İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/822 K.2025/268

Mahkememizde görülmekte olan istirdat davasının yapılan açık yargılaması sonunda;

DAVA /

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; ... Şirketinin, ... Bankası ... Şubesi- ... seri numaralı, 22.04.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 60.000-TL bedelli çekin lehtarı, müvekkili ... Şirketi ise son cirantası olduğu, ... Bankası ... Şubesi- ... seri numaralı çekin keşidecisi ... Şirketi olduğu, keşideci ile yapılan ticaret neticesinde söz konusu çekin ... Şirketine yazılarak verildiği, bu çekin ...

Limited Şirketi tarafından müvekkili ...Limited Şirketine ciro edildiği, dava konusu 60.000-TL’lik çek ve dava dışı 30.05.2023 vade tarihli, ... numaralı 35.000-TL bedelli çek müvekkil ...

Şirketinin zilyedinde iken rızası dışında elinden çıktığı, 30.05.2023 vade tarihli, ... numaralı 35.000-TL bedelli çeke yönelik bütün hak, dava ve şikayet haklarımız saklı olduğu, çalınan çeklerin, müvekkili şirket yetkilileri tarafından 20.02.2023 tarihinde ...şubesine ... takip numarası ile teslim alacak taraf, ...

Şirketi olacak şekilde ... adresine kargo edildiği, 23.02.2023 tarihinde ...Şirketi yetkilileri tarafında kendilerine ulaşan kargo zarfı açılmış ancak zarfın içerisindeki belgeler olmasına rağmen bilgilendirme formuna zımbalanmış çek evrakının zımbalandığı evraktan ayrılarak çeklerin çalındığını, bu hususa ilişkin tutanak tanzim edildiğini, 23.02.2023 tarihinde çekin lehtarı ...Şirketi tarafından ...

1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...esas sayılı dosyası ile çalınan çeklerin iptali ve ödeme yasağı talebi içerir dava ikame edilmiş ve ödeme yasağına ilişkin olarak 27.02.2023 tarihinde ilk ilan yayınlandığı, ödeme yasağı talebine konu çeklerin vadesi 22/04/2023 ve 30.05.2023 olup çekleri çalan davalı tarafından vadesi öncesinde çekler hırsızlayan kişiler tarafından organize bir şekilde... Faktöring Anonim Şirketine kırdırıldığı, davalı şirket tarafından ... vade tarihli, ...

Seri Numaralı 60.000-TL bir çek 24.04.2023 tarihinde ... Bankasına ibraz edildiği ve ödeme yasağı olduğunun davalı tarafça öğrenilmiş olduğu, 31.05.2023 tarihinde mahkememizin .. d.iş dosyası ile ihtiyadi haciz kararı alındığı ve bu karara istinaden aynı gün ...

37. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığı ve müvekkili şirket tarafından dosya borcunun tamamı olan 84.581,05-TL 06.06.2023 tarihinde ihtirazi kayıtla ödendiği, aynı dosyaya 14.06.2023 tarihinde 2.800,00-TL daha müvekkilince ödeme yapıldığı, ancak davalı tarafın, bu ödemeye rağmen 14.06.2023 tarihinde ...Şirketi ...

İcra Dairesi memurları ile hacze gittiği, dava konusu çekler, davalının elinde olup davalı tarafça kötüniyetli olarak icra dairesi vasıtasıyla haksız bir şekilde tahsil edildiği, davalının, dava konusu senedi kötü niyetle iktisap ettiği, zira faktöring şirketleri kırdıkları çeklere karşılık çek sahibinden mutlak surette çekin illetini gösterir bir fatura talep etmekteyken somut olayımızda davalı tarafça herhangi bir bilgi yahut belge talep edilmediği, Bölge adliye mahkemesi kararlarında çeklerin yeterli araştırma yapılmadan alınması halinde çeki alan basiretli tacirin ağır kusurlu olduğunu, açıklanan nedenlerle dava konusu ...

Bankası ...

Şubesi- ... seri numaralı, 22.04.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 60.000-TL bedelli çekin istirdatın müvekkile iadesi istemi ile tahsil edilen çek bedellerinin haksız kazanım sebebiyle zimmet tarihlerinden itibaren avans faiziyle birlikte tahsilini talep etme zorunluluğumuz hasıl olduğu, 30.05.2023 vade tarihli, ... numaralı 35.000-TL bedelli çeke yönelik dava, şikayet ve bütün haklarımız saklı kalmak kaydıyla; fazlaya ilişkin talep, dava ve şikayet haklarımız saklı kalmak kaydıyla, davanın kabulü ile dava konusu edilen ...

Bankası ... Şubesi- ... seri numaralı, 22.04.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 60.000-TL bedelli çekin davalıdan istirdadına ve müvekkile iadesine, davalı tarafça dava konusu olan ve ...

37. İcra Müdürlüğü’nün ...Esas sayılı dosyasından tahsil edilen bedelin davalıdan alınarak müvekkile ödenmesine, davalı aleyhine, alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına hükmedilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

SAVUNMA/

Davalı vekili cevap dilekçesi ile; davacı müvekkili şirketin hırsızlarla birlikte hareket ile çalıntı çekin paraya dönüştürülmesini sağladığını iddia ettiği, öncelikle müvekkili şirket ülke çapında faaliyet gösteren, işlem hacmi oldukça yüksek ve bu tür hırsızlık olaylarının içinde olmaya tevessül edecek bir şirket hiçbir zaman olmamış, müvekkili müşterisinin fatura ile tevsik ettiği alacağını temlik almış ve yasal mevzuata harfiyen uygun hareket ettiği, bu nedenle müvekkilin bu tür ağır ithamlar ile zan altında bırakılması doğru olmayıp, müvekkili yasanın öngörmüş olduğu prosedürü eksiksiz olarak yerine getirdiği,

müvekkili dava konusu çeki müşterisi ... ile aralarında akdedilmiş olan faktöring sözleşmesine binaen devir aldığı, müvekkilinin çekin iktisabında kötü niyet ve ağır kusuru bulunmadığını, çekin ciro yolu ile devrinin mümkün olduğu, müvekkilinin çekin meşru hamili olduğu, müvekkilinin dava konusu çekin çalınmış olduğuna ilişkin hiçbir bilgisi bulunmadığını, davacı tarafın, müvekkili şirkete var olmayan sorumluluklar yükleyerek ispat külfetinden kurtulmaya çalıştığı, çekin iptali kararı, iyiniyetli meşru hamil olan müvekkilin takip hakkını ortadan kaldırmadığı,

dava konusu çeke ilişkin olarak verilmiş olan iptal kararı hasımsız bir davada verilmiş, kesin olmayan bir karar oolduğu, ayrıca, çekin ibraz süresi içerisinde bankaya ibraz edildiği, bilindiği üzere süresi içerisinde muhatap bankaya ibraz edilen çek ile ilgili olarak hamilin takip hakkı bulunmakta olduğu,

davacı dava konusu çeke ilişkin ödeme yasağı kararı verildiğini ve bankaya bu kararın bildirildiğini, müvekkili şirketin yukarıda belirtildiği üzere 21.02.2023 tarihinde çeki iktisap ettiğini, müvekkili şirketin, dava konusu çeki 21.02.2023 tarihinde yani karar tarihinden 3 gün önce iktisap etmiş olmakla, ne çekin çalıntı olduğundan ne de verilen ödeme yasağı kararından bilgi sahibi olmasının mümkün olmadığı,

davacının kendi kusuru ile yaratmış olduğu durumu müvekkili şirkete yüklemeye çalışmakta olup, açıklanan nedenlerle davanın reddine, davacı borçlunun alacağın %20’sinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına ve takip konusu alacağın %10'u oranında para cezasına mahkûm edilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER, DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE/

Dava, ... 37. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı takip dosyasına konu ... Bankası ... Şubesi ... seri numaralı, 22/04/2023 tarihli, 60.000,00-TL bedelli çekin ve ... 37. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı takip dosyasına davacı şirket tarafından yapılan ödemelerin istirdatı istemine ilişkin bulunmaktadır.

Mahkememizce taraflarca bildirilen deliller toplanmış, ... CBS ... esas sayılı dosyası, ... 37. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası, ... 27. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası, ... 9.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/615 D.İş sayılı dosyası, mahkememizin ... D.İş sayılı dosyası, ... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin... Esas sayılı dosyası vs. dosyamız arasına alınmış ve bilirkişiden rapor temin edilmiştir.

... 37. İcra Müdürlüğünün ...esas sayılı dosyasının incelenmesinden; ... Bankası ... Şubesi ... seri numaralı, 22/04/2023 tarihli, 60.000,00-TL bedelli çeke istinaden davalı alacaklı tarafından davacı borçlu aleyhine 60.000,00-TL asıl alacak, 2.400,00-TL ihtiyati haciz vekalet ücreti, 618,18 TL takip öncesi faiz, 6.000,00-TL çek tazminatı, 180,00-TL komisyon, 296,40-TL ihtiyati haciz masrafı olmak üzere toplam 69.565,58-TL alacak üzerinden ilamsız icra takibi başlatıldığı, icra dosyasına davacı borçlu tarafından 06.06.2023 tarihinde ihtirazi kayıtla 84.581,05 TL ödeme yapıldığı, icra dosyasında talimat ile 14.06.2023 tarihinde haciz uygulandığı, icra dosyasına davacı borçlu tarafından 14.06.2023 tarihinde de 2.800,00 TL ödeme yapıldığı, dosyanın infaz olduğu anlaşılmıştır.

... CBS'nin ...esas sayılı dosyasının incelenmesinde, dava konusu çekin çalınması-kaybolması olayına ilişkin ... Ltd. Şti. Tarafından yapılan şikayete ili,şkin olduğu, soruşturmanın devam ettiği anlaşılmıştır.

... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde, ... Ltd. Şti. tarafından aralarında işbu dava konusu çekinde aralarında bulunduğu çeklere ilişkin açılan hasımsız çek iptali davası olduğu, dosya kapsamında 24.02.2024 tarihinde tedbir kararı verildiği anlaşılmıştır.

Bankacı bilirkişi ... tarafından düzenlenerek mahkememiz dosyasına sunulan 24/01/2025 tarihli rapor ile; davacı ...Anonim Şirketinin 2022 ve 2023 yıllarına ait ticari defterleri 213 Sayılı Vergi Usul Kanununun Mükerrer 242. maddesinin 2. fıkrasına, 5766 sayılı Kanunun 17. maddesi ile eklenen hüküm uyarınca 14.12.2012 tarihinde yayımlanan ...

Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine uygun şekilde e-defter olarak tutulduğu, incelenen ticari defterlere ilişkin mükellefiyetlerin tam ve eksiksiz yerine getirilmiş olduğu, icra takibine davaya konu olan çek ... Bankası ... Şubesi- ... seri numaralı, 22.04.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 60.000-TL bedelli çekin keşidecisi ... Ticaret Limited Şirketi lehtarı, ... Şirketi ve davacı ...

Şirketi ise çek cirantası olduğu, davacı şirket tarafından 20.02.2023 tarihinde dava konusu çek ... Şubesine ... takip numarası ile teslim edildiği, alacak taraf, adresine kargo edilmiş olduğu, ancak 23.02.2023 tarihinde alacak taraf olan ... Şti. yetkilileri tarafında gelen kargo içeriğinde çeklerin olmadığının/çalındığının görüldüğü, dava konusu olan ... Seri Numaralı 60.000,00-TL'lik çalınan çek ile ilgili ...

1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/186 ile çalınan çeklerin iptali ve ödeme yasağı konulduğu ve 27.02.2023 tarihinde yayınlandığı, dava konusu olan 22/04/2023 vade tarihli, ... Seri Numaralı 60.000,00-TL bir çek, bankaya ibraz edilmiş olup ödeme yasağı sebebiyle ... Bankası tarafından ödeme yapılmadığı, dava dışı ...tarafından ...

Şirketinin verdiği ödeme talimatı ile ..firmasına 21.02.2023 tarihinde 60.000,00-TL ödemenin yapıldığı, Faktöring hizmet bedeline ve faktöring işlemine ilişkin olarak 21.02.2023 tarihli, ... toplam 68.040,60-TL'lik fatura düzenlenmiş olduğu, dava dosyasına sunulan sözleşme ve faktöring işlem evraklarından görüldüğü, dava konusu ... Bankası ...

Şubesi- ... seri numaralı, 22.04.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 60.000,00-TL'lik çek, davalı şirkete faktöring sözleşmesine istinaden ve ciro yoluyla geçmiş olduğu, ancak dava konusu çekin davalı faktöring şirketi tarafından teslim alındığı/ iktisap edildiği tarihin 21.02.2023 tarihi olduğu aynı çekin kayıp tarihinin 20.02.2023 tarihi olduğu,

dava konusu çekin davalı faktöring şirketi tarafından dava dışı kişi ile aralarında yapmış oldukları faktöring sözleşmesi uyarınca alındığı ancak davalı faktöring şirketinin, faktöring mevzuatı uyarınca alacağı temlik alırken alınan çekin çalıntı hırsızlık malı olup olmadığının yada çekin sahte olup olmadığı vb. gibi istihbarat bilgilerinin yapılması gerektiği, dava dosyasında istihbarat yapılıp yapılmadığına dair belge bulunmadığı, 01.06.2023 tarihinde ...

37.İcra Müdürlüğünün ... esas dosyası ile icraya konu olan ... Bankası ... Şubesi-... seri numaralı, 22.04.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 60.000-TL çek ile ilgili olarak davacı tarafından ... 37.İcra Müdürlüğünün ... esas dosyasına 06.06.2023 tarihinde toplam 84.581,05-TL ve 14.06.2023 tarihinde 2.800,00-TL olmak üzere 87.381,05-TL ödeme yaptığı, icra takibine davaya konu olan çek ... Bankası ...

Şubesi- ... seri numaralı, 22.04.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 60.000-TL bedelli çekin, davacı ...Şirketi ise çek cirantası olduğu, davalı faktöring şirketi ile dava dışı ...arasında yapılan sözleşmesine istinaden temlik olarak alınan ... Bankası ...

Şubesi- ... seri numaralı, 22.04.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 60.000-TL çek karşılığında 21.02.2023 tarihinde 60.000,00-TL Faktöring işlemi yapıldığı, Faktöring hizmet bedeline ve faktöring işlemine ilişkin olarak 21.02.2023 tarihli, ... nolu toplam 68.040,60-TL'lik fatura düzenlenmiş olduğu dava dosyasına sunulan sözleşme ve faktöring işlem evraklarından görüldüğü, dava konusu ... Bankası ...

Şubesi- ... seri numaralı, 22.04.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 60.000,00-TL'lik çek, davalı şirkete faktöring sözleşmesine istinaden ve ciro yoluyla geçmiş olduğu, davacının, davalı ...firmasından dava konusu ... 37. İcra Müdürlüğünün... esas dosyası ile icraya konu olan 60.000,00-TL çekten alacaklı olduğunun sayın mahkeme tarafından kabulü halinde; davacının 28.12.2023 dava tarihi itibariyle davalıdan.

87.381,05-TL asıl alacak, 13.084,08-TL birikmiş faiz, avans faizi olmak üzere toplam 97.665,13-TL alacaklı olduğu tespit edilmiştir.

İddia, savunma, dosya kapsamında toplanan deliller ve alınan bilirkişi raporu bir bütün olarak değerlendirilmiştir. Buna göre;

...37. İcra Müdürlüğünün... esas sayılı dosyasının incelenmesinden; ... Bankası ... Şubesi ... seri numaralı, 22/04/2023 tarihli, 60.000,00-TL bedelli çeke istinaden davalı alacaklı tarafından davacı borçlu aleyhine 60.000,00-TL asıl alacak, 2.400,00-TL ihtiyati haciz vekalet ücreti, 618,18 TL takip öncesi faiz, 6.000,00-TL çek tazminatı, 180,00-TL komisyon, 296,40-TL ihtiyati haciz masrafı olmak üzere toplam 69.565,58-TL alacak üzerinden ilamsız icra takibi başlatıldığı, icra dosyasına davacı borçlu tarafından 06.06.2023 tarihinde ihtirazi kayıtla 84.581,05 TL ödeme yapıldığı, icra dosyasında talimat ile 14.06.2023 tarihinde haciz uygulandığı, icra dosyasına davacı borçlu tarafından 14.06.2023 tarihinde de 2.800,00 TL ödeme yapıldığı, dosyanın infaz olduğu anlaşılmıştır.

Davacı tarafça dava dilekçesi ile, dava konusu "... Bankası .... Şubesi ... seri numaralı, 22/04/2023 tarihli, 60.000,00-TL bedelli" çekin rıza dışında elinden çıktığı, davalı tarafın iktisabında kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğu ileri sürülerek, dava konusu çekin ve bu çekin konu edildiği ... 37. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı takip dosyasına davacı tarafından yapılan ödemelerin istirdatı talep edilmiştir.

Davalı tarafça cevap dilekçesi ile, dava konusu çekin faktoring sözleşmesi kapsamında yasal mevzuata uygun olarak iktisap edildiği, davalının dava konusu çekin yetkili hamili olduğu savunularak davanın reddi talep edilmiştir.

Dava şartlarının tam olduğu, incelenecek bir ilk itiraz veya süreler yönünden bir itiraz olmadığından davanın esasına geçilmiş, bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.

Finans/Mali İşler Uzmanı bilirkişi ...'dan alınan 24/01/2025 tarihli bilirkişi raporunun ayrıntılı ve denetime elverişli olduğu, hukuki değerlendirmeler mahkememize ait olmak üzere, bu raporun dosya kapsamında karar vermeye uygun olduğu değerlendirilmiştir.

Davada ispat külfeti öncelikle davalı alacaklıdadır. Davalı taraf, alacağının varlığını ve alacağın dayanağı çekin yetkili hamili olduğunu ispatlamak zorundadır. Bu ispat davalı tarafça yerine geldiğinde, davacı taraf, davalı tarafın çeklerin iktisabında kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğunu ispatlamak zorundadır.

Uyuşmazlığın çözümü açısından öncelikle konuyla ilgili yasal düzenlemelere ilişkin detaylı açıklamaların yapıldığı Yargıtay Hukuk Genel Kararının ...Esas ... Karar sayılı ve 30.11.2021 tarihli kararında da vurgulandığı üzere, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.

Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).

Çek, 6102 sayılı TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).

Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 764. maddesi uyarınca elden çıkan çek, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, mahkemece çekin iptaline karar verilir. Çekin iptaline karar verilmiş olmasına rağmen, iptal talebinde bulunan keşideciye karşı çekten doğan istem hakkı ileri sürebilir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 687. maddesine göre, çekten dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’îleri başvuran yetkili hamile karşı ileri süremez. Ancak hamil, çeki iktisap ederken çekin keşidecinin rızası dışında elinden çıktığını ya da çekin karşılığının daha önce çeki elinde bulunduran kişiye keşideci tarafından ödendiğini bile bile keşidecinin zararına hareket etmiş olması durumunda keşideci hamile karşı kötü niyet def’înde bulunabilir.

Çek hakkında iptal kararı verilerek bu karara dayalı olarak keşidecinin lehtara ödeme yapmış olması yetkili hamile karşı 6102 sayılı TTK’nın 687. maddesi gereği ileri sürülemeyeceğinden keşidecinin çekin lehtar tarafından iptal ettirilmesi ve buna dayalı olarak lehtara ödemede bulunması def’ini ancak lehtara karşı ileri sürebilir. Bunu yanında çeki elinde bulunduran yetkili hamile karşı ileri süremez.

Çeklerin devrinin nasıl yapılacağı 6102 sayılı TTK’nın 788. maddesinde poliçeden ayrı ve özel olarak düzenlenmiştir. Bu maddeye göre açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çek, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir. Keza 6102 sayılı TTK’nın 818. maddesinin göndermesi ile aynı Kanun’un 684. maddesine göre, ciro ve zilyetliğin geçirilmesi ile çekten doğan bütün haklar devrolunur.

Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde çekin bir başka anlatımla çek üzerindeki hakkın bir başkasına devri için ciro ve kişiye çekin zilyetliğinin geçirilmesi gerekir. Ciro ise 6102 sayılı TTK’nın 683. maddesine göre, çek arka yüzüne veya çeke bağlı olan ve “alonj” denilen bir kâğıt üzerine yazılması ve ciranta tarafından imzalanması ile mümkündür. Bu nedenle cirantanın imzasını taşımayan ciro geçerli ciro sayılmaz. Böyle bir ciro ise çek üzerinde bulunan hakkın devrini sağlamaz.

Çekte hak sahibi olabilmek için yetkili hamil olmak gerekir. 6102 sayılı TTK’nın 790. maddesine göre, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır.

Bu maddeden de anlaşıldığı üzere bir çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamil olduğunu yani çek üzerindeki hakkın kendisine ait olduğunu çek üzerinde bulunan birbirini takip eden geçerli ciro zinciri ile ispat edebilir.

Çek üzerindeki cirolar birbirini takip etmiyor veya ciro zincirinde bulunan cirolardan biri geçersiz veya sahte olması dolayısı ile ciro zincirinde kopukluk olması durumunda çekteki hak, kopukluktan sonraki kişilere geçmeyeceği için ciro zincirinde kopukluk olan çeki elinde bulunduran hamil yetkili hamil sayılamaz. Yetkili hamil olmadığı için de ciro zincirinin koptuğu kişiden itibaren ciranta ve keşideciden talepte bulunamaz.

Her ne kadar çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamil olduğunu ispat edememiş olması nedeniyle yani ciro zincirinde kopukluk olması durumunda kopukluktan önceki lehtar ve keşideciye gidemez ise de, 6102 sayılı TTK’nın 677. maddesinde ki; “Bir poliçe, poliçe ile borçlanmaya ehil olmayan kişilerin imzasını, sahte imzaları, hayali kişilerin imzalarını veya imzalayan ya da adlarına imzalanmış olan kişileri herhangi bir sebeple bağlamayan imzaları içerirse, diğer imzaların geçerliliği bundan etkilenmez.” düzenlemesi karşısında “imzaların istiklali (bağımsızlığı) ilkesi” gereği ciro zincirinin kopmasından sonraki cirantalara başvurabilir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 792. maddesindeki, “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” şeklindeki düzenlemenin, çeki elinde bulunduran kişinin geçerli ve birbirini takip eden cirolarla yetkili hamil olduğunu ispat etmesi durumunda ancak çeki kötü niyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap etmesi durumunda iade ile mükelleftir.

Somut olayın değerlendirilmesinde;

Davacı tarafın çekteki imzasına bir itirazı bulunmamaktadır. Davacı taraf dava konusu çekin müşterisine iletilmek üzere kargo taşıması sırasında kaybolduğunu, çalındığını, bu nedenle davalı faktoring şirketinin iktisabında kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğunu iddia etmektedir.

Dava konusu çeklerdeki ciro zincirinde bir kopukluk yoktur, ciro silsilesi düzgündür. Davacı ile davalı faktoring şirketinin ciroları arasında ...Ltd. Şti'nin ve ...'nın ciroları bulunmaktadır. Dava konusu çek, davalı şirkete faktöring sözleşmesine istinaden ve ciro yoluyla yasal mevzuata uygun olarak geçmiş olup, davalı faktoring şirketi dava konusu çekin yetkili hamilidir. Dava konusu çekin davalı faktöring şirketi tarafından teslim alındığı/ iktisap edildiği tarih 21.02.2023 tarihi, çeke ilişkin ... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...Esas sayılı dosyasından verilen tedbir kararı tarihi ise 24.02.2024 tarihidir. Yani çek tedbir kararından önce davalı faktoring şirketine geçmiştir.

Dava konusu çekin davalı tarafa faktoring sözleşmesi kapsamında yasal mevzuata uygun olarak geçtiği, davalı şirketin dava konusu çekin yetkili hamili olduğu anlaşılmakla, davalı şirketin üzerine düşen ispat külfetini yerine getirdiği değerlendirilmiştir.

Davalı bankanın dava konusu çeki iktisabında kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğuna dair dosya kapsamında bir delil elde edilemediği, davacının bu kapsamda üzerine düşen ispat külfetini yerine getirmediği, davalı faktorig şirketinin dava konusu çeki ve icra dosyasına davacı tarafça ödenen bedeli davacı tarafa iade ile yükümlü olmadığı, davacı tarafın istirdat taleplerinde haksız olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Bu nedenler ile, davacı tarafça açılan davanın reddine karar verilmiştir.

Davalı tarafça, %20 oranında kötü niyet tazminatı ve %10 oranında para cezası talebinde bulunulmuş ise de, iş bu dava kapsamında dosyamızdan verilen ve uygulanan bir tedbir bulunmadığı, davalının icra dosyası alacağına kavuştuğu, icra dosyasının infaz olduğu anlaşılmakla, davalı tarafın bu taleplerinin reddine karar verilmiştir.

Katip · ¸ Hakim · ¸