İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/243 K.2024/644

T.C. İstanbul Anadolu 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2023/243

KARAR NO : 2024/644

DAVA

Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 06/04/2023

KARAR TARİHİ : 18/09/2024

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilİ ile davalı firma 26.01.2023 tarihinde 4.000.000,00 TL bedel karşılığında ----,----, ----- gibi markaların çay makinesi, kahve makinesi, dikey süpürge, tost makinesi, klima vs. ürünleri satın almak için anlaştıklarını, tarafların bu ürünlerin bir ay içinde teslim edilmesinde mutabakat sağladıklarını, davalıya bu anlaşma üzerine 26.01.2023 tarihinde toplam 4.000.000,00 TL bedelli 16 adet çek keşide edildiğini, davalı yanın işbu dava tarihine kadar sadece 250.000,00 TL'lik bedele isabet eden klima ürünlerini teslim ettiğini,

davalı firmanın 26.02.2023 tarihinde teslim etmesi gereken diğer hiçbir ürünü teslim etmediğini, teslim edilmeyen ürünlerin ürün kodları, marka model ve isimleri, adetleri, fiyatları ve toplam tutarlarını içeren belgeyi dilekçe ekinde sunduklarını, TBK 125. Maddesinin "Sözleşmeden dönme hâlinde tarafların, karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulurlar ve daha önce ifa ettikleri edimleri geri isteyebilirler.

Bu durumda borçlu, temerrüde düşmekte kusuru olmadığını ispat edemezse alacaklı, sözleşmenin hükümsüz kalması sebebiyle uğradığı zararın giderilmesini de isteyebilir." şeklinde olduğunu, bu nedenle müvekkilinin sözleşmeden döndüğünü, bu sebeple çeklerin müvekkiline iadesini talep ettiklerini, İİK m. 72 gereğince Borçlunun, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tesbit davası açabileceğini, davalı firmanın 26.02.2023 tarihinde teslim etmesi gereken ürünleri halen dahi teslim etmediğini, bu nedenle müvekkilinin sözleşmeden döndüğünü ve davalı tarafa verilen çeklerin de bedelsiz hale geldiğini,

bahse konu çeklerin her birinin tacir çeki olduğunu, TBK m. 112 gereğince borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlunun, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlü olduğunu, TBK m. 125'e göre temerrüde düşen borçlunun, verilen süre içinde, borcunu ifa etmemişse veya süre verilmesini gerektirmeyen bir durum söz konusu ise alacaklı, her zaman borcun ifasını ve gecikme sebebiyle tazminat isteme hakkına sahip olduğunu, alacaklının, ayrıca borcun ifasından ve gecikme tazminatı isteme hakkından vazgeçtiğini hemen bildirerek,

borcun ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini isteyebileceğini veya sözleşmeden dönebileceğini, sözleşmeden dönme hâlinde tarafların, karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulduklarını ve daha önce ifa ettikleri edimleri geri isteyebileceklerini, bu durumda borçlunun temerrüde düşmekte kusuru olmadığını ispat edemezse alacaklının, sözleşmenin hükümsüz kalması sebebiyle uğradığı zararın giderilmesini de isteyebileceğini tüm bu nedenlerle öncelikle sözleşmeden dönme ve/veya menfi tespit kaynaklı bedelsiz hale gelen ----- Şubesi - 26.04.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli çek,

25.04.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli çek, 27.04.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli çek, 30.04.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli çek, 20.05.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli çek, 24.05.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli çek, 27.05.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli çek, 31.05.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli çek, 21.06.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli çek, 24.06.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli çek, 27.06.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli çek, 30.06.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli çek,

22.07.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli çek, 26.07.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli çek, 28.07.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli çek, 31.07.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli çeklerin müvekkiline iadesine, aksi halde 3.750.000,00 TL'nin fazlaya ilişkin hakları saklı olmak üzere şimdilik 20.000,00 TL'sinin 26.02.2023 tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine,

yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı tarafa usulüne uygun olarak tebligat yapılmış olup davalı davaya karşı cevap dilekçesi vermemiş ve duruşmalara da katılmamıştır.

Mahkememizce Türkiye Cumhuriyeti ---- Bankası ---- Şube Müdürlüğü'nden dava konusu çeklerin koçanlarının ve çek hesabının kime ait olduğunun, çeklerin ibraz edilip edilmediğinin şayet ibraz edilmiş ise veya ibraz edilirse ibraz tarihi, ibraz edenin isim ve adresi hususları sorulmuş, --- Ticaret Sicili Müdürlüğü'nden davacı ve davalı şirketlerin ticaret sicil kayıtları, ---- Vergi Dairesi Başkanlığından davacı -----Şirketi'nin 2023 yılına ilişkin Mal ve Hizmet Alımlarına ilişkin Bildirim Formu'nun (Form BA) ve Davalı ----- Şirketi'nin 2023 yılına ilişkin mal ve hizmet satışlarına ilişkin bildirim formu (Form BS) celp edilerek incelenmiş,

tarafların ticari defter kayıtları üzerinde bir mali müşavir bilirkişice inceleme yapılmasına karar verilmiş ancak davalı taraf ticari defter ve kayıtlarını hazır etmediğinden davacı tarafın ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapılarak rapor alınmış ve taraflara tebliğ edilmiştir.Davacı vekili 30/05/2024 tarihli ıslah dilekçesi ile 20.000,00 TL'lik değer üzerinden açtıkları davanın değerini 3.645.322,55 TL artırarak,

toplamda 3.665.322,55 TL olarak ıslah etmiş olup, ıslah dilekçesinden bir suret davalı tarafa tebliğ edilmiştir.Mahkememizin 03/07/2024 tarihli duruşmasının ----- numaralı ara kararı uyarınca davacı vekilinin dava dilekçesinde açıkça yemin deliline dayandığından davacı vekiline, karşı tarafa yemin teklifinde bulunma hakkı hatırlatılarak, yemin teklifinde bulunacak olmaları halinde yemin metnini sunmak üzere 2 haftalık kesin süre verilmesine, verilen kesin süre de yemin metni sunulmadığı taktirde yemin deliline dayanmaktan vazgeçmiş sayılacaklarını hususlarında ihtar yapılmış ve davacı tarafça yemin metni sunulmamıştır.

Dava, alım satım ilişkisi sebebiyle davalıya avans olarak verildiği ancak karşılığında mal tesliminin yapılmadığı iddia olunan 16 adet çek bedeli kadar davacının davalıya borçlu olmadığının tespiti ile çek bedellerinin davalıdan tahsili istemlerine ilişkidir.

TBK'nın 207. maddesi, “Satış sözleşmesi, satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir. Sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir âdet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdürler." hükmünü haizdir.

Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere, aksi kararlaştırılmadıkça satış sözleşmelerinde alıcı ile satıcının edimlerini aynı anda eda etmeleri esastır. O halde, alım satım akdine konu malı teslim almadan satıcıya avans ödemesi yaptığını iddia eden davacı, bu iddiasını ispat yükü altındadır.

Satış sözleşmesinde aksine bir anlaşma olmadığı takdirde, tarafların edimlerini aynı anda ifa etmeleri kural olduğundan, peşin satış karinesi uyarınca davacının davalıya avans niteliğinde çek ile ödeme yaptığını yazılı delillerle kanıtlaması gerekir. Ayrıca çek, mevcut bir borcun tasfiyesi amacıyla verilen bir ödeme aracı olup, çekin de avans olarak verildiğini ispat yükü davacı üzerindedir. Öte yandan çek, bağımsız borç ikrarını içeren bir senettir.

Bu nedenle bir illete bağlı olması gerekmez ve kural olarak ispat yükü, çekin bedelsiz olduğunu ileri süren tarafa aittir.

Somut olayda davacı, lehtarı olduğu dava konusu çekleri davalıdan aldığı malların avansı olarak davalıya verdiğini, ancak davalı tarafından mallardan sadece 250.000,00 TL'lik bedele isabet eden klima ürünlerinin teslim edilmediğini belirterek bedelsizliğe dayalı menfi tespit ve alacak isteminde bulunmuş, davalı taraf ise davaya cevap vermemiştir.

Dava konusu olan ------ ait 26.04.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli, 25.04.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli, 27.04.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli, 30.04.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli, 20.05.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli, 24.05.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli, 27.05.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli, 31.05.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli, 21.06.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli, 24.06.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli, 27.06.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli,

30.06.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli, 22.07.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli, 26.07.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli, 28.07.2023 düzenleme tarihli 275.000,00 TL bedelli,, 31.07.2023 düzenleme tarihli 225.000,00 TL bedelli çeklerin davacı tarafından düzenlenerek davalıya teslim edildiği, dava tarihinden sonra ise çeklerin ödendiği anlaşılmaktadır.

Mahkememizce tarafların ticari defterlerinin bilirkişi marifetiyle incelenmesine karar verilmiş olup; davalı tarafça incelemeye sunulmaması nedeniyle sadece davacı taraf ticari defterleri üzerinde yapılan incelemeye istinaden düzenlenen 05/03/2024 tarihli bilirkişi raporunda; davacı tarafın ticari defterlerinin usulüne uygun tutulduğu, sahibi lehine delil niteliğine haiz olduğu, davacı şirket defterlerinde davalı şirkete ait hesap hareketlerinin incelenmesinde 4.000.000,00 TL tutarında borç kaydettiği, karşılığında 334.677,45 TL de alacak kaydı girildiği,

dava tarihi itibariyle davacının davalı taraftan 3.665.322,55 TL alacaklı gözüktüğü, ancak dava konusu çeklerin davacı defterlerinde kayıtlı olduğu belirtilmiş olup, dava konusu alım satım ilişkisinin avansı olarak verildiğine dair herhangi bir tespite yer verilmemiştir.Davacı, lehtarı olduğu dava konusu çekleri davalıdan aldığı malların avansı olarak davalıya verdiğini, ancak davalı tarafından mallardan sadece 250.000,00 TL'lik bedele isabet eden klima ürünlerinin teslim edilmediğini belirterek bedelsizliğe dayalı menfi tespit ve alacak isteminde bulunmuştur.

Dava konusu çeklerin incelenmesinde davacının keşideci, davalının lehtar olduğu görülmektedir. Davacı tarafından çek teslim tutanağı ve ----- ekran görüntüsü dışında, mal alımına ilişkin yazılı bir sözleşme, sipariş formu vs. yazılı delil ve davaya konu çeklerin avans olarak verildiğine ilişkin yazılı delil ibraz edilmemiştir.

Bu durumda davacının çekleri avans olarak verdiğini ispatlayamadığı anlaşıldığından, iddiasını usulüne uygun olarak yazılı delillerle ispatlayamayan ve dava dilekçesinde açıkça yemin deliline dayanan davacı tarafa yemin teklifinde bulunma hakkı mahkememizce hatırlatılmış, ancak davacı tarafın verilen kesin sürede karşı tarafa yemin teklifinde bulunmadıkları anlaşılmakla ispatlanamayan ve sübut bulmayan davanın reddi yönünde aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.