dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticarî işletmesini ilgilendirmesi, hem de iki tarafın tacir olması gereklidir.

Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticarî iş niteliğinde olması veya ticarî iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticarî sayılması davanın ticarî dava olması için yeterli değildir. TTK m. 19/2 hükmü uyarınca, taraflardan biri için ticarî iş niteliğindeki bir sözleşmenin diğer taraf için de ticarî sayılması, davanın niteliğini ticarî hale getirmeyecektir.

Zira TTK, kanun gereği ticarî dava sayılan davalar haricinde, ticarî davayı “ticarî iş” esasına göre değil, “ticarî işletme” esasına göre belirlemiştir. Hâl böyle olunca, işin ticarî nitelikte olması tek başına davayı ticarî dava haline getirmez.

Öte yandan, 507 sayılı Kanun'un 2. maddesinde ''İster gezici olsun ister bir dükkan veya bir sokağın belli yerinde sabit bulunsunlar ticari sermayesi ile birlikte vücut çalışmalarına dayanan ve geliri o yer ve gelenek ve teamülüne nazaran tacir niteliğini kazanmasını icap ettirmeyecek miktarda sınırlı olan ve bu bakımdan ticaret sicili ve dolayısıyla ticaret ve sanayi odasına kayıtları gerekmeyen, ayni niteliğe (sermaye unsuru olsun olmasına) sahip olmakla beraber, ayrıca çalıştığı sanat, meslek ve hizmet kolunda bilgi, görgü ve ihtisasını değerlendiren hizmet,

meslek ve küçük sanat sahipleriyle bunların yanında çalışanlar ve geçimini sınırlı olarak kamyonculuk, otomobilcilik ve şoförlükle temin eden kimselerin 1. maddede belirtilen amaçlarla kuracakları dernekler bu kanun hükümlerine tabidir” denilmektedir.

507 sayılı Kanun, 21/06/2005 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5362 Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 76. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış ve maddenin 2. cümlesi ile diğer yasaların 507 sayılı Yasaya yaptıkları atıfların 5362 sayılı yasaya yapılmış sayılacağı belirtilmiştir.

Yeni yasal düzenlemede esnaf ve sanatkar tanımı değiştirilmiş olup Yasa'nın 3. maddesine göre esnaf ve sanatkar, ister gezici ister sabit bir mekanda bulunsun, Esnaf ve Sanatkar ile Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulunca belirlenen esnaf ve sanatkar meslek kollarına dahil olup, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasına dayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunan meslek ve sanat sahibi kimseleri olarak belirtilmiştir.

Diğer yandan, TTK'nın 12. maddesinde "Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişiye tacir denir. Bir ticari işletmeyi kurup açtığını, sirküler, gazete, radyo, televizyon ve diğer ilan araçlarıyla halka bildirmiş veya işletmesini ticaret siciline tescil ettirerek durumu ilan etmiş olan kimse, fiilen işletmeye başlamamış olsa bile tacir sayılır.

Bir ticari işletme açmış gibi, ister kendi adına, ister adi bir şirket veya her ne suretle olursa olsun hukuken var sayılmayan diğer bir şirket adına ortak sıfatıyla işlemlerde bulunan kimse, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı tacir gibi sorumlu olur." hükmü ile anılan Yasa'nın 11. maddesinde "Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir.

Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır, Bakanlar Kurulunca çıkarılacak kararnamede gösterilir.” düzenlemesi yine TTK’nin 15. maddesinde de "İster gezici olsun ister bir dükkânda veya bir sokağın belirli yerlerinde sabit bulunsun, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri 11. maddenin ikinci fıkrası uyarınca çıkarılacak kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi esnaftır." düzenlemesi bulunmaktadır.

Bir kimsenin Vergi Usul Kanunu'na göre esnaf sayılması, TTK yönünden de esnaf kabul edilmesini gerektirmez. Ticaret siciline ya da Oda'ya kayıtlı olmamak da tacir olmamanın kesin bir kanıtı olmadığı gibi, vergi mükellefi olup olmamak da tacir ve esnaf ayrımında kesin bir ölçüt olarak kabul edilemez.

Mülga 6762 sayılı TTK'nın 1463. maddesine göre, Bakanlar Kurulunca 18/06/2007 tarihinde kararlaştırılıp, 21/07/2007 tarih ve 26589 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 2007/12362 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında esnaf-tacir ayırımının nasıl yapılacağı belirlenmiştir.

6103 sayılı Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 10. maddesinde ticari işletmeler hakkında 6102 sayılı TTK'nın 11/2 madde ve fıkrasında öngörülen Bakanlar Kurulu kararı çıkarılıncaya kadar yürürlükte bulunan düzenlemelerin uygulanacağı belirtildiğinden Bakanlar Kurulu kararının uygulanmasına devam edilerek esnaf ve tacir ayrımının anılan kararda belirtilen kıstasların değerlendirilmesi suretiyle yapılması gerekecektir.

Her ne kadar Bismil ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... sayılı ilamında davanın mutlak ticari dava olduğundan bahsedilmiş ise de dava konusu uyuşmazlık, 6102 sayılı TTK’nın 4. maddesinde tahdidi olarak sayılan mutlak ticari davalardan değildir. Dolayısıyla, bu türden uyuşmazlığın ticari dava sayılabilmesi ve ticaret mahkemesinde görülebilmesi için tarafların her ikisinin de tacir ve dava konusunun tarafların ticari işletmeleriyle ilgili olması gerekir.

Davalı taraf tüzel kişi tacir ise de, davacının tacir olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Davacının gelir idaresi yazı cevabında davacının basit usulde vergilendirildiği, ticareti sicil müdürlüğünden gelen yazı cevabına göre davacının bir kaydının bulunmadığı belirtilmiştir. Neticeten davacının tacir olmadığı anlaşılmakla, dolayısıyla görevli mahkemenin genel mahkeme olan asliye hukuk mahkemesi olduğu görülmekle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip Hakim