İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2026/421 K.2026/313

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili tarafından Mahkememize sunulan dava dilekçesinde özetle. "Davacı müvekkil ..., ...Cağaloğlu Şubesi nezdinde bulunan ... numaralı çek hesabının sahibidir. Bu hesaba ilişkin olarak kendisine teslim edilmiş bulunan ..., ...ve...seri numaralı, içerisinde toplam 3 adet boş ve imzasız çek yaprağı bulunan çek koçanı mevcuttu.

Davacı, söz konusu çek koçanını 07.05.2026 günü saat 17.00 sıralarında, İstanbul ili sınırları içinde Bağcılar–Eminönü hattında çalışan tramvay hattı seyahati sırasında, içinde bir kısım tekstil ürünleri bulunan çantası ile birlikte unutmak suretiyle kaybetmiştir. İETT nezdinde gerekli araştırmayı yapmış, ancak kayıp eşyalar bulunamamıştır.

Kaybolan eşyalar içerisinde bulunan çek yaprağı ve koçanının boş ve imzasız olması, çeklerin kötü niyetli kişilerce ele geçirilmesi hâlinde doldurulması, ciro edilmesi veya bankaya ibraz edilmesi riskini doğurmaktadır. Bu durum müvekkil bakımından ciddi ve derhâl önlem alınmasını gerektiren bir hukuki risk yaratmaktadır.

Davacı, kaybolma olayını öğrendikten sonra derhâl hukuki yollara başvurma ihtiyacı duymuş olup; çek yapraklarının üçüncü kişilerce hukuka aykırı biçimde kullanılmasının önlenmesi için mahkemece gerekli tedbirlerin alınmasını talep etme zorunluluğu hasıl olmuştur. Muhatap banka yetkilileriyle yapılan şifai görüşmede, mahkemeden çeklerin iptaline ilişkin karar getirilmesi bilgisi verilmiştir.

Çek hukuku bakımından, çek yapraklarının dolaşıma girmesi halinde telafisi güç zararlar ve üçüncü kişilerin dolandırılması ihtimali doğabileceğinden, bankaya bildirim yapılması ve çeklerin ibrazı halinde ödeme riskinin doğmaması için mahkemenizce uygun görülecek koruyucu kararların verilmesini..." talep ve dava etmiştir.

GEREKÇE

Dava; TTK'nın 818/s madde hükmü delaletiyle, aynı kanunun 757.madde hükümlerinde belirtilen zayi nedeniyle davacı ...'ya ait ...Cağaloğlu Şubesi nezdindeki ...numaralı hesaba bağlı,..., ... ve ...seri numaralı 3 adet çekin iptali istemine ilişkindir.

TTK'nun 651. maddesi gereğince; kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir. Aynı kanunun 652. maddesine göre de; kıymetli evrakı zayi eden kimse, iptal kararı alarak hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir veya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir. Keşidecinin senet üzerinde ileri sürebileceği bir hakkı mevcut değildir. Kaldı ki, çek iptali davası hasımsız olup, dava sonunda verilecek iptal kararı çek hamili 3. kişileri bağlamaz. Çekin iptal kararından sonra takibe konu olması halinde de, keşidecinin yine menfi tespit davası açarak bu çekten dolayı borçlu olmadığını ispat etmesi gerekir.

İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesinin 2025/310 Esas, 2025/376 Karar sayılı ilamında vurgulandığı üzere "... Talebin boş çek yapraklarına ilişkin olduğu ve bunlara ilişkin çek hesaplarının talep eden şirkete ait olduğu talep eden tarafın da kabulündedir. Boş çek yaprakları TTK'nın 780. Maddesi kapsamında çek niteliğinde olmadığı gibi kambiyo senedi vasfında da değildir. Dolayısıyla boş çek yaprakları hakkında iptale ilişkin TTK'nın 757 vd. maddelerinin uygulanma olanağı yoktur. Bu halde çek hesabı sahibinin, boş çek yapraklarının iptaline karar verilmesini talep etmesi mümkün değildir. Bu nedenle, ilk derece mahkemesince talebin reddine karar verilmesinde herhangi bir isabetsizlik görülmemiştir...".

İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesinin 2025/633 Esas, 2025/711 Karar sayılı ilamında vurgulandığı üzere "... TTK.757-764.maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK.651/2.maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir.

Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme, ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir.(TTK.652.m) Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır. Çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı İİK.72.maddesi uyarınca olumsuz tespit davası açma imkanları mevcut bulunmaktadır.

HMK nın114/h maddesi uyarınca davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması dava şartıdır.Yine TTK.651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. Açıklanan nedenlerle ; zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup, keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından, davacının aktif husumet ehliyeti bulunmamaktadır.

Davacının keşideci olduğu hamil sıfatı bulunmadığı gözetildiğinde davacı vekilinin karara yönelik istinaf nedeni yerinde bulunmamış, davacı vekilinin istinaf başvurunun esastan reddine karar verilmiştir...".

Zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup, keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından, davacının aktif husumet ehliyeti yoktur (Emsal; Yargıtay 11.HD.nin 28.02.2019 tarih ve 2017/5203 E. 2019/1679 K. İle 19/11/2018 tarih ve 2017/1677 E. 2018/7167 K.ile 18.06.2018 tarih ve 2016/13389 E. 2018/4492 K. İle İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 2021/1206 E. 2021/1162 K. İle 2022/1609 E. 2022/1149 K.). Kaldı ki boş çek yaprakları kıymetli evrak niteliğinde olmadığından zaten iptaline karar verilemez (Emsal:Yargıtay 11.HD.2016 / 6909 E .2018 / 777 K. T.05.02.2018).

Somut olayda; davacı tarafından iptali istenilen çeklerin ve çek hesaplarının davacıya ait olduğu anlaşılmış; davacının iptali istenen çeklerin keşidecisi konumunda olduğu, nitekim çek yapraklarının boş olduğu, davacının işbu iptal davasını açmakta aktif husumet ehliyeti bulunmadığından 6100 sayılı HMK'nun 114/1-d ve 115/1-2 maddeleri gereğince davanın dava şartı noksanlığı nedeniyle usulden reddine karar vermek gerekmiş olup aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

Başkan ... · E-imzalıdır · Üye ... · E-imzalıdır · Üye ... · E-imzalıdır · Katip ... · E-imzalıdır