İstanbul 1. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2023/29 K.2024/271

Mahkememizde görülmekte bulunan Tazminat (Fikir Ve Sanat Eserleri Sahipliğinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

İDDİA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Davacı ...'ın, ...Üniversitesi Fotoğraf Bölümü’nden mezun olduğunu, birçok mimarlık ofisi ve kurumsal ofis, üniversite ve vakıf için fotoğraf üreten bir fotoğrafçı olduğunu, bu kapsamda davacının mimari ve iç mekan çekimleri, portre çekimleri ... Française, ..., ...gibi birçok dergide yayımlanmış ve ürettiği fotoğraflar ulusal ve uluslararası sergilerde yer aldığını, davacının tanınmış bir fotoğrafçı olduğunu, ...

Üniversitesi Rektörlüğü, Kurumsal İletişim Ofisi Direktörlüğü biriminde uzun bir süre çalışarak fotoğraf çekimi hizmeti verdiğini, bu hizmet kapsamında üniversitenin albümlerinde ve ... tarafından hazırlanan "...' nden ..." kurumsal internet sitesinde yayınlanmak üzere güzel sanat eseri niteliğinde portre fotoğrafları ve üniversitenin yer aldığı fotoğraflar ürettiğini,

söz konusu fotoğraflardan müvekkil tarafından çekilen ... portre fotoğrafı davalı tarafından ...Yayınlarınca derlenerek basılan "...: ..." isimli kitap kapağında kullanılmış olup eser niteliğine sahip fotoğraf davacıdan izin alınmadan kullanıldığını ve eser sahibi olarak davacının ismi yazılmadığını, kitabın yayımlanması ile birlikte davacı tarafından öğrenildiğinde davalı tarafa fotoğrafın kendi ürünü olduğu e-mail olarak iletildiğini, dava konusu fotoğrafın davacıya ait olduğu ve ...sitesinde yayınlamakta olduğu davacı tarafından özellikle belirtilmiş ise de davalı tarafın bu hususu dikkate almadığını,

davacının taleplerini yanıtsız bırakarak fotoğrafı eser sahibinin ismini belirtmeden kitap kapağında ve dijital ortamda kullanmaya devam ederek davalı tarafın davacının haklarını ihlal ettiğini belirterek davanın kabulü ile izinsiz ve hukuka aykırı kullanımların davacının 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'ndan kaynaklanan manevi haklarının ihlalini teşkil etmesi nedeniyle 10.000 TL manevi tazminatın, aynı kullanımların mali hakların ihlalini teşkil etmesi nedeniyle 30.000 TL mali hak bedelinin FSEK 68. madde hükmü uyarınca üç katı olan 90.000 TL maddi tazminatın şimdilik 3.000 TL'lik bölümünün,

tecavüz tarihinden itibaren reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsilini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalıya yüklenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

SAVUNMA

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle.

Davalı yanın kendisine atfedilebilecek bir kusuru ya da kötü niyeti bulunmayan davalı, herhangi bir manevi zarardan veya üç katına kadar maddi tazminattan sorumlu tutulamayacağı gibi bir manevi tazminat ödemeye de mahkum edilemeyeceğini, Zafer Toprak için hazırlanan bir kitapta, bizzat kendisi tarafından gönderilen her hangi bir estetik özelliği ve ''eser'' niteliği bulunmayan, alelade bir kişisel portre fotoğrafının kullanılmasında davalıya atfedilebilecek bir kusurun bulunmadığı gibi bu anlamda bir manevi tazminat yükümlülüğünün de olmadığını,

talep edilen maddi ve manevi tazminat tutarların fahiş olduğunu ve davacı yanın kötü niyetli olduğunu hususları nedeniyle davanın mali haklara ilişkin talepler için husumet yönünden reddine, her açıdan haksız ve kötü niyetli davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Bilirkişiler ..., ..., ... 08/03/2024 tarihli bilirkişi kök raporlarında özetle.

Davacı tarafından çekilmiş olduğu belirtilen bahsi geçen “...” ait görselin / fotoğrafın ilk olarak yayınlandığını belirtmiş olduğu “...” isimli internet sitesine ait “...” sayfa linkinde “05 Şubat 2018” tarihinde yayınlandığı ve güncel olarak yayında olduğu ve sayfa açıklamasının bitişinde Söyleşi: “...”, Fotoğraflar: “...” olarak davacını adının yazılı olduğu tespit edilmiş olup, detayları bilişim değerlendirme kısmında detaylıca sunulduğu, (Bknz: “Resim-1” ve “Resim-3” arası görselleri) Davacı tarafından dosyaya sunulan ve davalıya ait olduğu belirtilen “...” internet web sitesinin güncel olarak kullanımda ve aktif olduğu,

ilgili internet sitesi içerik saylayıcısı tespiti için detaylıca incelendiğinde içerik sağlayıcısının firma adının “...”, adresinin “...” olarak belirtildiği, Davalıya ait olduğu belirtilen “...” isimli internet sitesinde sayfa içi arama yapıldığında davaya konu “...” ve “...” isimli ilk baskı ve 2. Baskı olmak üzere 2 (iki) adet kitap detaylarının yayınlanarak kullanıldığını ve güncel olarak yayında olduğu ve tanıtımının yapıldığı tespit edilmiş olup, detayları bilişim değerlendirme kısmında detaylıca sunulduğu, (Bknz: “Resim-5” ve “Resim-7” arası görselleri), Dava konusu fotoğrafın eser mahiyetinde olmadığı,

Dava konusu fotoğrafın davacı tarafından vücuda getirildiği, Kanun gereği fotoğraf üzerindeki hakların kullanım yetkisinin davacıya ait olmadığı, Dava konusu fotoğrafın eser niteliğinde olmaması nedeniyle FSEK’de düzenlenen manevi hakları ihlal etmediği, ancak kullanılan fotoğrafta davacının isminin yer almaması nedeniyle TMK m. 24 kapsamında manevi tazminat talebinde bulunabileceği, dava konusu fotoğrafın rayicinin 3000 TL olabileceği kanaati bildirilmiştir.

Bilirkişiler..., ..., ... bilirkişi ek raporlarında özetle; Takdirin mahkemeye ait olduğunu belirterek dosyada mevcut bilgi ve belgelere göre kök rapordaki görüşlerini koruduklarını belirtmişlerdir.

DELİLLERİN TARTIŞILMASI VE GEREKÇE

Dava konusu uyuşmalık; FSEK uyarınca izinsiz ve hukuka aykırı olarak davacı tarafından çekildiği iddia olunan fotoğrafın davalı yanca kullanımların davacının 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'ndan kaynaklanan manevi haklarının ihlalini teşkil etmesi iddiası nedeniyle 10.000 TL manevi tazminatın, aynı kullanımların mali hakların ihlalini teşkil etmesi nedeniyle 30.000 TL mali hak bedelinin FSEK 68. madde hükmü uyarınca üç katı olan 90.000 TL maddi tazminatın şimdilik 3.000 TL'lik bölümünün, tecavüz tarihinden itibaren reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsili talebi kapsamında açıldığı görülmüştür.

Davalı yan her ne kadar görev itirazında bulunmuş ise de; açılan davanın Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nu kapsamında ikame edilmiş olması, bu kanuna dayalı olarak ikame edilen davalarda kıyasen diğer kanun hükümlerine atıf yapılması ve uygulanmasının mahkememizin görev alanı dışında kalmasına sebebiyet vermeyeceği anlaşıldığından davalı yanın bu yöndeki itirazının reddine karar verilmiştir.

FSEK m. 1/b-a); “Sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsullerini,” eser, m. 1/b-a); “Eseri meydana getiren kişiyi,” eser sahibi olarak nitelendirmiş, estetik niteliği sahip “fotoğrafik eserler ve slaytlar,” (m. 4/1-5) da güzel sanat eseri olarak kabul edilmiştir.

Bir fotoğrafın eser olarak kabul edilebilmesi FSEK m. 1/b-a) hükmünde sayılan koşulları taşıması halinde mümkündür.

FSEK m. 84 düzenlemesi, “Bir işareti, resim veya sesi, bunları nakle yarıyan bir alet üzerine tesbit eden veya ticari maksatlarla haklı olarak çoğaltan yahut yayan kimse, aynı işaretin, resmin veya sesin 3. bir kişi tarafından aynı vasıtadan faydalanılmak suretiyle çoğaltılmasını veya yayımlanmasını menedebilir. Tevacüz eden tacir olmasa bile birinci fıkra hükmüne aykırı hareket edenler hakkında haksız rekabete mütaallik hükümler uygulanır. Eser mahiyetinde olmayan her nevi fotoğraflar, benzer usullerle tespit edilen resimler ve sinema mahsulleri hakkında da bu madde hükmü uygulanır.” şeklindedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle dava konusu edilen fotoğrafların eser niteliğine sahip olup olmadıkları belirlenmelidir.

Bu kapsamda değerlendirildiğinde dava konusu edilen fotoğraf resmedilenin katıldığı umuma açık mahalde yer aldığı fotoğraftır. Dolayısıyla bu fotoğraf için önceden bir hazırlık yapılmadığı, resmedilenin mevcut durumlarının tespit edildiği görülmektedir. Bu sebeple eser mahiyetinde olmadığı anlaşılmakta olup bu husus dosya kapsamına alınan usul ve yasaya uygun bilirkişi raporları ile ortaya konulmuştur.

FSEK m. 8/1 “Bir eserin sahibi, onu meydana getirendir.”, m. 11/1 “Yayımlanmış eser nüshalarında veya bir güzel sanat eserinin aslında, o eserin sahibi olarak adını veya bunun yerine tanınmış müstear adını kullanan kimse, aksi sabit oluncaya kadar o eserin sahibi sayılır.” hükümlerini amirdir.

... Üniversitesi Rektörlüğünün yazısında dava konusu fotoğrafın davacı tarafından çekildiğinin belirtildiği görülmekle davacının FSEK m. 11/1 düzenlemeden yararlanarak fotoğrafın davacı tarafından vücuda getirildiği tespit edilmiş olup, bu hususta niza bulunmamaktadır.

Davalı taraf cevap dilekçesinde bu fotoğrafın kullanılmak için fotoğrafta resmedilen ...’tan izin alındığını, hak sahibinin Boğaziçi Üniversitesi tüzel kişiliğine ait olduğunu iddia etmiş, ... Üniversitesi cevabi yazısında haber amaçlı kullanmak amacıyla ...’dan hizmet alındığını, söz konusu fotoğrafa ilişkin bir mali haklarının bulunmadığını belirtmiştir.

FSEK m. 57, “Asıl veya çoğaltılmış nüshalar üzerindeki mülkiyet hakkının devri, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, fikrî hakların devrini ihtiva etmez. Bir güzel sanat eseri üzerinde çoğaltma hakkını haiz olan bir kimseden kalıp ve sair çoğaltma âletlerinin zilyedliğini iktisap eden kimse, aksi kararlaştırılmamışsa, çoğaltma hakkını da iktisap etmiş sayılır.” şeklinde düzenlemeye sahiptir.

Aynı şekilde FSEK m. 18 hükmü “Mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir.

Aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılır. Tüzel kişilerin uzuvları hakkında da bu kural uygulanır. Bir eserin yapımcısı veya yayımcısı, ancak eserin sahibi ile yapacağı sözleşmeye göre mali hakları kullanabilir” düzenlemesine sahiptir.

Davacı vekilinin 30.11.2023 tarihli dilekçesine ek olarak sunduğu, ... Üniversitesi Rektörlüğünün 24.11.2023 tarihli cevabi yazısında, “2014-2021 yılları arasında aylık faturalandırma ile ...’dan sosyal medya ve web sitelerinde yer alan haber ve paylaşımlar ile basılı materyallerde kullanmak amacıyla etkinlik, portre, arşiv reprodüksiyonu gibi çok sayıda fotoğraf çekimi hizmeti alınmıştır” ifadesi dikkate alındığında davacının vücuda getireceği fotoğrafların ne amaçla kullanılacağının, kimlerin resmedileceğinin hizmet alan tarafından belirlendiği anlaşılmaktadır.

Dolayısı ile dava dışı Üniversite'nin mali hakkının olmadığı yönündeki cevabının yerinde olmadığı, nitekim yukarıda belirtili ifade mali hakları kullanma yetkisinin dava dışı Üniversite'de olduğunu gösterme noktasında yeterlidir.

Dolayısıyla kanun gereği manevi hakların davacıya, mali hakları kullanım yetkisinin dava dışı üniversiteye ait olup, FSEK 68. Madde kapsamındaki talep yönünden davalı yanın husumet itirazı yerindedir.

Bir an için davalı yanın husumet itirazının yerinde olmadığı kabulünde dahi; FSEK m. 86/1 düzenlemesine göre “Eser mahiyetinde olmasalar bile, resim ve portreler tasvir edilenin, tasvir edilen ölmüşse 19 uncu maddenin birinci fıkrasında sayılanların muvafakati olmadan tasvir edilenin ölümünden 10 yıl geçmedikçe, teşhir veya diğer suretlerle umuma arzedilemez.” Dava konusu edilen fotoğraf incelendiğinde resmedilen umuma açık mahalde durarak poz verdiği

görülmektedir. Dolayısıyla bu fotoğraf üzerinde kendisinin de FSEK m. 86/1 düzenlemesi gereği hakkı söz konusudur. Dosyada bulunan mail yazışmalarından dava konusu edilen fotoğrafın davalıya iletildiği, Zafer Toprak tarafından izin verildiği dosya kapsamına sunulan yazışmalardan anlaşılmaktadır. Bu nedenle mali hakların kullanımına ilişkin yer alan açıklamalar doğrultusunda davalının gerekli izni aldığı tespit edilmiştir.

Bu durumda dava konusu fotoğrafa ilişkin olarak eser olduğunun kabulü dahilinde; mali hakları kullanım yetkisinin dava dışı üniversiteye

ait olması sebebi ile davacının, dava konusu fotoğrafın eser olduğu kabulü ile ikame ettiği FSEK 68. Maddesine dayalı tazminat istemli davası yönünden aktif husumet ehliyetinin bulunmadığı ve yine davalı tarafın husumet itirazının yerinde olmaması durumunda dahi yukarıda açıklandığı üzere mali hakların kullanımına ilişkin yer alan açıklamalar doğrultusunda davalının gerekli izni alması hasebiyle davacının FSEK 68.e dayalı ikame ettiği davanın sübut bulmadığı, her iki durumda da davanın FSEK 68. Maddesine dayalı istem yönünden reddi gerekeceği ancak husumete ilişkin kararın esasa yönelik karardan öncelikli olması sebebi ile FSEK 68. Md uyarınca ikame edilen maddi tazminat istemli davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine dair aşağıdaki gibi hüküm tesis edilmiştir.

Davacının bir diğer istemi manevi tazminata ilişkin olup, yapılan incelemede; dava konusu fotoğrafın eser niteliğinde olmaması nedeniyle FSEK’de düzenlenen manevi hakları ihlal etmediği, ancak kullanılan fotoğrafta davacının isminin yer almaması nedeniyle TMK m. 24 kapsamında manevi tazminat talebinde bulunabileceği, davacının manevi tazminat isteminde haklı olduğu, manevi tazminatı gerektiren hususun sadece ismin yer almaması olması, dava konusu fotoğrafın rayici, tarafların sosyal ve ekonomik durumu, ihlal ve temerrüt tarihi nazara alındığında 5.000,00 TL manevi tazminatın uygun bulunduğu,

davacı yan her ne kadar tecavüz tarihinden itibaren faizin başlaması gerektiğini iddia etmiş ise de; dava konusu olan fotoğrafların izin dahilinde verildiği ve fotoğrafın kim tarafından çekildiğine ilişkin davalıya herhangi bir bilgi verilmediği, bu durumda yayın tarihinin faiz başlangıcı olarak esas alınamayacağı, davalı yanın dava konusu fotoğrafın kim tarafından çekildiğini kendisine gönderilen mail ile 15.11.2022 tarihinde öğrendiği, anlaşıldığından; manevi tazminat istemli davanın kısmen kabul kısmen reddi ile,

5.000,00 TL manevi tazminatın 15.11.2022 tarihinden itibaren işleyecek reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsiline davacıya ödenmesine dair aşağıdaki gibi hüküm tesis edilmiştir.

Katip ... Hakim ... · ¸e-imzalıdır ¸e-imzalıdır