İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2021/487 K.2026/165

Yukarıda tarafları ve konusu yazılı davanın mahkememizce yapılan açık yargılaması sonrasında;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; dava dışı ... A.Ş. (Lukoil) ile davalı ... Loj. Akar. Oto. Kuyumculuk Gıda İnş. İth. İhr. San. Ve Tic. Ltd. Şti. (V.K.N: ...) (...) arasında, ...in kullanım hakkına sahip olduğu "... Mahallesi, Tesisler Sokağı, No:9 A-1 .../..." adresinde bulunan ve tapuda "... ili, ... İlçesi, ... Köyü, ...

Atik Yolu, Pafta: G25.b.17.d Parsel:91"de kayıtlı taşınmaz üzerinde bulunan akaryakıt ve otogaz satış ve servis istasyonun Lukoil markası altında işletilmesi için 24/02/2017 tarihli ve 5 yıl süreli Çerçeve Protokol ve Standart Bayilik Sözleşmesi ve davalı tarafından Ürün Alım Taahhütnamesi imzalandığını, Bayilik Sözleşmesi ve ekleri, Lukoil, ... ve müvekkili ... ...

A.Ş. (...) arasında imzalanan 18/06/2018 tarihli Devir Mutabakatı ile tüm hak ve borçları ile birlikte müvekkili ...'e devrettiğini, davalı taraf Standart Bayilik Sözleşmesi ve Çerçeve Protokol’e ilave olarak düzenlemiş olduğu Ürün Alım Taahhütnamesi ile yıllık asgari 150 ton ve sözleşme süresince toplam 750 ton beyaz ürünü ... ... A.Ş. veya ... ...

A.Ş.’nin yazılı olarak göstereceği ikmal kaynaklardan satın almayı, eksik kalan miktar üzerinden ton başına 100-USD tutarınca kar mahrumiyetini ödemeyi; söz konusu kar mahrumiyeti tutarının ... ... A.Ş. tarafından her bir anlaşma döneminin hitamında veya bizzat belirleyeceği dönemlerde, anlaşmanın ifasıyla birlikte talep edilebileceğini veya anlaşmanın hitamında veya anlaşmanın her ne sebeple olursa olsun sona ermesine müteakip ... ...

A.Ş. tarafından aynı ticari bölgede yeni bir bayilik tesis edilip edilmeyeceğine bakılmaksızın, talep edilebileceğini; ... ...

A.Ş.’in anılan kar mahrumiyeti tutarını mutabakat dahilinde anlaşma süresi sonunda toplam olarak talep edebileceğini kabul ve taahhüt ettiğini, davalı ..., anılan Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri ve eklerine, uygun davranma yükümlülüğünü yerine getirmediğini ve müvekkilinden ürün ikmalini durdurduğunu, EPDK tarafından, davalının bayilik lisansı "Bayilik faaliyeti kapsamında haklı ve mücbir sebepler hariç altı aydan uzun süreli satış yapılmaması halinde" lisansın iptal edileceğine ilişkin Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17. maddesinin birinci fıkrası (g) bendi uyarınca,

22/01/2020 tarih ve 4119 sayılı karar ile iptal edildiğini ve lisansın iptal edilmesi ile birlikte ...'in bayi olarak sözleşmeyi ifası hukuken imkansız hale geldiğini, davalı ...'in kendi kusuru nedeniyle meydana gelmiş olan bu durum neticesinde, ....

Noterliği'nin 13.05.2020 tarih, ... yevmiye nolu İhtarnamesi ile müvekkile, sözleşmeyi feshettiğine dair bildirimde bulunduğunu, bu nedenle, söz konusu ihtarname ...'in sözleşmeyi kendisinin kusuru nedeniyle haksız nedenle ve süresinden önce feshettiğini ispatladığını, ariyetlerin iadesine ilişkin ...'in istasyon adresine gidildiğini, ancak ... yetkililerinin söküme izin vermemesi üzerine,

ariyetler teslim alınamadığını ve bu durum imzayla tutanak altına alındığını, davalı tarafından imzalanmış olan Ürün Alım Taahhütnamesi uyarınca müvekkilinin, davalının taahhüt ettiği miktarda ürün almamasından dolayı fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla 55.083,80-USD kar mahrumiyeti alacağı bulunduğunu, kar mahrumiyeti alacağının temerrüt tarihinden itibaren yabancı paraya işleyecek en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsili ve müvekkiline ödenmesi gerektiğini, davalı ..., mevzuat hükümlerini ihlal ettiğini ve neticesinde,

Bayilik Lisansı EPDK tarafından iptal edilmiş ve sözleşme de davalı tarafından süresinden önce feshedildiğini, Çerçeve Protokolün 3. ve 13. Maddesi uyarınca davalı, sözleşmenin süresinden önce kendiliğinden sona ermesine neden olacak şekilde sözleşme ve mevzuat hükümlerini ihlal ettiğini, davalı Protokol hükümlerinin ihlali durumunda 150.000,00-USD cezai şartı müvekkiline ödemeyi üstlendiğini, söz konusu tutar davalı tarafından düzenlenen 12/12/2017 tarihli ve 029201 numaralı, 86.700-TL+KDV fatura karşılığında yatırım katılım bedeli olarak davalıya ödendiğini,

bu kapsamda davalı tarafın iadesi gereken 30.957,50-TL yatırım katılım bedelinin kendisine ödendiği 12/12/2017 tarihinden itibaren işleyecek ...+3 faizi ile birlikte müvekkiline ödemesi gerektiğini, davalı tarafın 24/02/2017 tarihinde imzalamış olduğu Ariyet Demirbaş Belgesi uyarınca, ariyetlerin tesliminde gecikilen beher gün için 500-USD tutarında ceza-i şart ödeyeceğini kabul ve taahhüt ettiğini, Ariyet Demirbaş Belgesi uyarınca davalı dava tarihine kadar geçen 486 gün için hesaplanan 243.000,00-USD cezai şartı müvekkili şirkete ödemekle yükümlü olduğunu ileri sürerek dilekçesinde bildirmiş olduğu diğer nedenlerle.

55.083,80-USD tutarındaki kar mahrumiyeti alacağının şimdilik 1.000,00-USD'sinin temerrüt tarihinden itibaren yabancı paraya işleyecek en yüksek mevduat faizi ile birlikte, 150.000,00-USD tutarındaki cezai şart alacağının şimdilik 1.000,00-USD'sinin temerrüt tarihinden itibaren yabancı paraya işleyecek en yüksek mevduat faizi ile birlikte, iadesi gereken 30.957,50-TL yatırım katılım bedelinin davalıya ödendiği 12.12.2017 tarihten itibaren işleyecek ...+3 faizi ile birlikte,

davalıya ariyeten bırakılan Fiyat Panosu ve Muhtelif Kurumsal Panoların müvekkile tesliminde gecikilen gün için hesaplanan 243.000,00 USD cezai şart alacağının şimdilik 500-USD'sinin temerrüt tarihinden itibaren yabancı paraya işleyecek en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, davalıya ariyeten bırakılan Fiyat Panosu ve Muhtelif Kurumsal Panoların müvekkile teslimine, bunun mümkün olamaması halinde belirlenecek rayiç bedelinin şimdilik 1.000,00-TL'sinin temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte Davalıdan tahsiline,

yargılama gideri ve vekalete ücretinin davalı tarafın üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep ettiği görüldü.

Davalı tarafa usulüne uygun tebligat yapıldığı süresinde cevap dilekçesi sunmadığı anlaşıldı.

DELİLLER

Davacı yan delil olarak; Çerçeve Protokol, Bayilik Sözleşmesi, Ürün Alım Taahhütnamesi, Devir Mutabakatı, EPDK Resmi İnternet Sayfası Sorgu Sonucu, .... Noterliği'nin 13/05/2020 tarih, ... yevmiye yevmiye nolu İhtarnamesi ve Tebliğ Şerhi, Ariyet Demirbaş Belgesi Sökümlerine İzin Verilmeyen Ariyetlere İlişkin Form, Yatırım Katılım Bedeli Faturası, EPDK Resmi İnternet Sayfası Sorgu Sonucu, Arabuluculuk Son Tutanağı, Müvekkili şirket ve dava dışı ...A.Ş.'ye ait defter ve kayıtları ve bu kapsamda taraflar arasındaki ticari ilişkiye ilişkin tüm belgele, Tanık, keşif, bilirkişi incelemesi, yemin ve sair tüm yasal delillere dayanmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE: Dava; bayilik sözleşmesinden kaynaklanan kar mahrumiyeti, cezai şart alacağı, katılım bedeli ve ariyetlerin iadesi istemine ilişkindir.

Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; dava dışı ... A.Ş. İle davalı şirket arasında 5 yıl süreli 24/02/2017 tarihli çerçeve protokol ve standart bayilik sözleşmesi ve ürün alım taahhütnamesi imzalandığı, sonrasında 18/06/2018 tarihinde dava dışı ... A.Ş. ve taraflarca imzalanan devir mutabakatı ile dava dışı ...

A.Ş.'nin bayilik sözleşmesinin tüm hak, yükümlülükleri ve borçları ile birlikte davacı ...A.Ş.'ye devredilmesi ve bayilik sözleşmesinin dosyamızın tarafları arasında süresinin sonuna kadar geçerliliğinin sürdürülmesi hususlarında mutabık kaldıkları anlaşılmıştır.

Davacı vekili, davalının ürün alım taahhüdüne uymadığını, sözleşmesel yükümlülüklerini ihlal ettiğini, müvekkilinden ürün alımını durduğunu ve EPDK tarafından davalının lisansının "Bayilik faaliyeti kapsamında haklı ve mücbir sebepler hariç altı aydan uzun süreli satış yapılmaması halinde" lisansın iptal edileceğine dair Petrol Piyasası Yönetmeliğinin 17. Maddesinin 1. Fıkrası g bendi uyarınca 22/01/2020 tarih ve 4119 sayılı kararı ile iptal edildiğini ve davalıya ariyeten teslim edilen fiyat panosu ve muhtelif panoların iade edilmediğini ileri sürerek kar mahrumiyeti, ürün alım taahhüdünün ihlali nedeniyle cezai şart,

ariyeten teslim edilen panoların tesliminde gecikme nedeniyle cezai şart, yatırım katılım bedeli ve ariyeten bırakılan panoları iadesi talebinde bulunduğu anlaşılmıştır.

Taraflar arasında akdedilen çerçeve protokolün "Protokol Hükümlerinin İhlali " başlıklı 13. Maddesine göre;

Bayi, işbu Protokolün ve/veya Standart Bayilik Anlaşması, taahhütlerinin, mevzuatın, herhangi bir hükmünü kısmen veya tamamen ihlal ettiği. ...' den satın aldığı ürün bedellerini ve hizmet bedellerini vadesinde ödemediği takdirde, ...'in işbu anlaşmayı haklı nedenle fesih hakkını HAİZ bulunduğunu kabul etmiştir.

Bayi, işbu Protokol, Standart Bayilik Anlaşması ve eklerinin ... tarafından yukarıda şekilde feshedilmesi ve/veya işbu Anlaşma ve eklerini süresinden önce feshetmesi veya fesih sonucunu doğuracak şekilde hareket etmesi halinde.

a)İşbu protokol ve Bayilik Anlaşması'ndan doğan borçları ile bakiyesinin ayrıca herhangi bir ihtar veya ihbara gerek kalmaksızın muaccel olacağını, işbu borçlarını, fesih tarihinden ve/veya faaliyetin sona erme tarihinden itibaren 7 (yedi) işgünü içerisinde ... 'e nakden ve def'aten ödemeyi,

b) ...'in fesih sebebiyle maruz kalacağı bilcümle zarar ve ziyanı karşılamayı,

c) ...'e, Standart Bayilik Anlaşmasından kaynaklanan tüm hakları ve diğer cezai şartları talep hakları saklı kalmak kaydıyla fesih tarihinde 150.000. USD (YüzElliBinAmerikanDoları) miktar cezai şartı, ifa tarihinde uygulanmakta olan T.C. Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak Türk Lirası karşılığı olarak ödemeyi,

d) ...'in feshi ihbarında tayın edeceği süre içinde akaryakıt satış ve müştemilatını tahliye ederek ve normal yıpranma hariç teslim etmeyi,

e) İşbu madde hükmüne aykırı hareket ederek, teslim yükümlülüğünü yerine getirmediği takdirde fesih tarihinden itibaren geç tahliye ettiği her gün için ...e Merkez Bankası dövi kuru üzerinden hesaplacak 500.00-USD (beşyüzAmerikanDoları) karşılığı Türk Lirası “geç teslim bedeli ödemeyi kabul ve taahhüt etmiştir.

...'in diğer zarar, ziyan, kar mahrumiyeti, işbu anlaşmanın diğer hükümlerinde yer alan cezai şart ve tazmınat hakları ayrıca saklı tutulmuştur. Bayi, işbu maddede yazılı cezai şartın, Lukoll'in fesih sebebiyle uğradığı, uğrayacağı zararlardan, kar mahrumiyeti miktarından mahsup edilmeyeceğini kabul etmiştir.

Taraflar arasında imzalanan ürün alım taahhütnamesi uyarınca davalının davacıdan yıllık asgari 150,00 ton olmak üzere sözleşme süresi boyunca toplam 750,00 Ton beyaz ürün (kurşunsuz benzin, normal benzin motorin) almayı taahhüt ettiği, davalının her bir yıllık anlaşma dönemine ilişkin bu taahhüdünü yerine getirmemesi halinde anlaşma hitamında veya her bir yıllık anlaşma süresinin sonunda hesaplanacak eksik kalan miktar üzerinden ton başına 100,00 USD tutarının ödeme tarihinde uygulanmakta olan Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak Türk Lirası karşılığında kar mahrumiyeti ödemeyi kabul ve taahhüt ettiği,

kar mahrumiyetinin cezai şarta ilaveten talep edilebileceği ve davalının bu kar mahrumiyeti tutarını anlaşma süresi sonunda toplam olarak talep edilmesine muvafakat ettiği anlaşılmıştır.

Mahkememizce kısmen uygun bulunup benimsenen 30/03/2023 tarihli bilirkişi heyet raporu ve tüm dosya kapsamına göre; davacının taraflar arasında akdedilen sözleşmede: taraflar arasında imzalanan ürün alım taahhütnamesinde, bayinin davacı dağıtıcıdan yıllık asgari 150 ton ve sözleşme süresince toplam 750 ton miktarında toplam akaryakıt ürünü alması, eksik alınan ton başına 100-USD kar mahrumiyeti ödemesi, her bir yıllık anlaşma döneminin hitamında ya da anılan kar mahrumiyeti tutarının davacı dağıtıcı tarafından sözleşmenin sona ermesi ile toplam olarak istenmesinin kabulü şeklinde taahhütlerin mevcut

olduğu, davalının lisansının EPDK tarafından "Bayilik faaliyeti kapsamında haklı ve mücbir sebepler hariç altı aydan uzun süreli satış yapılmaması halinde" lisansın iptal edileceğine dair Petrol Piyasası Yönetmeliğinin 17. Maddesinin 1. Fıkrası g bendi uyarınca 22/01/2020 tarih ve 4119 sayılı kararı ile iptal edildiği sonrasında davalının tekrar başvurusu ile bu kez dava dışı ...A.Ş. Bayisi olarak 24/12/2020 tarihinde faaliyete başladığı anlaşılmıştır. Davalı Etimesgut ...

Noterliği'nin 13/05/2020 tarih ...yevmiye nolu ihtarname ile sözleşmeyi feshettiğini davacıya ihtar etmiştir. Davalının kendisinden kaynaklı sebeple bayilik lisansının iptal edilmesine neden olduğu, davalının lisansının iptal edilmesi ile birlikte lisans iptal tarihinden (22/01/2020) itibaren petrol ürün satış işleminin hukuken mümkün olmadığı anlaşılmakla sözleşmesel ilişkinin 22/01/2020 tarihi itibariyle sona erdiğini kabul etmek gerekmiştir.

Davacının kar mahrumiyeti talebi ifaya ekli cezai şart mahiyetinde olup, cezai şartın sözleşmenin yürürlükte olduğu dönem için, sözleşmenin haklı veya haksız olarak feshedilmesinden bağımsız şekilde, koşulları mevcut ise talep edilebilecektir.

Somut olayda her ne kadar gerek 29/03/2022 tarihli heyet raporunda gerek 30/03/2023 tarihli heyet raporunda davacının talep edebileceği eksik ürün alım nedeniyle cezai şart tutarı 55.083,80 USD olarak hesaplanmış ise de; bu cezai şartın sözleşmenin ayakta kaldığı süre için istenebileceği zira sözleşmenin yürürlükte olmadığı iki yıllık dönem için, ifası talep edilemeyecek bir edimin ifa edilmemesine bağlı,

diğer bir ifade ile eksik ürün alımına bağlı ceza talep edilemeyeceği anlaşılmakla raporlarda bu alacak kalemi yönünden yapılan hesaplamalara itibar edilmemiş ve dosyada bulunan veriler uyarınca mahkemece hesaplama yapılması mümkün olduğundan mahkememizce resen hesaplama yapılmış olup buna göre; davalının davacıdan yıllık asgari 150,00 ton olmak üzere sözleşme süresi boyunca toplam 750,00 Ton beyaz ürün (kurşunsuz benzin, normal benzin motorin) almayı taahhüt ettiği, taraflar arasındaki sözleşmenin 24/02/2017 tarihinde başlayıp, 20/01/2020 tarihinde süresinden önce ve üçüncü yıl dolmadan sona erdiği,

30/03/2023 tarihli heyet raporunda detaylıca izah edildiği üzere davacının sözleşmenin birinci yılında 221,458 ton alım yaptığı, eksik ürün alımının söz konusu olmadığı ancak sözleşmenin ikinci yılında 49,162 ton alım yaptığı, bu yıl 100,838 ton eksik alım yaptığı takip eden yıllarda alım yapmadığı,

bu halde sözleşme üçüncü yıl dolmadan kısa bir süre önce sona erdiği ve davalının lisansının iptal edildiği dikkate alındığında davalının üçüncü yılın sona ermesi için gerekli olan süre içinde taahhüdünü yerine getirmesinin de mümkün olmadığı dolayısıyla bu yıla ilişkin alım taahhüdünün bir tam yıl kabulü gerektiği öte yandan davalı tarafça sözleşmenin feshinin haklı nedenlerinin de ortaya konulamadığı,

bu durumda davalının sözleşmenin ikinci yılı için 100,838 ton, üçüncü yılı 150,000 Ton olmak üzere toplam 250,838 ton eksik ürün alımı yaptığı buna göre davacının davalıdan (250,838 ton x 100 USD ) 25.083,80 USD kar mahrumiyeti (eksik ürün alımı nedeniyle cezai şart) talep edebileceği, her sözleşme yılı sonundan eksik alınan ürünle ilgili davacının davalıya ihtaratta bulunduğunda dair bir delil sunulmamış ise de ürün alım taahhütnamesinde belirtildiği üzere davalının sözleşme süresinin sonundan bu tutarın toptan istenmesine muvafakat ettiği,

öte yandan taraflar arasındaki anlaşma uyarınca bu tutarın yabancı para olarak istenmesinin de mümkün olduğu anlaşılmakla davacının 25.083,80 USD kar mahrumiyeti alacağının bulunduğu ancak dosya arasına alınan vergi kayıtları ve tüm dosya kapsamına göre bu cezai şart davalının ticari olarak mahvına sebep olacağından %75 oranında indirim yapmak gerekmiş sonuç olarak 6.270,95 USD kar mahrumiyeti (eksik ürün alım cezai şartı) talep edebileceği anlaşılmış ancak taleple bağlılık ilkesi gözetilerek 1.000,00 USD Kar mahrumiyeti alacağının 22/01/2020 tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 4/A maddesi uyarınca uygulanacak faizi ile birlikte

davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar vermek gerekmiştir.

Davacının çerçeve protokolün 13. Maddesi uyarınca davalının sözleşmeyi erken feshetmesi nedeniyle cezai şart talebine gelince, yukarıda açıklandığı üzere davalı ruhsatının iptal edilmesine kendisi sebebiyet vermiş, sözleşme yükümlülüklerine aykırı hareket etmiş ve sözleşmeyi erken feshetmiştir. Bu halde çerçeve protokolün 13. Maddesi uyarınca 150.000,00 USD cezai şartı ödemekle yükümlüdür.

Ancak dosya arasına alınan vergi kayıtları ve tüm dosya kapsamına göre bu cezai şartın ödenmenin davalının ticari olarak mahvına sebep olacağından %75 oranında indirim yapılması gerekmiş sonuç olarak davacının sözleşmenin erken feshinden kaynaklı 37.500,00 USD cezai şart alacağının bulunduğu anlaşılmış ise de taleple bağlılık ilkesi gözetilerek 1.000,00 USD cezai şartın dava tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 4/A maddesi uyarınca uygulanacak faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar vermek gerekmiştir.

Davacının yatırım katılım bedeli talebi yönünden ise; sözleşme 5 yıllık süresinden önce bayice feshedildiğinden buna göre düzenlenen 30/03/2023 tarihli bilirkişi raporuna davacının yatırım katılım bedeli alacağı 36.195,00 TL olarak hesap edildiği, davacı 30.957,00 TL talep ettiği ve davalının bilirkişi raporuna itiraz etmediği, hakimin taleple bağlı olduğu, davacının sözleşme uyarınca ...+3 faiz oranında faiz isteminde bulunabileceği anlaşılmakla davacının bu talebinin de kabulüne karar vermek gerekmiştir.

Davacının davalıya bırakılan ariyetlerin geç tesliminden kaynaklı cezai şart talebi ve panoların iadesi talebi yönünden yapılan değerlendirmede ise dosyaya sunulan ariyet demirbaş belgesine göre davacının davalıya fiyat panosu ve bir kısım panoları teslim ettiği, ancak fiyat panosu dışındaki panoların hangi panolar olduğu hususunda herhangi bir delil sunmadığı, dolayısıyla fiyat panosu dışındaki davalıya ariyeten teslim edilen ve iade edilmeyen panoların neler olduğu hususunu ispat edemediği,

davalının da kendisine teslim edilen fiyat panosunu davacıya iade ettiğini ispat edemediği anlaşılmakla Fiyat panosunun davalıdan alınarak davacıya aynen iadesine, ariyetlerin geç tesliminden kaynaklı da 19/02/2025 tarihli bilirkişi heyeti ek raporunda hesap edildiği üzere (486 gün x 500,00 USD) 243.000,00 USD cezai şart isteminde bulunabileceği ancak dosya arasına alınan vergi kayıtları ve tüm dosya kapsamına göre bu cezai şartın ödenmenin davalının ticari olarak mahvına sebep olacağından %75 oranında indirim yapılması gerekmiş sonuç olarak davacının ariyetlerin geç tesliminden kaynaklı 60.750,00 USD cezai şart alacağının bulunduğu

anlaşılmış ise de taleple bağlılık ilkesi gözetilerek 500,00 USD cezai şartın dava tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 4/A maddesi uyarınca uygulanacak faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, davacının muhtelif panoların iadesi istemine ilişkin fazlaya ilişkin isteminin reddine, panoların iadesi istemi yönünden değer tespiti mümkün olmadığından kabul edilen kısım üzerinden yargılama giderine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki hüküm tesis edilmiştir.

E-İMZA

Hakim ...

E-İMZA