İstanbul 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2021/74 K.2024/230

Mahkememizde görülmekte bulunan FSEK - Tazminat davasının yapılan açık yargılamasının sonunda.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle: Müvekkilerinin, müteveffa ...'in torunları ve yasal mirasçıları olduğunu, müvekkillerinin dedesi müteveffa ...'in oynadığı "..." isimli reklam filminin, TV kanallarının tamamında, sinemalarda, açık hava reklamlarında, vb. her yerde müvekkilerinden izin alınmaksızın yayınlanması üzerine FSEK'in amir hükümlerinin ihlal edildiğini, yayınının derhal durdurulması için davalı ...A.Ş'.ye, ...

17. Noterliğinde keşide edilen ... tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarname ile ihtar edildiğini, ... A.Ş. vekilince bu ihtarnameye karşılık ... 2 Noterliğinden keşide edilen.. tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnameyle; müvekkilinin, ... Ltd.

Şti ile yaptığı sözleşmeye dayanarak bu eserin sahipliğinden doğan hakları devraldığını ve bu firmanın kendilerini diğer hak sahiplerinin haklarına da haiz olduğunu taahhüt ettiğini belirttiğini, ihtarname üzerine ...'ne ulaşıldığında konunun çözümleneceğine ilişkin kendilerine bilgi verildiğini, bu nedenle ...'ne ulaşılmasını cevaben bildirdiğini, ... tarafından bildirilen sözleşmenin müvekkilleri tarafından bilinmediğini, taraflarına gönderilmediğini, ...'ın sorumlu olarak ...'ni göstermesi üzerine, ...

17. Noterliğinin ... tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile ilgili reklamın izin alınmaksızın yayınlanmasının durdurulmasını ihtar ettiklerini, ihtarın ulaşılmasına rağmen kendileriyle ne yazılı ne de sözlü iletişime geçilmediğini ve söz konusu reklamın yayınlamaya devam ettiğini, açıkladıkları nedenlerle;

reklamın yayınlanmasının tedbiren durdurulmasını, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla, davalıların yayınladıkları reklamdan FSEK 68. madde hükmü uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç katına kadar maddi tazminatan şimdilik 1.000 TL'nin ve müvekkillerinin uğradığı manevi zararın tazmini için FSEK 70. madde hükmü uyarınca 10.000 TL manevi tazminatın, davalılardan müteselsilen tahsilini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle: Usule ilişkin itirazlarının ardından, esasa ilişkin olarak davacıların manevi tazminat istemine karşılık, davacıların murisi olan dedelerinin kendi istek ve iradesiyle rol aldığı bir reklam filminin tekrar yayını nedeniyle manevi tazminat istenmesinin hukuki olmadığını, davacıların veya dedelerinin tahkir edilmesinin söz konusu olmadığını, bu nedenle manevi tazminat talebinin reddedilmesi gerektiğini, davacıların; dedelerinin, reklam filminde oyuncu olarak yer alması nedeniyle mali hak sahibi olduklarını belirtmesine rağmen, bunun yasal dayanaklarını ortaya koyamadıklarını, davacıların eser sahibi olmadığını, açıkladıkları nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... LTD. ŞTİ.'ne usulüne uygun tebligat yapılmış, davaya cevap verilmemiş, vekil aracılığıyla dava takip edilmiştir.

HMK'nın 266. maddesi kapsamında bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.

14/12/2018 havale tarihli bilirkişi kurulu raporunda özetle: Takdiri mahkemeye ait olmak üzere, davaya konu olayda davacıların murisi reklam filminde oynamakla birlikte kendisine icracı sanatçılıktan kaynaklanan mali haklarına yönelik yapılan bir sözleşme veya ödeme yer almadığından takdiri mahkemeye ait olmak kaydıyla; davacıların mirasçı sıfatıyla murislerine ödenmesi gereken oyunculuk bedellerini talep edebilecekleri, maddi tazminat talebi ile ilgili olarak;

kullanımların türü mecrası, sayısı, icracı sanatçının reklam filmine katkısı da dikkate alındığında murisin bu reklam filmi için alacağı ücretin, gerek oynayan murisin sanatçı kişiliği ve tanınırlığı, gerek reklamı yapan firma, sektörel koşullar, mesleki bilgi ve tecrübe, murisin reklama katkısı göz önüne alındığında, talep edilecek oyunculuk ücretinin 40.000-TL olabileceği,

davacılar FSEK 68 çerçevesinde 3 katı bedel talebinde bulunmuş iseler de murisin reklam filminde kendi rızası ile oynaması dikkate alındığında taraflar arasında şifahi sözleşme ilişkisinin kurulduğu ve davaya konu olayda izinsiz bir hak ihlalinin bulunmaması nedeniyle 3 katı bedel talebinin takdiri Mahkemeye ait olmak kaydıyla yerinde olmadığı, dava dosyasındaki bilgi belge ve delillerden davacıların murisinin FSEK 80.maddesi çerçevesinde kendi rızası ile reklam filmini icra ettiği, ayrıca dosyada davacının manevi haklarının ihlal edildiğine dair bir delil bulunmadığı bildirilmiştir.

05/08/2019 havale tarihli bilirkişi kurulu raporunda özetle: Murisin "icracı sanatçı" sıfatıyla reklam filminin yeniden yayınlanmış olması nedeniyle mali haklarla ilgili ek bir ödemeyi haketmiş olduğu, hak sahibinin ölümü halinde mali hakların varisleri tarafından tahsil edilebileceği, varislere ödenecek tutarın oyunculuk ücretinin % 50'si oranında olması gerektiği, yeniden gösterimin yapıldığı 2015 yılı için geçerli oyunculuk ücreti olan 20.000 TL'nın yarısı olan 10.000 TL'nin uygun olacağı, bu ücretin davalılardan ...

Ltd. Şti.'den istenebileceği, muris ile herhangi bir sözleşme yapmamış olan ... A.Ş.'den bu ücretin istenemeyeceği, icracı sanatçıya ait mali hakların izinsiz şekilde kullanılmadığı, bu sebeple davacıların FSEK 68 maddeye dayanarak 3 kat bedel talebinde bulunamayacağı, ...'in manevi haklarının ihlal edilmediği, bu sebeple manevi tazminat talebinde bulunulamayacağı bildirilmiştir.

15/06/2021 havale tarihli bilirkişi kurulu ek raporunda özetle: Murisin "icracı sanatçı" sıfatıyla reklam filminin yeniden yayınlanmış olması nedeniyle mali haklarla ilgili ek bir ödemeyi hak etmiş olduğu, hak sahibinin ölümü halinde mali hakların varisleri tarafından tahsil edilebileceği, varislere ödenecek tutarın oyunculuk ücretinin % 50'si oranında olması gerektiği, yeniden gösterimin yapıldığı 2015 yılı için geçerli oyunculuk ücreti olan 20.000 TL'nin yarısı olan 10.000 TL'nin uygun olacağı, anılan reklam filmi üzerindeki hakların sektördeki teamül gereği 1 yıl süreyle davalılara devredildiği,

bu süreyi aşan kullanımın izne tabi olduğu ve davalıların bağlantılı hak sahibinin mirasçılarından izin almaksızın bu reklamı tekrar yayınlamış olmalarının mali hak tecavüzü teşkil edeceği ve dolayısıyla FSEK 68 maddesinin 3 katı bedelinin işbu uyuşmazlıkta uygulanabileceği, ancak hayatın olağan akışı içinde icracı sanatçının zorla oynatılmadığı, eserin tespitinin ve umuma iletiminin yapıldığı, mali haklarının yapımcıya devredildiğinin kabulü gerektiği, bu nedenledir ki FSEK 68 maddesinin 3 katına hak kazanılmadığı, bununla birlikte telif ücreti hakkının bulunduğu, ...'in manevi haklarının ihlal edilmediği bildirilmiştir.

21/07/2022 tarihli bilirkişi kurulu raporunda özetle: Hakların devrinin süre ile sınırlı olduğuna yönelik davacı tarafından yeterli ispat sunulamadığı, bu nedenle FSEK 68 maddesinin ihlali kapsamında bir tazminat takdirinin raporda belirtilen Yargıtay kararı ışığında uygulanamayacağı, sözleşme ilişkisi kapsamında filmin çekim yılına göre önemli bir prodüksiyon olması, ...'in ana rolde yer alması ve icracı sanatçı olması sebebiyle reklamın gösterim süresinin dolmasından sonraki yıllarda tekrar gösterimi yapıldığı takdirde 1 yıl için oyunculuk tutarının kadri maruf olarak 40.000TL'nin % 50'si olan 20.000 TL'nin davacılar tarafından talep edilebileceği, FSEK 80 maddesinde sayılan icracı sanatçının manevi haklarına yönelik bir ihlalin dosya kapsamında mevcut olmadığı bildirilmiştir.

30/01/2024 tarihli bilirkişi kurulu ek raporunda özetle Arz ve izah olunan nedenlerle, takdiri Mahkemeye ait olmak kaydıyla kök raporda belirtildiği üzere FSEK kapsamında bir ihlal bulunmadığı, sözleşme ilişkisi kapsamında telif hakkı ücreti doğduğu, sözleşme ilişkisi kapsamında filmin çekim yılına göre önemli bir prodüksiyon olması, ...'in ana rolde yer alması ve icracı sanatçı olması sebebiyle reklamın gösterim süresinin dolmasından sonraki yıllarda tekrar gösterimi yapıldığı takdirde 1 yıl için oyunculuk tutarının kadri maruf olarak 40.000 TL'nin % 50'si olan 20.000 TL'nin davacılar tarafından talep edilebileceği kanaatinin korunduğu bildirilmiştir.

Mahkememizce 21/07/2022 tarihli bilirkişi kurulu raporuna itibar edilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava: Davacıların murisi ...'in, icracı sanatçı olduğu "..." isimli reklam filminin, davacılardan izin almaksızın ve bedel ödemeksizin davalılarca muhtelif yayın kanallarında ve sinemalarda gösterilmek sureti ile FSEK 68. maddesi kapsamında şimdilik 1.000 TL maddi, 10.000 TL manevi tazminatın tahsili ile reklam filminin yayınlanmasının tedbiren durdurulması istemine ilişkindir. Davacılar vekili 11/07/2024 tarihli ıslah dilekçesi ile 20.000 TL maddi tazminat talep etmiş, gerekli harcı yatırmıştır.

FSEK hükümleri, mevzuat, bilirkişi kök/ek raporları ve bütün dosya kapsamından: FSEK kapsamındaki uyuşmazlıkta dava konusu fikri ürünün "eser" niteliği taşıyıp taşımadığı re'sen araştırılmalıdır. FSEK'in 1/B maddesinde öngörülen tanım dikkate alındığında bir fikir ve sanat ürününün eser olarak nitelendirilebilmesi için iki unsuru haiz olması gerekir.

Bunlardan ilki, fikir ve sanat ürününün "sahibinin hususiyetini taşıması", ikincisi ise "kanunda sayılan eser kategorilerinden birine dahil olması"dır. Doktrinde, bu unsurlardan ilkine "sübjektif unsur" veya "esasa ilişkin şart", ikincisine ise "objektif unsur" veya "şekle ilişkin şart denilmektedir. Subjektif unsur gereğince, bir fikir ve sanat ürününün eser olarak kabul edilebilmesi için, bu ürünün onu meydana getiren kişinin "hususiyetini" taşıması gerekmektedir.

Başka bir deyişle eser, onu yaratan zihnin bireyselliğini gösteren özellikler taşımalıdır. Objektif unsur gereğince, bir fikir ve sanat ürününün hukuk alanında korunmayı hak edebilmesi için sahibinin hususiyet arz eden fikri çabasının somut neticesi olması gerekir. Başka bir deyişle bu fikri çaba gözle görülebilir, elle tutulabilir, kulakla duyulabilir, kısaca algılanabilir olmalıdır.

Fikir ve düşünceler, ancak bir şekle büründüğünde yani eser formunda açıklığında fikri hukuk kapsamına girer. Diğer taraftan eserde algılanabilir olma dışında düşüncenin açıklanış formatı da önemlidir. Yani fikir ve sanat ürününün FSEK'te öngörülmüş olan düşünceyi ifade formatlarından birine dahil olması gerekir. FSEK'te eser formatları olarak.

İlim ve edebiyat eserleri, musiki eserleri, güzel sanat eserleri, sinema eserleri ve bağlı eser olarak kabul edilen işlenme eserler gösterilmiştir. Dolayısıyla bir fikir ve sanat ürününü bu formatlardan birine sokmak mümkün değilse, onu kanuna göre eser saymak ve korumak da mümkün olmayacaktır.

FSEK bağlamında icracı sanatçı; bir eseri, sahibinin izniyle özgün bir biçimde yorumlayan kişidir. Örneğin, bir musiki eserini her türlü enstrümanla veya enstrümansız olarak bireysel veya orkestra şeklinde söyleyenler, çalarlar, müzikalleri, dansları, pandomimleri ve tiyatro piyesini oynayanlar, rejisörler, aktörler, aktrisler, bir şiiri okuyanlar ya da bir hikayeyi anlatmak suretiyle eserin özgün şekilde icrasına katkıda bulunanlar, bir reklam filminde oynayanlar, icraya yön veren "şef" ve "yönetmen-rejisörleri" ifade eder.

İcracı sanatçılar tarafından yapılan icra ve yorumların FSEK 80.madde çerçevesinde korunabilmesi için, yapılan icranın "özgün" olması gerekir. Alelade ve herkesin yapabileceği şekilde yapılan icra ve yorumlar hukuksal korumadan faydalanamazlar, örneğin; ışıkçılar, ses düzenini kurup çalıştıranlar, haberi sunanlar, kostümcüler, rejisör yardımcıları, kameramanlar, suflörler, efektçiler icracı sanatçı sayılmazlar. Yine tonmaysterler, gerektiğinde sese şekil verse ya da takviye sağlasa da bu teknik iş onlara icracı sanatçı sıfatını sağlamaz.

İcracı sanatçı olabilmek için, önceden bir eserin bulunması gereklidir. Bu eser üzerinde yapılan çalışma yeni bir eser niteliğindeyse bu durumda bir "işlenme" eser vardır, bağlantılı haklarda ise yeni bir eser oluşturulması söz konusu değildir. Burada mevcut bir eserin tanıtılması, üçüncü kişilere aktarılması söz konusudur. Bu nedenle futbol, buz hokeyi, voleybol ve basketbol gibi oyunlardaki oyuncular, eserin yokluğu nedeniyle icracı sanatçı değildirler. Reklam filminde davacıların murisinin icracı sanatçı olduğu görülmektedir. Davacıların murisi; tarihi bir olayın, ...'nde yaşanmış bir olayı, olayın gerçek kahramanı olan ... yanında olayı bizzat yaşadığı varsayılan askerin günümüzdeki yaşlı hali ile günümüz ... çalışanlarına anlatan kişiyi oynamaktadır.

Davacıların murisinin oynadığı reklam filmi; FSEK 5.maddesi anlamında, hareketli görüntüler çerçevesinde hususiyet arz eden belli bir konu ve kurgusu olan sinema eseri olup, davacıların murisinin de bu reklam filminde oynadığı ve oyunculuğu özgün olduğundan, davacıların murisinin FSEK 80. maddesi anlamında icracı sanatı olduğu kanaatine varılmıştır.

Davacıların murisi ...'in; "..." reklam filminde icracı sanatçı olarak yer aldığı, reklam filminde kendi rızasıyla oynadığı, bu nedenle FSEK 68. madde kapsamında tazminat talep edilemeyeceği, "icracı sanatçı" sıfatıyla reklam filminin yeniden yayınlanmış olması nedeni ile mali haklarla ilgili ek bir ödemenin hak edildiği, hak sahibinin ölümü halinde mali hakların mirasçıları tarafından talep edilebileceği, reklam filminin önemli bir prodüksiyon olması, kullanım mecrası, sayısı, icracı sanatçının reklam filmine katkısı dikkate alındığında.

1 yıl için oyunculuk tutarının kadri maruf olarak 40.000TL'nin % 50'si olan 20.000 TL'nin davacılar tarafından talep edilebileceği kanaatine varıldığından, maddi tazminat talebinin kabulüne, 20.000 TL maddi tazminatın davalılardan alınarak davacılara verilmesine, davacıların murisinin kendi rızası ile reklam filmini icra ettiği, FSEK 80 maddede sayılan icracı sanatçının manevi haklarına yönelik bir ihlalin mevcut olmadığı kanaatine varıldığından, manevi tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.

Katip · ¸e-imzalıdır Hakim · ¸e-imzalıdır