İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/443 K.2023/915

T.C. İstanbul Anadolu 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/443

KARAR NO : 2023/915

DAVA

Sigorta (Mal Sigortası Kaynaklı)

DAVA TARİHİ : 22/06/2022

KARAR TARİHİ : 19/12/2023

Mahkememizde görülmekte olan Sigorta (Mal Sigortası Kaynaklı) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Davacının işyeri olan tülperde dükkanını davalı sigorta nezdinde hırsızlık sigortası ile sigortalattığını ancak 23.11.2013 tarihinde işyerine hırsız girdiğini ve işyerinde bulunan emtiaların bir kısmının çalındığını, davalı sigorta şirketine hırsızlık sigortası kapsamında zararın karşılanması için başvurulduğunu ancak zarar karşılanmadığını, buna istinaden dava açıldığını ve bu davanın -----Asliye Ticaret Mahkemesi nezdinde ----- ve 12.09.2019 tarihli kararı ile kabul edildiğini, bu karara istinaden davalı taraf aleyhine-----.İcra Müdürlüğü'nün ----- sayılı dosyasıyla 03.12.2019 tarihinde takip başlatıldığını,

bu takibin tehiri icra ile durdurulduğunu ve davalı tarafça istinaf kanun yoluna başvurulduğunu, bu başvurunun ---- Bölge Adliye Mahkemesi-----Hukuk Dairesi'nin -----ve 12.11.2020 tarihli kararı ile reddedilerek kararın kesinleştiğini ve nihayetinde anılan icra dosyasına 2021 yılının Ocak ayında ödeme yapılarak dosya alacağının ödendiğini,

ancak davalı sigorta şirketinin hırsızlık sigortasından doğan tazminatı mutad süresinde ödememesinden dolayı davacının ticari hayatının zora girdiğini ve hakkında 23 tane icra takibinin başlatıldığını beyan etmiş olup zararın oluştuğu tarihle paranın ödendiği tarih arasında milli parada meydana gelen aşırı değer kaybı ve çalınan eşyanın değerinde meydana gelen aşırı değerlenme sebebiyle tazminatın geç ödenmesinden oluşan munzam zararının tazminine karar verilmesini yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

SAVUNMA

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davalı sigorta şirketinin davacıyla arasında akdedilen poliçeden kaynaklanan tüm sorumluluklarını yerine getirdiğini hatta bu durumun davacının dilekçesiyle dahi sabit olduğunu, paranın değer kaybetmesinden dolayı davalı sigorta şirketinin sorumlu tutulamayacağını, davacının davalı ile yaptığı poliçeyi zenginleşme kaynağı olarak kullanamayacağını zira bu durumun sebepsiz zenginleşme teşkil edeceğini beyan ederek davanın reddine karar verilmesini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava, TBK 122. (Eski BK 105/1.) maddesi hükmüne dayanılarak açılan alacağın geç tahsil edilmesi nedeniyle geçmiş günler faizi ile karşılanmadığı iddia edilen munzam zarar talebine ilişkindir.Mahkemece yapılan yargılama sırasında taraflarca gösterilen deliller toplanmış ve konunun incelenmesi uzmanlık gerektiren yönleri bulunduğundan bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.

01.06.2023 tarihli bilirkişi raporunda özetle, " Açılan 1.000 TL miktarlı munzam zarar talebine konu belirsiz olmak üzere; munzam zararın talep şartlarına yönelik rapor içeriğinde belirtilen hususlara bağlı olarak Takdiri Mahkemeye ait olmak üzere, Munzam zarar talep edilebilmesi şartlarının varlığı Mahkeme tarafından kabul edildiğinde, davacının 98.367,64 TL munzam zarar talep edebileceği" şeklinde rapor sunulmuştur.

09.11.2023 tarihli bilirkişi ek raporunda özetle; "Kök raporda varılan sonuçlardan farklı bir sonuca varılamadığı " şeklinde rapor sunulmuştur.

Borcun ifasının geciktirilmesi borçlunun temerrüdü sonucunu doğuracaktır. Borçlunun temerrüdü hâlinde ise ortaya çıkacak olan hukukî sonuçlar TBK’nın 117 ve devamındaki maddelerde düzenlenmiştir. Bu sonuçlar arasında uyuşmazlığın niteliği itibariyle önem arz edenlerden ilki; TBK’nın 122. maddesinde düzenlenen aşkın (munzam) zarar kavramıdır. Öte yandan aşkın (munzam) zararın anlaşılabilmesi için öncelikle, borçlu temerrüdünün bir diğer sonucu olan temerrüt faizinin hukuksal niteliği üzerinde durulmasında yarar bulunmaktadır.

17. Temerrüt faizi, borçlunun para borcunu zamanında ödememesi ve temerrüde düşmesi üzerine TBK’nın 120. maddesi gereği kendiliğinden işlemeye başlayan ve temerrüdün devamı süresince varlığını sürdüren bir karşılık olması itibariyle zamanında ifa etme olgusuyla doğrudan bir bağlantı içerisindedir. Bu kapsamda borçlu, kusurlu olsun veya olmasın borcunu zamanında ifa etmemiş olması durumunda temerrüt faizi ödemekle yükümlü olup bu durum ve temerrüt faiz oranları, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un (3095 sayılı Kanun) 2. maddesinde “Bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça, geçmiş günler için 1 inci maddede belirlenen orana göre temerrüt faizi ödemeye mecburdur.

------ Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı, yukarıda açıklanan miktardan fazla ise, arada sözleşme olmasa bile ticari işlerde temerrüt faizi bu oran üzerinden istenebilir. Söz konusu avans faiz oranı, 30 Haziran günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan avans faiz oranından beş puan veya daha çok farklı ise yılın ikinci yarısında bu oran geçerli olur. Temerrüt faizi miktarının sözleşmede kararlaştırılmamış olduğu hallerde, akdi faiz miktarı yukarıdaki fıkralarda öngörülen miktarın üstünde ise, temerrüt faizi, akdi faiz miktarından az olamaz.” şeklinde düzenlenmiştir.

Buna göre hukukumuzda alacaklıya, zararın varlığını, miktarını ve borçlunun kusurunu ispat zorunda kalmaksızın temerrüt faizini talep edebilme hakkı tanınmıştır. Ayrıca temerrüt faizi yükümlülüğünün doğumu için borçlunun alıkoyduğu paradan yarar sağlaması şart olmadığı gibi bu yararların iadesi amacı da bulunmaz. Temerrüt faizi talep edebilmek için borçlunun temerrüde düşmekte kusurlu olması şart değildir. Borçlu, bu konuda kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ileri sürerek ve bunu kanıtlayarak faiz ödeme yükümlülüğünden kurtulamaz. Bunun yanında temerrüt faizi, sözleşmeden doğan para borçlarının yanı sıra, sözleşme dışı hukukî ilişkiden kaynaklanan para borçlarında da uygulama alanı bulur (-----).

Uyuşmazlık konusunun temelini oluşturan aşkın (munzam) zarara ilişkin olarak ise TBK’nın 122. maddesi “Alacaklı, temerrüt faizini aşan bir zarara uğramış olursa, borçlu kendisinin hiçbir kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe, bu zararı da gidermekle yükümlüdür.Temerrüt faizini aşan zarar miktarı görülmekte olan davada belirlenebiliyorsa, davacının istemi üzerine hâkim, esas hakkında karar verirken bu zararın miktarına da hükmeder.” hükmünü haizdir. Bu hükümle uygulamada munzam zarar, kanunî tanımı ile aşkın zarar olarak adlandırılan hukukî kurum düzenleme altına alınmış olup mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) 105. maddesi de bu hususta aynı yönde düzenleme içermektedir.

Aşkın (munzam) zarar, para borcunun ifasında borçlunun kusuruyla temerrüde düşmesi nedeniyle alacaklı nezdinde ortaya çıkan zararın temerrüt faiziyle karşılanamaması hâlinde söz konusu olan bir zarar olup bu zarar, borçlunun temerrüdü ile borcun ödendiği tarih aralığındaki dönemi kapsamaktadır. Bu anlamda aşkın (munzam) zarar, temerrüt faizini aşan ve kusur sorumluluğuna dair ilkelere bağlı bir zarar türü olarak kabul edilir (-----). Aşkın (munzam) zarar, borçlu temerrüde düşmeden borcunu ödemiş olsaydı, alacaklının mal varlığının kazanacağı durum ile temerrüt sonucunda ortaya çıkan ve oluşan durum arasındaki farktır.

Aşkın (munzam) zararın varlığı için gereken ilk koşul, bir para borcunda borçlunun temerrüdünün varlığıdır. Bu para borcunun kaynağının, aşkın (munzam) zararın talep edilebilirliği için herhangi bir önemi bulunmamaktadır. Bu anlamda TBK’nın 122. maddesi, kaynağı ne olursa olsun temerrüt faizi yürütülebilir nitelikte olmak koşuluyla bütün para borçlarında uygulanma olanağına sahiptir.

Borcun dayanağı haksız fiil, sözleşme, sebepsiz zenginleşme, kanun yahut vekâletsiz iş görme olabilir. Öte yandan hemen belirtilmelidir ki; aşkın (munzam) zarar borcunun hukukî sebebi, asıl alacağın temerrüde uğraması ile oluşan hukuka aykırılıktır.

Bu nedenle borçlunun aşkın (munzam) zararı tazmin yükümlülüğü, asıl borç ve temerrüt faizi yükümlülüğünden tamamen farklı, temerrüt ile oluşmaya başlayan asıl borcun, ifasına kadar geçen zaman içinde artarak devam eden, asıl borçtan tamamen bağımsız yeni bir borçtur.

Aşkın (munzam) zararın varlığı için gereken ikinci koşul; borçlunun temerrüdü nedeniyle temerrüt faiziyle karşılanamayan alacaklı zararının mevcudiyetidir. Ancak alacaklının zararının temerrüt faizinden az yahut temerrüt faizine eşit olması durumunda, zararın temerrüt faiziyle karşılanacak olması sebebiyle aşkın (munzam) zararın varlığından söz edilemez. Bu aşamada önemle belirtilmelidir ki.

TBK’nın 122. maddesi kapsamına kanunî temerrüt faizinin yanında akdi temerrüt faizinin uygulandığı borç ilişkileri de dâhildir. Eş söyleyişle alacaklının, borçlu ile arasındaki hukukî ilişkiden doğan temerrüt faizinin akdi yahut yasal olması, aşkın (munzam) zararın talep edilebilirliğine engel teşkil etmez. Burada önem arz eden husus alacaklının temerrüt faiziyle karşılanamayan zararının mevcudiyetinin ispatıdır.

Aşkın (munzam) zararın varlığı için gereken üçüncü koşul; borçlunun temerrüde düşmede kusurlu olmasıdır. Zira aşkın (munzam) zarar sorumluluğu, temerrüt faizinden sorumluluktan farklı olarak kusur sorumluluğuna dayanmakta olup burada aranan kusur, borçlunun temerrüde düşmekteki kusurudur. Ancak aşkın (munzam) zarar iddiasının ileri sürüldüğü durumlarda sorumluluk için, diğer koşulların varlığı durumunda borçlunun temerrüde düşmedeki kusurunun varlığı asıldır.

Başka bir anlatımla temerrüt sonrasında borçlunun temerrüde düşmedeki kusurunun alacaklı tarafından ispatı gerekmez. Aksine borçlu, temerrüde düşmede kusursuz olduğunu ispatlamadıkça ortaya çıkan aşkın (munzam) zarardan sorumludur.Aşkın (munzam) zararın varlığı için gereken son koşul ise; borçlunun temerrüdü ile alacaklının aşkın (munzam) zararı arasındaki illiyet bağının mevcudiyetidir.

Bu çerçevede alacaklı, borçlunun temerrüde düşmesi ile ileri sürdüğü aşkın (munzam) zarar olgusu arasındaki illiyet bağını ispatla yükümlüdür.

Aşkın (munzam) zarar bu hukukî niteliği ve karakteri itibariyle, asıl alacak ve faizleri yönünden icra takibinde bulunulması veya dava açılmasıyla sona ermeyeceği gibi, icra takibi veya dava açılması sırasında asıl alacak ve temerrüt faizi yanında talep edilmemiş olması hâlinde dahi (TBK m. 122/2) takip veya davanın konusuna dâhil bir borç olarak da kabul edilemez.

Bu nedenle asıl alacağın faizi ile birlikte tahsiline yönelik icra takibinde veya davada munzam zarar hakkının saklı tutulduğunu gösteren bir ihtirazî kayıt dermeyanına da gerek bulunmamakta olup ayrı bir dava ile de zamanaşımı süresi içerisinde her zaman istenmesi mümkündür.

Uyuşmazlık çerçevesinde üzerinde durulması önem arz eden bir diğer husus ise, aşkın (munzam) zararın ispatı olup esasen aşkın zararın ispatına ilişkin yükümlülük, bu zararın varlığını iddia eden alacaklının üzerindedir.

Bu bağlamda aşkın (munzam) zarar alacaklısı, TBK’nın 122. maddesine dayalı olarak tazminat talebinde bulunabilmesi için öncelikle kaynağı ne olursa olsun evvela bir alacağı olduğunu, borçlunun temerrütte bulunduğunu, illiyet bağını ve bu alacağını tahsil edememesinden veya geç ödeme yapılmasından doğan ve duruma göre malvarlığında azalma veya engellenen kazançlardan oluşan zararını kanıtlamak durumundadır.

Aşkın (munzam) zararın talebinde varlığı iddia olunan zararın, yine alacaklı tarafından yasal ispat vasıtalarıyla somut, inanılır ve açık bir biçimde ispatlaması gerekir. Başka bir anlatımla alacaklı tarafça aşkın (munzam) zarar olgusu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 194. maddesi gereğince ispata elverişli şekilde somutlaştırılarak ileri sürülen iddianın ispatı için gerekli tüm deliller somut olarak ortaya konulmalıdır.

Bu itibarla salt ülkenin ve piyasanın içinde bulunduğu ekonomik olumsuzluklardan olan enflasyon, yüksek faiz, para değerindeki düşüş gibi olgulara dayalı olarak ileri sürülen aşkın (munzam) zarar talebi, alacaklının bu sebeple zarara uğradığını açık ve somut bir biçimde iddia ve ispat etmediği müddetçe, TBK’nın 122. maddesi kapsamında aşkın (munzam) zararın kanıtı olarak ileri sürülemez ve anılan şartlar sebebiyle ortaya çıkan olumsuzluklar alacaklı zararı olarak kabul edilemez.

Dolayısıyla TBK’nın 122. maddesinde karşılanması öngörülen faizi aşan aşkın zararın, genel ekonomik olumsuzlukların (ülkede cari enflasyon oranı, yüksek ve değişken döviz kurları, mevduat faizleri, paranın satın alma gücünde meydana gelen azalma) dışında davacının durumuna özgü somut vakıalarla ispatlanması gerekir.

Başka bir anlatımla yüksek enflasyon, dolar kurundaki artış, serbest piyasadaki faiz oranlarının yüksek oluşu, paranın satın alma gücünde meydana gelen azalma, davacıyı ispat yükünden kurtarmayacağı gibi herhangi bir ispat kolaylığı da sağlamaz. Bu itibarla ülkenin içinde bulunduğu ekonomik olumsuzluklardan hareketle ileri sürülen soyut ve varsayıma dayalı zarar iddiaları hükme esas alınamaz (-----).

Ayrıca bir para borcunun ödenmesinde temerrüde düşülmesinden dolayı alacaklının zarara uğrayacağı kabul edilerek bu zararın, ülkenin içinde bulunduğu ekonomik durum dikkate alınarak belli bir oranda olacağı benimsenmiş ve TBK’nın 120. maddesi yollaması ile 3095 sayılı Kanun’un hükümleri çerçevesinde temerrüt faiz oranları belirlenmiştir. Buradan hareketle kanun koyucu tüm bu ekonomik olumsuzlukları değerlendirip, bunların doğuracağı zarar dolayısıyla tazminat oranını T.C. Anayasası’ndan aldığı yasa yapma yetkisine dayanıp temerrüt faizi olarak belirlemiş iken, zımnen bu takdirin yerinde olmadığı ileri sürülüp sadece aynı ekonomik göstergelere dayanılarak tazmin edilecek zararın geçmiş günler faizinden fazla olduğu kabul edilemez.

Uğranıldığı iddia olunan zararın, yetkili merciin belirlediğinden fazla ve bu nedenle TBK’nın 122. maddesine dayanılarak aşkın (munzam) zarar istenilmesi hâlinde ise artık açılmış olan davaya özgü somut vakıalara dayanılması gerekir. Bunlar da yasal, elverişli ve geçerli delillerle, geçerli ispat kuralları dairesinde kanıtlanmalıdır.

Burada kanıtlanacak olgular geç ödeme ile davacının maruz kaldığı zararı doğuran vakıalar ve bu vakıalar nedeniyle uğranılan fiili zarardır.Yapılan açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; davacının davalı yana İşyeri Paket Sigorta Poliçesi ile sigortalattığı işyerinde 23/11/2013 tarihinde hırsızlı olayının meydana geldiği, zararın karşılanması için davalıya başvurduğu, zararın davalı tarafından karşılanmaması üzerine----BAM -----.

Asliye Ticaret Mahkemesinin -----. Sayılı dosyası ile tazminat talepli dava açıldığı, ilgili mahkemece 12/09/2019 tarihinde dosyanın karar bağlandığı ve davacı lehine82.446,57 TL tazminata hükmedildiği, ilk derece mahkemesi kararının infazı için -----. İcra Müdürlüğünün ----- Sayılı dosyası ile takip başlatıldığı, mahkemece verilen kararın ---- Bölge Adliye Mahkemesi ----.

Hukuk Dairesi'nin ----- Esas 12/11/2020 tarih, -----sayılı kararı ile kesinleştiği, davacının alacağının bir kısmını 30/12/2020, bir kısımını ise 22/01/2021 tarihinde tahsil edebildiği, hırsızlık olayı gerçekleştikten sonra işyerinde meydana gelen ciddi zarar sebebiyle ticari faaliyetine devam edememesinden dolayı hakkında -----İcra Dairesi ---- İcra Dosyası,-----İcra Dairesi ---- Talimat Dosyası, ----. İcra Dairesi----İcra Dosyası-----.

İcra Dairesi ----- İcra Dosyası, ---- İcra Dairesi----icra, ---- İcra Dairesi---- İcra Dosyası, -----. İcra Dairesi----- İcra Dosyası, ---- İcra Dairesi ----- İcra Dosyası,-----. İcra ----- İcra Dosyası----. İcra Dairesi---- İcra Dosyası,----- İcra Dairesi ----- İcra Dosyası, ----. İcra Dairesi ---- İcra Dosyası,---- İcra Dairesi ----İcra Dosyası,----- İcra Dairesi ---- İcra Dosyası, ----- İcra Dairesi ---- İcra Dosyası, -----. İcra Dairesi ----- İcra Dosyası, -----.

İcra Dairesi ---- İcra Dosyası,----- İcra Dairesi ---. İcra Dairesi--- İcra Dosyası ile çok sayıda takip başlatıldığı, takiplerin açılışı tarihlerine bakıldığında hırsızlık olayının meydana gelmesinden sonra olduğu, her bir icra takibi sebebiyle ödenen avukatlık ücretleri ve icra

masrafları, temerrüt faizleri, katlanarak ortaya çıkmakta ve bir süre sonra davacının zararını hesaplanabilir olmaktan çıkardığı, icra takiplerinin varlığı, somut bir biçimde zararın varlığını ispat ettiği, davalı tarafından zamanında ödeme yapılmış olsa idi hayatın olağan akışına göre 2014 yılından itibaren ortaya çıkan icra takiplerinin pek çoğunun olmayacağı, mahkemece hükmedilen tazminata işletilen faizin davacının doğmuş zararlarını karşılamada yeterli olmadığının ortada olduğu bir bütün olarak değerlendirildiğinde Anayasa Mahkemesince munzam zarar hesaplanması için kabul edilen soyut yönteme göre hesaplanan 98.367,64 TL munzam zarar yönünden davanın kabulüne karar vermek gerekmiştir.