İstanbul 4. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2023/187 K.2024/249

Mahkememizde görülmekte bulunan İtirazın İptali (Fikir Ve Sanat Eseri Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde ve duruşmalarda özetle; davalı şirket ile müvekkilleri arasında 16.09.2020 tarihinde akdedilen “Eser Telif Sözleşmesi” ile müvekkillerinin eser sahibi olduğu “...” isimli eser üzerindeki 5846 syl.

Kanun gereğince müvekkilinin sahip olduğu işleme, çoğaltma, yayma, temsil, işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlara umumi iletim hakkına ilişkin mali haklar ve kullanım ruhsatı, sözleşmenin 5/a maddesi gereğince eserin satışa sunulduğu tarihten itibaren 3 ayda bir satış adedi üzerinden hesaplanacak şekilde eser satış fiyatı üzerinden %3,5 telif ücreti ödemesi karşılığında 5 yıl süre ile münhasıran davalıya devredildiğini, ancak davalı şirketin,

eser sahibine karşı anılan sözleşmenin 5/a bendinde öngörülen telif ücretlerini ödeme yükümlülüğünü müvekkillerine karşı süresi içerisinde tam ve eksiksiz şekilde yerine getirmeyerek sözleşme hükümlerini ihlal ettiğini, anılan sözleşmenin madde 6/b hükmü çerçevesinde telif ücretlerinin ödenmemesi sözleşme yükümlülüklerinin ihlali niteliğinde olup bu durumun eser sahibine sözleşmeyi haklı fesih imkanı tanıdığını ve ilgili sözleşmenin 8.maddesinin b bendi ile, sözleşmeyi ihlal eden tarafın ihlal sebebiyle uğranılan maddi ve manevi zararlara karşılık olarak karşı tarafa 40.000 TL cezai şart ödeyeceğinin kararlaştırıldığını, tüm bu sebeplerle ...

12. Noterliği ... tarih ve ... Yevmiye numarası ile taraflarınca ihtarname keşide edildiğini ve ''taraflar arasında akdedilen “Eser Telif Sözleşme” sini, ilgili sözleşmenin feshe ilişkin 6.maddesinin b bendi ve TBK m.125 gereğince genel hükümlere göre haklı sebeple feshettiğimiz'' davalı şirkete bildirildiğini, işbu ihtarın tebliği tarihinden itibaren 1 hafta (7 gün) içerisinde ödenmemesi üzerine müvekkillerinin alacağının tahsili amacıyla ... 1. İcra Md....

E. sayılı dosyası üzerinden ...Ltd. Şti. hakkında Eser Telif Sözleşmesine dayanarak ilamsız icra takibi başlatıldığını, davalı borçlunun, borçlu olmadığını iddia ederek borca itiraz ettiğini ve takibi durdurduğunu, bu itirazın sadece takibi sürüncemede bırakarak müvekkillerinin haklı alacağına kavuşmasını engellemek amacıyla yapılmış olduğunu, haksız ve mesnetsiz olduğunu, fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla;

davanın kabulünü, davalının haksız ve mesnetsiz itirazının iptaline ve takibin takip tarihi itibariyle işleyecek faiz, vekalet ücreti ve tüm ferileri ile birlikte devamına, davalı aleyhine alacağın %20'sinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin karşı taraf üzerine bırakılmasını talep ve dava etmiştir.

Davalıya dava dilekçesi ve tensip tutanağı tebliğ edilmiş, davalı tarafça davaya cevap verilmemiştir.

24/03/2024 tarihli bilirkişi raporunda özetle; dosya münderecatında yer alan tüm bilgi ve belgeler incelenip değerlendirildiğinde, 2021 yılında davalı tarafından davacının da içinde yer aldığı 5 kitap için davacılar vekiline ... icra dosyasına mahsuben ... hesabına havale olarak 10.000 TL gönderilmiş olduğunu ve yevmiye defterine...

Tarih ve ... yevmiye no ile 321 Borç Senetleri hesabının alt hesabına borç sütununa alacak tarafına ise 102.01.001 banka hesabına kayıt yapıldığını, yine ... tarihli ... yevmiye numaralı yevmiye kaydında davalı tarafından davacılar vekiline ...icra dosyasına mahsuben ... hesabına havale olarak 6.800 TL gönderilmiş olduğunu ve yevmiye defterine ... Tarih ve ...

Yevmiye No ile 321 Borç senetleri hesabının alt hesabına borç sütununa 9Alacak tarafına ise 102.01.001 banka hesabına kayıt yapıldığını, davalının 2021 Resmi defter ve belgelerine göre davacılar vekiline ödemiş olduğunu, toplam tutar 20.000 + 10.000 + 6.800 = 36.800 TL dir.

(Otuz altı bin sekiz yüz Türk Lirası ) bunun içinde avukatlık bedeli yaklaşık olarak 3.800 TL düşüldüğünde ödenmiş oldukları tutar 33.000 TL olduğunu, bu tutarın 5 Kitap Telif ödemesi için verildiği için 33.000 / 5 = 6.600 TL olduğunu , dava konusu kitapların toplam satış tutarı 132.096,00 TL olduğunu, telif ücreti tutarı 132.096,00 * %3,5 = 4.623,36 TL olarak hesaplandığını, mahkemenizin anlaşmazlık konusu kitapların 5000 adet üzerinden satış tutarlarının hesaplanıp telif ücretinin belirlenmesine karar vermesi halinde de, dava konusu kitapların 5000 adet satışa göre toplam satış tutarı 240.000,00 TL olduğunu,

5000 adet satışa göre telif ücreti tutarı 240.000,00 * %3,5 = 8.400,00 TL olarak hesaplandığını, davacının sözleşmeyi feshe gerekçe yaptığı davalının sözleşmesel yükümlülüklerin yerine getirmediği belirtilerek davacının cezai şart bedeli talep etmesi hususunun takdiri Mahkemenize ait olmak kaydıyla taraflar arasındaki sözleşmenin 5/a maddesinde söz konusu eserlere ilişkin fiyatından %3,5 telif bedeli ödemesi kararlaştırılmasına rağmen ve eserlerin satışa sunulduğu tarihten itibaren 3 ayda bir hesaplanacak satış adeti üzerinden davacıya ödeme yapılacağı belirtilmesine rağmen sözleşmenin 5/a maddesinde öngörülen davacıya telif ücretlerini

ödeme yükümlülüğünün sözleşmenin 5/a maddesine uygun şekilde davalı tarafından yerine getirilmediğinin (bazı ödemelerin davacının sözleşmeleri fesih tarihinden sonra yapıldığı) anlaşıldığını, işbu mahkemeniz dava dosyasının ise bahsi geçen eser telif sözleşmesine aykırılık iddiası ile cezai şartın tahsili istemine ilişkin açılmış olduğu gözetildiğinde, anılan sözleşmelerinin 8. maddesinde düzenlenen cezai şart maddesinin uygulama şartlarının oluşup oluşmadığı hususunda ise Takdiri Mahkemenize bıraktıkları yönünde görüş ve kanaatlerini sundukları anlaşılmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, takibe yapılan itirazın iptali istemine ilişkindir.

Eldeki dava, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 1/B maddesine göre eser mahiyetinde sayılabilecek "..." isimli esere ilişkin mali hakların devrine yönelik sözleşmenin feshinden kaynaklanan cezai şart alacağına ilişkin olduğu anlaşılmıştır.

... 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 22/11/2022 Tarihli, ..., Esas ...Karar sayılı dosyasından verilen Görevsizlik kararı ile Mahkememize gönderilerek, Mahkememiz esasının yukarıda belirtilen sırasına kaydı yapıldığı anlaşılmıştır.

Davaya konu ... 1. İcra Md. ... E. sayılı dosyası üzerinden ...LTD. ŞTİ. hakkında ilamsız takip başlattıklarını, davalı tarafından yapılan itiraz üzerine takibin durdurulduğu davanın süresi içerisinde açıldığı anlaşılmıştır.

İhtilafın taraflar arasında akdedilen eser Telif Sözleşmesi ile davacının eser sahibi olduğu iddia edilen “...” isimli eser üzerindeki mali haklar ve telif ücreti ödemesini 5 (beş) yıl süre ile münhasıran davalıya devredilmesinin kararlaĢtırılmasından sonra, davalının sözleşmeyi ihlal ettiği ve davacı yanca sözleşmesinin haklı olarak fesih edildiği iddiası ile sözleşme için kararlaştırılan cezai şart alacağının tahsiline yönelik icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkin olduğu,

Taraflar arasındaki takibe ve davaya konu edilen bahsi geçen sözleşme incelendiğinde; sözleşmelerin 5-a maddesinde "..., söz konusu Eserler için YAZAR/KOORDİNATÖR'e üzeri fiyatından % 3,5 telif bedeli ödeyecektir, ödemeler, eserlerin satışa sunulduğu tarihten itibaren 3 (üç ) ayda bir hesaplanacak satış adedi üzerinden YAZAR/KOORDİNATÖR 'ün banka hesabına yatırılacaktır. Stopaj ... tarafından ödenir."

Sözleşmenin 5-b maddesinde de "YAZAR/KOORDİNATÖR işbu maddede belirtilen bedelin, işbu sözleşme ile devredilen/devri taahhüt edilen bütün hak ve yetkilerin bedeli olduğunu, her ne surette olursa olsun başkaca bir hak ve alacak talebinde bulunmayacağını kabul beyan ve taahhüt eder."

sözleşmenin 6. maddesinde de

"a- iş bu sözleşmede belirtilen tüm mali haklar, bu sözleşmeyi müteakip eserlerin Hocalara Geldik tarafından ilk basıldığı tarihten itibaren 5 (beş) yıl süreyle ve baskı sayısı ve üzeri fiyatları Hocalara Geldik tarafından serbestçe tayin edilmek üzere alınmıştır. Süre sonunda kitapların YAZAR/KOORDİNATÖR tarafından aynı şartlarla güncellenmesi halinde Hocalara Geldik kitapları basmaya devam edecektir, iş bu sözleşmeyle belirlenen S yıllık süre içinde taraflar ilk 2 ( iki ) yılın sonunda karşılıklı memnuniyet beyan etmezlerse alacaklar mahfuz kalmak şartıyla sözleşme fesh edilir. Söz konusu beyan somut veri ve delillere dayanmalıdır.

b- Sözleşmenin imzalanma tarihinden itibaren 2 (iki) yılın sonunda eserin yeni baskısının yapılmaması, dağıtımının ve telif ödemesinin tamamıyla yapılmaması durumunda alacaklar mahfuz olmak üzere sözleşme otomatik olarak fesih olunmuş sayılır. Bu durum eserin tüm tüm baskıları için geçerlidir.

c- Taraflar arasında akdedilen bu sözleşme, kendinden önce yapılan ve bu sözleşmeye konu Eser'i ilgilendiren her türlü sözlü, yazılı sözleşmeyi bertaraf eder."

sözleşme için kararlaştırılan cezai şart alacağının tahsiline yönelik icra takibine vaki itirazın iptali davasına konu edilen sözleşmelerin 8. Maddesi ise "Arılaşmanın herhangi bir maddesinin ihlali anlaşmanın feshine neden teşkil edeceği gibi, aynı zamanda anlaşmayı ihlal eden taraf, karşı tarafa, ihlal nedeniyle uğranılan her türlü maddi ve manevi zarara ilaveten 40.000 (kırkbin) Türk Lirası ceza-İ şart bedelini fesih yazısının noter aracılığı İle bildiriminden itibaren bir hafta (7 gün) içinde ödeyecektir."

Davacı tarafından davalıya gönderilen ... 12. Noterliği ... yevmiye numaralı ... tarihli ihtarname ile dava konusu edilen sözleşmenin 5. Maddesi gereğince ödeme yükümlülüğünü imza tarihinden bugüne değin süresi içerisinde tam ve eksiksiz yerine getirilmediği iddiası ile anılan sözleşmenin 6/b bendi gereğince sözleşmelerin feshedildiği belirtilmiş; ... 12. Noterliğine müzekkere yazılarak ... tarih ve ... yevmiye nolu ihtarnamenin ve ihtarnamenin tebliğine ilişkin tüm evrakların bir sureti dosya arasına alınmıştır.

Cezai şart, borçlunun alacaklıya karşı mevcut bir borcu hiç veya gereği gibi ifa etmemesi halinde ödemeyi vaad ettiği, hukuki işlem ile belirlenmiş ekonomik değeri olan bir edimdir. Cezai şartın amacı, borçluyu borca uygun davranmaya sevketmektir. Cezai şart, asıl alacağı kuvvetlendirme amacı güder. Bu bakımdan cezai şart, kuvvetlendirilecek asıl borcun mevcut olmasını gerektirir. Asıl borç yoksa cezai şart da söz konusu olamaz.

Bu niteliği itibariyle cezai şart asıl borca bağlı fer'i bir borçtur. Asıl borç, mevcut ve geçerli ise, cezai şart da borç doğurur. Asıl borç sona ermiş ya da geçersiz doğmuşsa, cezai şart bağımsız bir borç oluşturamaz. Cezai şart, asıl borcun bağlı olduğu şekle tabidir. Asıl borç bir geçerlilik şekline bağlanmışsa, cezai şartın borç doğurabilmesi aynı şekilde kararlaştırılmış bulunmasına bağlıdır.

Ancak, geçerlilik şekline bağlı olan bir sözleşme bu şekle uygun olarak yapılmadığı halde, şekle aykırılığı ileri sürmenin dürüstlük kurallarıyla bağdaşmaması nedeniyle dinlenmediği hallerde, sözleşme geçerli sayıldığından, onun fer’i nitelikte olan cezai şart da geçerli sayılacaktır. Cezai şartın fer’ilik niteliği asıl borca bağlı olduğu sürece devam eder. Başka bir anlatımla cezai şartın fer’iliği, muaccel olduğu ana kadar devam eder.

Borçlu borca aykırı davrandığında cezai şart muaccel hale geldiğinden artık fer’i değil, asli (bağımsız) bir alacak niteliğini kazanır. Cezai şart, sağlararası hukuki işlemlerde ve özellikle sonuçlarını hayatta doğuran sözleşmelerde kararlaştırılır. (Bkz.Tunçomağ Kenan. Türk Borçlar Hukuku I.Cilt Genel Hükümler İstanbul 1976 Sh.853 vd., Eren Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler 5.Bası, Cilt 2 Sh.1169-1171. Kılıçoğlu M.Ahmet. Borçlar Hukuku Genel Hükümler 4.Bası Sh.575-577.

Reisoğlu Safa. Borçlar Hukuku Genel Hükümler 12. Bası Sh. 362.)

Takibin seçimlik cezai şart alacağına dayalı olduğu, takip tarihinden sonra bilirkişi incelemesi uyarınca davalı defter içeriğine göre icra dosyasına mahsuben ödeme olgusunun tespit edildiği, davadan önce ödeme nedeniyle takip konusu hakkında itirazın iptalinin dava edilmesinde hukuki yarar bulunmadığı (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi ... E..... K.) (... Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi ... E. ...

K.) hususu da gözetilerek tarafların muhtemel beyanlarının denetimi için her iki taraf ticari defterlerinde mali bilirkişi aracılığıyla resen inceleme yapılmış ve taraflar arasındaki sözleşmelerin 5/a maddesinde söz konusu eserlere ilişkin fiyatından %3,5 telif bedeli ödemesi kararlaştırılmasına rağmen ve eserlerin satışa sunulduğu tarihten itibaren 3 ayda bir hesaplanacak satış adeti üzerinden davacıya ödeme yapılacağı belirtilmesine rağmen mali yönden yapılan bilirkişi incelemesinden de anlaşılacağı üzere,

sözleşmelerin 5/a maddesinde öngörülen davacıya telif ücretlerini ödeme yükümlülüğünün sözleşmenin 5/a maddesine uygun şekilde davalı tarafından yerine getirilmediği... icra dosyasına mahsuben yapılan ödemelerin ise somut dosyamız ile ilgisinin bulunmadığı zira ... 26. İcra Müdürlüğü ... Esas sayılı dosyası olup, bu dosyanın alacaklı tarafı dava dışı ...İ' olduğu, bu haliyle fesih tarihinden sonra yapılan ödemelerin davaya konu ... 1. İcra Md. ...

E. sayılı dosyası üzerinden ... TİC. LTD. ŞTİ. hakkında ilamsız takip nedeniyle olduğuna ilişkin bir ispatın dosya kapsamında bulunmadığı, davalının ticari defterleri incelendiğinde davalı tarafça davaya konu kitaplar yönünden satış işlemi yapıldığının anlaşıldığı, davacının sözleşmeden kaynaklı yükümlülüklerini yerine getirdiği, davacı tarafından davalıya gönderilen ihtarname tarihinde davacının ödenmeyen alacağının bulunduğu,

sözleşme kapsamında ödenmeyen alacak nedeniyle davacının sözleşmeyi feshetmesinin haklı nedene dayandığı ve davacının sözleşmelerde belirlenen cezai şart bedellerini talep edebileceği, yine ihtarnamenin davalıya tebliğ edildiği tarihten belirlenen yedi günlük süre sonrasından takip tarihine kadar olan sürede işlemiş faiz de talep edebileceği, yapılan hesaplama neticesinde talep edilen işlemiş faizin uygun olduğu anlaşıldığından davanın kabulüne karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... · ¸ Hakim ... · ¸