İstanbul Anadolu 13. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/885 K.2024/404

T.C. İstanbul Anadolu 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2023/885

KARAR NO : 2024/404

DAVA

Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))

DAVA TARİHİ : 26/12/2023

KARAR TARİHİ : 06/06/2024

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 9.maddesine göre Türk Milleti adına yargı yetkisini kullanan bağımsız ve tarafsız------Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasında dosya incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ/

DAVA/TALEP

Davacı talep dilekçesinde özetle. "Talep eden şirketin, ----- seri numaralı 21.02.2024 keşide tarihli 38.016,00 TL'lik çeki ----- lehine düzenlenmiştir. Çekin fotokopisi ek olarak sunulmaktadır. Müvekkil firma tarafından düzenlenen çek, alacaklıya gönderilmek üzere ----- fatura numaralı gönderi ile ----- kargoya verilmiştir. Ancak kargo firması çekin bulunduğu kargoyu kaybetmiştir. Bu hususa ilişkin olarak da kargo firması tarafından verilmiş olan yazı ek olarak sunulmaktadır.

Çekler alacaklıya gönderilmek amacı ile verilmiş olan kargoda kaybolmuştur. Çeklerin cirolu olup olmadığı tarafımızca bilinmemektedir. Alacaklı da bu durumu bilmemektedir. Bu durumun müvekkilimizin de alacaklının da mağduriyetine sebep olma ihtimali söz konusudur. Zira bahse konu çekin bulunmaması sebebi ile müvekkilim ödeme yapamamakta ve ciro silsilesini bilmediği için de borç tehdidi altındadır.

Çek bedelini çeki bulan 3. Kişilere ödemek durumunda kalması müvekkilimi aleni şekilde mağdur edecektir. Bu nedenle kötü niyetli üçüncü kişilerin haksız şekilde yararlanarak sebepsiz zenginleşmesine mahal vermemek ve müvekkilin mağdur olmaması için ihtiyati tedbir kararı verilerek ilgili çek için ödeme yasağı konulmasına, çek bedelinin talep edilebilmesi bakımından çekin iptaline karar verilmesini talep etmek zorunluluğu doğmuştur.

Keşidecinin müvekkil olduğu ve lehtara gönderilirken kaybolan bu çeklerin müvekkilimin tanımadığı kötüniyetli üçüncü kişilerin eline geçmesi ve haksız olarak piyasaya sunulması ihtimaline karşılık olarak----- Şubesinden keşide edilen ------ numaralı çek için öncelikli olarak ödeme yasağına karar verilmesine ve ilgili bankaya bu hususu bildirilmesine akabinde ise çekin iptaline ilişkin olarak karar verilmesini" talep etmiştir.

CEVAP /TALEP : Dava HMK'nin 382(2)-e maddesi gereği çekişmesizdir.

DELİLLER

Ticaret Sicil Kaydı, ----- Kargo Durum tespit tutanağı, ----- cevabi yazısı, Dosya kapsamındaki sair tüm bilgi ve belgeler.

DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Talep, 6102 Sayılı TTK' nin 818/1(s) maddesi delaletiyle, aynı Kanunun 757. vd. maddeleri uyarınca zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.Talebe konu olayda 6102 Sayılı TTK'nin 757/1 ve 781/2 maddeleri uyarınca mahkememizin talebe konu çekin ödeme yerine göre (-----) bakımından kesin yetkili mahkeme olduğu anlaşılmıştır.Talep, HMK'nin 382(2)-e maddesi gereği çekişmesiz yargı işi olup aynı yasanın 385/1 maddesine göre 316-322 maddeleri kapsamında basit yargılama usulüne ve aynı yasanın 385/2 maddesine göre de resen araştırma ilkesine tabidir.

Dolayısıyla HMK'nin 320/1 maddesi gereğince dosya üzerinden yapılacak inceleme neticesinde hüküm verilmesi mümkündür. Bu minvalde Anayasa'nın 141/4 ve 6100 Sayılı HMK'nin 30.maddesi gereğince usul ekonomisi ilkesi de gözetilerek. 6100 sayılı HMK'nin 114 ve 115. maddelerinde bulunan düzenlemeler kapsamında dava şartlarına yönelik (hukuki yarar) yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda yapılan ilk incelemeye göre doğrudan aşağıdaki hüküm sonuca ulaşılmıştır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Senedin Türünün Değiştirilmesi Başlıklı Madde 650” (1) Nama veya emri yazılı senet, ancak kendisine hak verdiği ve borç yüklediği tüm kişilerin muvafakatıyla hamile yazılı sende dönüştürebilir. Bu muvafakatın doğrudan senet üzerine yazılması gerekir. (2) Hamile yazılı senetlerin nama veya emre yazılı senede dönüştürülebilmesi hususunda da aynı kural geçerlidir.

Bu son halde hak veya borç sahibi kişilerden birinin muvafakat bulunmazsa bu dönüştürme, ancak dönüştürmeyi yapan alacaklı ile onun haklarına doğrudan doğruya halef olan kişi arasında hüküm ifade eder." hükmü bulunmaktadır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Şartları Başlıklı Madde 651” (1) Kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir.

(2) Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyan ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir." hükmü bulunmaktadır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Hükümleri Başlıklı Madde 652” (1) İptal kararı üzerine hak sahibi hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir vaeya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir.

(2) Bunun dışında iptal usulü ve hükümleri hakkında, kıymetli evrakın çeşitli türlerine ilişkin özel hükümler uygulanır." hükmü bulunmaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Uygulanacak Hükümler başlıklı Madde 818” (1) Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası.” hükmü ile aynı kanunun Önleyici Önlemler başlıklı Madde 757” (1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden,

muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir.” hükmü bulunmaktadır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Uygulanacak Hükümler başlıklı Madde 818” (1) Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası.” hükmü bulunmaktadır. Görüldüğü üzere çek iptal davası açma hakkı TTK 651.maddesi uyarınca, çeke bağlı alacağı bulunan hamile aittir.

İptal kararını alan hamil, TTK 652.maddesinde düzenlendiği üzere, hakkını senetsiz ileri sürebilir ya da borçludan yeni bir kıymetli evrak düzenlenmesini isteyebilir. İptal davasının amacı budur. Çek keşidecisinin TTK 757 ve 818/s.maddesi gereğince iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır.

6100 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Dava Şartları Başlıklı madde 114/1-d) “Tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları; kanuni temsilin söz konusu olduğu hâllerde, temsilcinin gerekli niteliğe sahip bulunması.” 114/1-e maddesi "Dava takip yetkisine sahip olunması" ve 114/1-h maddesi "Davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması" hükümleri ile aynı kanunun Dava Şartlarının İncelenmesi başlıklı 115/2.maddesi” Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.” hükümleri bulunmaktadır.

Yukarıda anılan yasal düzenlemeler, yapılan açıklamalar ve yargılama ışığında somut olayda; talep dilekçesindeki açıklamaya göre iptali talep edilen çekin talep eden şirketin kendi çek hesabına ilişkin olduğu ve keşideci tarafından düzenlenip imzalanarak kargo yoluyla lehtara gönderildiği ve kargoda kaybolduğu anlaşılmaktadır.

Buna göre talep konusu çeklerin şirketin talep eden şirketin çek hesabına ait olduğu bilgisine göre iptali istenen çekin sahibinin talep eden şirket olduğu ve davacının/talep edenin işbu davayı keşideci (hesap sahibi) sıfatı ile açtığı sabittir.

6102 Sayılı TTK'nin 818/1-s maddesi yollaması ile aynı yasanın 680. maddesi uyarınca bir çekin kısmen doldurulmuş veya sadece imzalanmış olması halinde dahi tedavüle çıkarılması mümkün ve geçerli olup, böyle bir çekin/çeklerin TTK'nin 757, 763, ve 764 vd. maddeleri uyarınca iptalini istemek hakkının sadece lehtar ve hamile aittir.

Somut olayda talep eden şirket çek hesabı sahibi bir başka anlatımla keşideci sıfatı taşıdığından çek iptali davası açamayacağı gibi işbu çek nedeniyle ödemeden men yasağı kararı verilmesini istemesi de mümkün değildir.

Binaenaleyh; gerçekleşen bu durumun 6100 sayılı HMK’nin 114/1-h maddesi gereğince dava şartı olduğu ve dava şartı eksikliğinin giderilmesinin de mümkün olmadığı ve davacı çek hesabı sahibi keşidecinin çek iptal davası açma hakkı ve hukuki yararı bulunmadığı sonuç ve kanaatiyle davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm ihdas edilmiştir.