İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/329 K.2024/584

Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ/

İDDİA

Davacı vekilinin Mahkememize tevzi edilen dava dilekçesinde özetle; “... A.Ş. ile ... Ltd. Şti. arasında 07.01.2020 tarihinde Madeni Yağ Bayilik Anlaşması (Anlaşma) ve 12.01.2021 tarihinde Zeyilname imzalandığını, ... A.Ş.'nin madeni yağ üretim ve pazarlama faaliyetine ilişkin tüm malvarlığı ile hak ve alacakları; kısmi bölünme işlemi neticesinde ... Ticaret A.Ş.' ne devredildiğini, kısmi bölünme işlemi ...

A.Ş.'nin 15.04.2021 tarihli genel kurul kararı ile onaylanmış ve 30.04.2021 tarihinde...nde tescil edildiğini, bu kapsamda Madeni Yağ Bayilik Anlaşması ve ekleri müvekkil ... Ticaret A.Ş.'ne devredildiğini, taraflar arasında imzalanan anlaşmanın ve zeyilnamenin ilgili maddeleri gereğince davalı şirket. "...

Taahhütlerinden kaynaklanan yükümlülüklerine ve ilgili mevzuat hükümlerine, tamamen riayet etmesi ve işbu taahhütlerini ihlal etmemesi, ürün alımlarından kaynaklanan borçlarını vadesinde ödemesi kayıt ve şartıyla, 60 gün vade tanınmak suretiyle satış yapılacağını, "...

Anlaşma süresince yerine getirebileceği ürün alımlarının tamamını kapsamak üzere, 60.000 Litre ürün miktarına tekabül eden 400.000,00 TL (DörtYüzBinTürk Lirası) tutarında peşin satış geliştirme teşvik prim avansı ödemesinin yapıldığını, "...peşin ödenmiş satış prim avansı meblağının iadesini gerektiren durumlarda, iade edilecek TL. bedele ilave olarak, peşin ödemenin yapıldığı tarih ile iadenin yapılması gereken tarihteki TCMB faiz oranı dikkate alınarak,

oluşan fark kadar fark tazminatı ödenmesini, “...İşbu Anlaşma ve eki niteliğindeki taahhütlerini ve/veya ilgili mevzuatın herhangi bir hükmünü ihlal etmek suretiyle ve/veya anlaşma süresi içerisinde dönemsel alım performansının ... tarafından değerlendirilmesi sonucu prim karşılığında satın alınması beklenen ürün alım miktarının gerçekleşmemesi durumunda;

...'ün işbu Anlaşmayı haklı nedenle feshetmek hakkına haiz bulunduğunu ve bu durumda fesih hakkının kullanıldığının kendisine ihbarını müteakiben ihbar tarihinden itibaren en geç 7 (yedi) gün içinde veya Anlaşma süresi sonunda sona erme tarihinden itibaren en geç 7 (yedi) gün içinde işbu madde gereğince ödenen" Peşin Satış Geliştirme Teşvik Primi Avansı"nın, fesih tarihine kadar gerçekleştirdiği "ürün alımları" ile toplam tonaj miktarı arasındaki farkın tamamına tekabül eden ... tarafından hesaplanacak miktarı, derhal ve nakden ... 'e iade etmeyi," müvekkilleri şirket tarafından keşide edilen ...

Noterliğinin 14.10.2021 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarı ile davalının Anlaşmaya riayet etmesi ve düzenli şekilde ürün ikmal etmesi gerektiği ihtar edildiğini, davalı tarafından müvekkilleri şirkete ürün alınmayacağı bildirildiğini, davalı tarafın yukarıda anılan kabul ve taahhütlerine rağmen düzenli şekilde ürün ikmal etmeyerek ve borçlarını vadesinde ödemeyerek anlaşmayı ihlal etmesi nedeniyle, Müvekkil şirket tarafından keşide edilen ...

Noterliğinin 30.12.2021 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarı ile Anlaşma, Zeyilname ve tüm eklerinin müvekkilleri tarafından haklı nedenle feshedildiği 50.000-USD cezai şart alacağının en geç 7 (yedi) gün içerisinde ödenmesi ihtar edilmişse de, davalı şirket bu hususta bir girişimde bulunmadığını, açıklanan ve resen dikkate alınacak nedenlerle ve fazlaya ilişkin tüm talep ve haklarının saklı kalmak kaydıyla 50.000,00 USD cezai şart alacağının şimdilik 1.000,00 USD'nın yabancı paraya işletilecek en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini...” talep ve dava etmişlerdir.

SAVUNMA

Davalı vekilinin Mahkememize sunmuş olduğu cevap dilekçesinde özetle; davalının adresin Beylikdüzü olup, davacı tarafından yetkisiz mahkemede dava açtığını, Bakırköy Asliye Ticaret Mahkemeleri yetkili olduğunu, bu nedenle davanın yetki yönünden reddi gerektiğini, davacının talepleri zamanaşımına uğramış olup, davanın zamanaşımı nedeniyle reddi gerektiğini, davalı tarafından sözleşme feshedilmediğini, davacı taraf tamamen kötü niyetli olarak hareket ederek kendisi sözleşmeyi feshettiğini, davacı davalıyı mağdur ettiğini, davalının davacı şirkete hiçbir borcu bulunmadığı gibi davalının alacağı olduğunu,

zira davalı şirket tarafından sözleşme ile birlikte davacıya teminat olarak verilen teminat mektubu hukuka aykırı bir şekilde davacı tarafından paraya çevrildiğini, davalının yaklaşık 400.000TL parası haksız olarak alındığını, yetkisiz mahkemede açılan davanın yetki yönünden reddini, davacı tarafından açılan haksız ve hukuka aykırı olarak açılan davanın reddini, masraf ile vekalet ücretinin davacılara tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

1-Bilirkişi Raporu ve bilirkişi ek raporu.

Bilirkişiler tarafından düzenlenen 15/05/2023 tarihli raporda özetle; davacı firmanın incelemeye sunulan 2020, 2021 ve 2022 yıllarında E-defter mükellefi olduğu görülmüş olup, defter beratlarının usulüne uygun ve süresinde verildiği görüldüğü, Davacının davalı yandan 17.01.2022 tarihi itibariyle 123.128,19 TL cari hesap bakiye alacaklı olduğu tespit edildiği, 60.000 Litre ürün miktarına tekabül eden 400.000,00 TL tutarında peşin satış geliştirme teşvik prim avansı ödemesi davacı yan ticari defterlerinde kayıtlı olduğu,

Taraflar arasındaki sözleşmeye göre davalının 60.000 Litre ürün alması gerekirken 13.541 litre ürün alarak 46.459,00 Litre eksik alımının mevcut olduğu, eksik alımdan kaynaklı olarak davacının 309.726,67 TL Prim avans iade alacağının doğduğu, Prim avansının ödeme tarihi 11.02.2022 olup iadenin yapılması gereken tarih ise anlaşmanın feshedildiği 30.12.2021 tarih aralığı için hesaplanacak faiz tutarıyla birlikte güncel bakiyenin 433.751,00 TL olduğu hesap edildiği,

somut olay şartları bakımından ve özellikle de tacir sıfatını haiz davalının sözleşmenin uygulanmasına ilişkin iş ve işlemleri yönünden Covid-19 salgınının mücbir sebep sayılması durumunun değerlendirilemeyeceği kanaatine varıldığı, Dava konusu olayda rapor içeriğinde yer verilen emsal Yargıtay ilamı çerçevesinde değerlendirildiğinde, davalı yanın, sözleşme ile yükümlendiği yıllık ürün alım şartını yerine getirmediği, davacının ihtarnamesi ile davalının temerrüde düşürüldüğü,

davalının temerrüt ihtarı üzerine ürün almayacağını beyan ettiği hususları ile birlikte dosyada mevcut bilgi ve belgeler ile yanların ticari kayıtları üzerinde yapılan inceleme ve tespitler neticesinde; tacir olan davalının sözleşmenin okunmadan imzalandığı beyanının TTK hükümleri ve yerleşik yargı kararları gereğince değerlendirilemeyeceği, davacı yanın sözleşmeyi haklı feshi nedeni ile cezai şart talebinin değerlendirilebileceği kanaatine varıldığı,

Yanlar arasındaki sözleşmenin 2020 yılında imzalanmış olması nedeni ile aradan geçen fazlaca Uzun olmayan süre ve yabancı para birimi üzerinden belirlenmiş cezai şart bedelinin döviz kurlarındaki son dönemde yaşanan artış karşısında ulaştığı bedel ile davalının ekonomik durumu çerçevesinde cezai şart bedeli miktarında heyetimizce takdiren %20 oranında indirim yapılmasının değerlendirilebileceğinin Sayın Mahkemenin takdirinde olduğu,

her ne kadar davacı yanca kısmi dava olarak açtığı davasında şimdilik 1.000,00.-USD cezai şartın tahsilini talep ve dava etmişse de cezai şart bedelinde Sayın Mahkemece %20 indirim yapılmasının değerlendirilmesi halinde 50.000,00.-USD tutarındaki cezai şartın (50.000 x %20 = 10.000 indirim bedeli düşüldükten sonra 50.000,00 - 10.000,00 =) 40.000,00 USD olarak değerlendirilebileceği bildirilmiştir.

Bilirkişiler tarafından düzenlenen 29/07/2024 tarihli ek raporda özetle.

Mali inceleme neticesinde; davalı şirketin Öz kaynaklarının 2019 yılı için 209.471,14 TL, 2020 yılı için 209.554,70 TL ve 2021 yılı için ise 232.234,04 TL olduğunun görüldüğü, bu yıllarda Şirketin ödenmiş Sermayesinin 50.000,00 TL olduğu, sermayenin öz varlık içerisinde fazlası ile korunduğunun müşahede edildiği, Cezai şart miktarında herhangi bir indirime gidilmemesi yahut cezai şart uygulanmaması ya da cezai şart bedelinden kısmen indirim yapılması hususlarının sadece ve tamamen Sayın Mahkemenin takdirinde olduğu, Davalı yanın işbu ek raporumuz ile incelenen mali durumu da değerlendirilerek,

kök raporumuzda da belirtildiği gibi, her ne kadar davacı yanca kısmi dava olarak açılan davada şimdilik 1.000,00.-USD cezai şartın tahsili talep ve dava edilmişse de, cezai şart bedelinde Sayın Mahkemece %20 indirim yapılmasının değerlendirilebileceği, Bu halde 50.000,00.-USD tutarındaki cezai şartın ( 50.000 x %20 = 10.000 indirim bedeli düşüldükten sonra 50.000,00 - 10.000,00 =) 40.000,00 USD olarak değerlendirilebileceği, kök raporumuzdaki görüşün aynen korunduğu,

13 Eylül 2018 tarihli ve 30534 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 85 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar'ın (“Karar”) 4'üncü maddesine (g) bendi kapsamında, yanlar arasındaki esasen menkul satışına ilişkin sözleşmedeki cezai şart bedelinin döviz cinsinden belirlenmesine yönelik düzenleme bakımından herhangi bir yasaklamanın söz konusu olmadığı, Sair hususlarda da kök raporumuzda arz edilmiş görüş ve kanaatimizin aynen korunduğu bildirilmiştir.

Davacı vekilinin 29/08/2024 tarihli ıslah dilekçesinde özetle; dava konusu cezai şart alacağını fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla 39.000,00USD arttırarak 40.000,00 USD'ye ıslah ettiklerini, davanın kabulüne şimdilik 40.000,00USD tutarındaki cezai şart alacağının temerrüt tarihi olan 12.01.2022 tarihinden itibaren yabancı paraya işleyecek en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsilini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesi talep etmiştir

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Mahkememize açılan iş bu dava tazminat davasıdır.

Uyuşmazlık; davacının zeyilname ile devraldığı öncesinde ... şirketi ile davalı arasında akdedilen madeni yağ bayilik sözleşmesinden kaynaklı olarak davalının davacıya tahahhüt etmiş olduğu süre ve miktarda ve madeni yağ alımı yapıp yapmadığı söz konusu sözleşmeden kaynaklı olarak davalının davacıya borcu olup olmadığı ve davacı yönünden haklı fesih koşullarının doğup doğmadığı veya davalının sözleşmeye aykırılık nedeniyle temerrüde düşüp düşmediği ve bu nedenle davacı tarafın davalıdan cezai şart talep edip edemeyeceği davalının ödeme güçlüğü veya tahahhüdünü yerine getirememesinin covid 19 pandemisinin davalı yönünden mücbir sebep sayılıp sayılamayacağı ve bu nedenle davacı tarafının feshinin geçerli olup olmayacağı noktasında toplandığı görülmüştür.

Tarafların dayandığı vakaların ispatı için delil olarak ileri sürdükleri, Madeni Yağlar Bayilik sözleşmesinin, prim miktarlarına ilişkin zeyilnamenin davacı tarafın davalıya keşide ittiği ihtarnamenin, taraflar arasındaki elektronik mektupların, davacının ... şirketinden devrine ilişkin sözleşmesinin dosyaya sunulduğu görüldü.

Taraflar arasındaki sözleşmenin davacı tarafça gerçekleştirilen feshinin yerinde olup olmadığının ve davacının talep etmiş olduğu cezai şartın koşullarının doğup doğmadığının, covit-19 salgının mücbir sebep sayılıp sayılmayacağını, istenilen cezai şartın davalının mahvına neden olup olmayacağının ve yapılabilecek indirim miktarının taktirindeki kullanılacak davalının ekonomik durumunun ve sözleşme dengesinin tespiti için dosya Akaryakıt Sektör Uzmanı, Sözleşme Hukuku Uzmanı Hukukçu ve SMMM bilirkişisinden oluşan üç kişilik heyete tevdi edilerek alınan kök ve ek bilirkişi raporunun denetime el verişli ve hükme esas alınabileceği görülmüştür.

Tüm dosya kapsamı ve yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda somut olay incelendiğinde. Taraflar arasında madeni yağların satışına ilişkin bayilik sözleşmesinin imzalandığı uyuşmazlık dışıdır.

Davalı söz konusu sözleşme ile davacıdan 400.000,0 TL prim karşılığında yılık olarak 60.000 Litre alım taahhüdünde bulunduğu ancak 13.541,00 Litrede alım yaparak taahhüt ettiği miktarın altında kalması nedeni ile davacının eksik kalan 46.459 Litre madeni yağın alınmasını ihtar eden davacının davalı tarafı temerrüde düşürdüğü görülmüştür.

Her ne kadar davalı taraf Covit-19 salgını olduğunu ve mücbir sebep koşulları nedeni ile alım yapılamadığını ileri sürmüş ise de, davacıyla imzalananc zeyilnameyi davalının covit salgınının yaşandığı dönemde imzaladığı, salgınının yaşandığı dönem içerisinde sözleşmeyi yenilediğinden davalının basiretli tacir olarak mücbir sebebe dayanamayacağı kuşkusuzdur.

Davalının prim almasının karşılığında alımını taahhüt ettiği madeni yağı almaması nedeni ile davacı Şirketin sözleşmeyi haklı nedenlerle feshettiği görülmüştür.

Taraflar arasındaki sözleşme hükümlerine göre davalının taahhüdünü yerine getirmemesi durumunda davalının 50.000 USD cezai şart bedeli ödeyeceği kararlaştırılmış, söz konusu sözleşmenin ifaya ekli sözleşeme olduğu anlaşılmış, davacının ifayla birlikte cezai şart bedelini de talep ettiği görülmüş, SMMM bilirkişisinden alınan rapora göre istenen cezai şart bedelinin davalının mahvına neden olmayacağı anlaşılmış,

taraflar arasındaki sözleşme dengesi gözetildiğinde % 20 oranında hakkaniyet indirimine gidilebileceği ve davacıya 40.000 USD cezai şart bedelinin verilmesinin hakkaniyete uygun olacağı tespiti neticesinde davacının aynı tutarı talep ettiği anlaşıldığından davacının davasının kabulüne, ihtarname tebliğ tarihi ve verilen süre hesaplanarak tespit edilen temerrüt tarihi olan 12/01/2022 tarihinden itibaren Devlet Bankalarının 1 er yıllık değişen oranlarda USD mevduata uyguladığı en yüksek faiz oranları ile birlikte 40.000,00 Amerikan dolarının davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.