İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/451 K.2025/479

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekilinin ihtiyati tedbir talepli dilekçesinde özetle.

Davacı şirket ile davalı taraf arasındaki anlaşmaya istinaden davacı ...Elektirikli Fanlı Isıtıcı siparişinde bulunduğunu, anlaşma gereği davacı şirket üzerine düşen edimleri yerine getirerek mal karşılığı olarak 13.05.2024 tarihinde bankadan nakit 53.000-TL ödeme yaptığını, 06.08.2024 tarihli, 74.200-TL bedelli ve ... seri numaralı çeki de keşide ettiği davalıya verdiğini, anlaşmaya istinaden ve sipariş formunda da yer aldığını, davalı şirketin söz konusu malı davacı şirkete en geç 27.05.2024 tarihinde teslim etmesi gerektiği,

ancak davalı şirket tarafından malın teslim edilmediğini ve davacı şirket tarafından kendilerine ulaşım sağlanamadığını, davalı şirket sipariş konusu ürünü davacıya teslim etmediğini ,ürünün teslim edilmemesi nedeniyle davacı şirket mağdur olduğu aynı zamanda vermiş olduğu çekin vadesinin yaklaşmasından dolayı zor durumda kaldığını, anlaşmayla ilgili olarak tüm edimler davacı şirketçe yerine getirildiğini, davalı taraf edimlerini yerine getirmediği ayrıca davacı şirket ürünün teslim edilmemesinden dolayı üçüncü kişilere vermiş olduğu taahhütleri de yerine getiremediğinden dolayı mağdur olduğunu, zarara uğradığı,

davalının edimini ifa etmemesine rağmen 06.08.2024 tarihi itibariyle tedbirin uygulanamama ihtimali sebebiyle ... .../İstanbul Şubesi'nin 06.08.2024 tarihli, 74.200-TL bedelli ve ... seri numaralı çeki de tahsil ettiğini, toplam zimmetine geçecek miktar kadar bedelin istirdadını da talep ettiğini, zimmet tarihinden itibaren ticari temerrüt faizini de talep ettiği, davalı şirkete nakit ödenen paranın iadesi ve çekin tarafımıza teslimi için ....

Noterliği'nin ... yevmiye numaralı ve 10.07.2024 tarihli ihtarname gönderildiği, davalı şirket tarafından davacıya bildirilen ve ticaret sicilinde kayıtlı olan adresine ihtarname gönderildiği ancak tebliğ sağlanamaığını, davalı şirket tarafından çek iade edilmediğini, her türlü iletişim vasıtası kullanılmasına rağmen davalı tarafa ulaşılamadığı ...Arabuluculuk Bürosu'nun 2024/... numaralı Arabuluculuk dosyası ile anlaşmazlık tutanağı tutulduğunu, davalı şirketin,

ürünün teslim edilmesine karşılık gelen çekin vadesinin geldiği ve derhal haksız olarak icra kanalıyla tahsiline gidebileceğinden ötürü söz konusu çekin dava kesinleşinceye kadar ödenmemesi için çek üzerinde ihtiyati tedbir kararı verilmesi ve bahse konu çekin iptal edilmesini ve davacı şirketin borçlu olunmadığının tespitini talep etme zarureti hâsıl olduğunu, bu sebeple davalı şirket tarafından bahsedilen çekin icraya konulup takibe başlanması söz konusu olabileceğinden teminatlı veya teminatsız olarak ihtiyati tedbir talebinin verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalıya usulüne uygun tebligat yapıldığı ancak cevap dilekçesi sunmadığı görüldü.

DELİLLER VE GEREKÇE

Dava; davacının 06/08/2024 tarihli 74.200 TL bedelli ve ... seri numaralı çek nedeni ile davalıya borçlu olmadığının tespitine ilişkin menfi tespit davası olup, yargılama aşamasında davacı tarafça davalıya ödendiği belirtilen toplam 74.200 TL nin davalıdan tahsiline yönelik istirdat davası olduğu anlaşıldı.

Tebligatlar usulüne uygun yapılmış olup, Çek fotokopisi, çek teslim belgesi, Fiyat teklif formu, Sipariş formu, Sipariş kayıt formu, Tanık Beyanları, Ticari Kayıt Ve Defterler, Banka Kayıtları, Banka ödeme dekontu, ... Arabuluculuk Bürosu'nun 2024/... numaralı Arabuluculuk dosyası, .... Noterliği'nin ... Yevmiye numaralı ve 10.07.2024 Tarihli ihtarnamesi, tebliğ şerhi, Whatsapp yazışmaları ve mailler, Bilirkişi İncelemesi, Yemin, sair tüm yasal delil dosya arasına alınmıştır.

Dosyanın SMMM ...'a tevdi edildiği, bilirkişinin 21/02/2025 tarihli raporunda özetle ; Davacı tarafa ait 2024 Yılı’na ait ticari defterlerin tasdik işlemleri yasal sürelerinde

yapılmış olup defterlerin sahibi lehine delil kabiliyeti bulunduğunu, davalı tarafın ticari defterleri raporu C bölümünde açıklanan sebepten dolayı

incelenmediğini, davacı tarafın dava konusu istirdat talebi ile ilgili yaptığı 53.000,00 TL tutarındaki banka kanalıyla gönderilen ödeme ve tahsil edildiği ilgili banka tarafından teyit edilen

73.200,00 TL tutarındaki çek ödemesini kayıtlarına aldığı tespit ve rapor edilmiştir.

Tarafların iddia ve savunmaları, toplanan deliller, alınan bilirkişi raporu ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde. Borçlunun, temel borç ilişkisinden dolayı herhangi bir nedenle sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek açtığı menfi tespit davası, öğreti ve uygulamada bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası olarak adlandırılmaktadır.

Bedelsizlik ise, bir kambiyo senedinin ihdasına neden olan temel alacağın herhangi bir nedenle mevcut olmamasıdır (İnan, Nurkut: Türk Hukukunda Hatır Senetleri ve Özellikle Hatır Bonoları, Ankara, 1969, s.16). Başka bir deyişle bir kambiyo taahhüdünün temel alacağı geçersizse ya da sona ermişse, o kambiyo taahhüdü bedelsiz demektir.

Bu anlamda senedin bedelsiz sayılmasında esas alınan husus, temel borç ilişkisinin kendisi değil, bu temel borç ilişkisinden doğan temel alacaktır. Bu itibarla bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası ile maddi hukuk bakımından borcun mevcut olup olmadığının tespiti amaçlanmakta; borçlu olmadığını iddia eden borçluya, genel hükümlere göre bu durumu tespit imkânı verilmektedir.

Dava neticesinde borçlu olunmadığının tespiti hâlinde ise davacı (borçlu) hakkında bir icra takibi başlatılması engellenmiş olacak veya başlatılan ve devam eden icra takibi iptal edilerek, davacının mevcut olmayan bir borcu ödemesi engellenmiş olacaktır.

Bedelsizlik iddiası, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (6102 sayılı TTK) m.687) maddesi anlamında bir kişisel def’îdir. Bedelsizlik bir kişisel def’î olduğundan düzenleyen tarafından kural olarak ancak senet lehtarına karşı ileri sürülebilir.

Bedelsizliğe dayalı menfi tespit davasının yasal dayanağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 77 vd.) maddelerinde düzenlenen sebepsiz zenginleşmedir. Zira kambiyo senetlerinde geçerli olan mücerretlik (soyutluk) ilkesi gereğince, temel alacağın mevcut olmaması veya geçersiz olması, kambiyo senedinin hükümsüzlüğü sonucunu doğurmamakta; buna karşılık temel ilişkideki sakatlık, kambiyo borçlusuna, borçlu olmadığının tespitiyle birlikte, alacaklıya karşı sebepsiz zenginleşme def’ini dermeyan etme hakkını vermektedir.

Menfi tespit davasında kural olarak; hukuki ilişkinin varlığını ispat yükü davalı/alacaklıdadır. Takip kambiyo senedine dayandığı zaman, ispat yükü yer değiştirir ve ispat yükü davacı/borçluda olur. Eldeki dava, kambiyo senedi olan çekten kaynaklanmaktadır. Bu durumda ispat yükü davacı borçludadır.

Kural olarak, çek bir ödeme vasıtası olup, mevcut bir borcun tediyesi için verildiği kabul edilir. TBK 207/2 maddesi uyarınca satış sözleşmesinde satıcı ve alıcının borçlarını aynı anda ifa ettikleri yönünde yasal karine getirilmiştir. Karinenin aksini iddia eden davacı, çekin avans olarak veya teminat amacıyla verildiğini yazılı delille ispatlamak zorundadır. Davacı çekin aralarındaki temel ilişki kapsamında verilen avans çeki olduğunu belirtmiştir.

Çek incelendiğinde, davacının keşideci, davalının ise lehtar olduğu anlaşılmaktadır. Keşideci, şahsi def'ileri ancak ciro yolu ile çeki devralan lehtardan sonraki ciranta ve hamile karşı ileri süremez. Keşideci ile lehtar arasında bir temel ilişki olur ve bu temel ilişki keşideci tarafından ispat edilir ise şahsi def'iler lehtara karşı ileri sürülebilir.

Somut olayda malları teslim almadan davalı/satıcı tarafa çekleri verdiğini iddia eden davacının iddiasını ispat etmesi gerekmekte olup, dosyadaki bilgi ve belgelerin, bilirkişi raporunun incelemesinden anlaşılacağı üzere, davacı ticari defter ve kayıtlarının usule uygun tutulduğu, davacı kayıtlarında taraflar arasındaki ticari ilişki kapsamında çekin kayıtlı olduğu, taraflar arasında ticari alış veriş olduğu, davacının avans çeki iddiasında bulunması nedeniyle, soyut borç ikrarı niteliğindeki çeke dayalı olarak taraflar arasındaki fanlı ısıtıcı alım-satım iddiasını kanıtlamakla yükümlü olduğu, zira çekin ödeme aracı olduğu,

davacının ileride teslim edilecek mallara yönelik olarak bu çeklerin avans olarak verildiğini ispat külfeti altında olduğu, kendi ticari defter ve kayıtlarında bu hususu teyit ettiği yine dosya kapsamında sunulan yazışmalarda malın teslim edilmediğinin belirtildiği buna dair yazışma örneklerinin dosyaya ibraz edildiği, davacının iddiasını destekler mahiyette ihtarname çektiği, davalı taraf defter ve kayıtlarını ibraz etmediği gibi davaya cevap da vermediği,

bu hali ile takibe dayanak çekin avans çeki olduğunun ve avans olarak davacı tarafından davalı şirkete verildiğinin davacı tarafça ispat edildiğinin kabulü gerektiği anlaşılmakla dava konusu, ... .../İstanbul şubesine ait, 06.08.2024 tarihli, davacı şirket tarafından davalı şirket adına düzenlenen ... no.lu, 74.200 TL tutarındaki çek nedeni ile davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine ve yargılama sırasında çek bedeli tahsil edilmiş olduğundan 74.200 TL'nin çekin tahsil tarihi olan 06.08.2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

Katip ... · e-imzalıdır Hakim ... · e-imzalıdır