İstanbul Anadolu 5. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2018/78 K.2025/346

T.C. İstanbul Anadolu 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

2018/78 Esas

KARAR NO: 2025/346

DAVA

Sözleşmenin Haksız Feshi Nedeni İle Tazminat Davası

ASIL DAVA

Tazminat (Haksız Fesih Nedeniyle ) CEVAP DİLEKÇESİ İLE AÇILAR KARŞI DAVA :İtirazın İptali

DAVA TARİHİ: 18/01/2018

KARAR TARİHİ: 30/04/2025

Mahkememizde görülmekte olan Asıl Dava Sözleşmenin Haksız Feshi Nedeni İle Tazminat Davası ile Karşı Dava İtirazın İptali davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

ASIL DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Davacının, ------ yılından bu yana münhasır olarak riston ----- brülörlerinin -------- yürüttü Davacıya gönderilen 24.07.2017 tarihinde kargo yoluyla iletilen yazı kapsamında davalı ile Şirket arasında sekiz yıl devam etmekte olan distribütörlük ilişkisinin taraflar arasında herhangi bir görüşme yapılmaksızın, tek taraflı ve herhangi geçerli bir hukuki sebebe dayanmaksızın sona erdirildiğini.

Davacı firmanın uzun süre reklamını yaptığı, piyasada ürünü tanıttığı, ciddi bir --------- oluşturduğu, bu ürün satımı için elemanlar çalıştırdığı düşünülürse maddi zarara uğramış olup, aynı zamanda şirketin sektördeki marka değerine ve prestijine büyük zarar verildiğini. Mayıs ayında firma yetkilisi ---- tarafından ----gerçekleştirilen ziyarette ------ pazarındaki paylarını artırma amacıyla bir toplantı yapıldığı satış ağının genişlemesi için bazı kararlar alımdığı.

Alınan kararlar gereği oluşan zararlarının aşağıda ki gibi olduğu. a) Satış ekibinin şirket içi görevlendirme ve yeni mühendisler alınarak güçlendirilmesi. Bu konuda şirket içinde farklı ürün satışında görevli üç mühendis görevlendirildiği. Ayrıca iki yeni mühendis alınarak bunlara araç tahsisi de gerçekleştirildiği. Bu kadro ile zaman kaybetmeden--------- çapında müşteri ziyaretleri gerçekleştirdi çalışanların işine son verildiğini.

Çalışan kişilerin asgari | yıllık salınırsa 2 işçinin | yıllık maliyeti brüt maaş üzerinden aylık 10.000 TL den en az 120.000 TL maliyeti olduğunu. Bu bedelin maddi tazminat olarak taraflarına ödenmesi gerektiğini. b) Katalog ve web sayfası tasarımlarının güncellenmesi. Ekte delil listemizde hazırlanan kataloglar mevcut olduğu. 2017yılı için basılan. Bu kataloglara 2017 yılında 50.000 TL bedel harcandığı.

Sadece 2017 yılı için iptal olan katalog ve fiyat listelerinde 50.000 TL ödenmiş olup 50.000 TL nin taraflarına ödenmesi gerektiğini, e) Özellikle fiyat avantajımızın olduğu ve makine imalatçılarına hitap eden ürün gruplarında stokun artırılarak pazardaki payımızı öncelik olarak artırılması kararı alındığından, Mayıs ayında davacının 53.000 Euro tutarında sipariş geçildiği. Bu sipariş için 05/07/2017 tarihinde ikleme gerçekleşmiştir.

Bütün bu süreçler yaşanırken, 01/07/2017 tarihinde yeni firma ----- tarafından --------ürünlerinin satış yetkisinin kendinde olduğunu duyurmaya başladığını. Stokunda ürün olduğunu beyan ederek mevcut davacı müşterilerine, davalı ile aramızdaki münhasır distribütörlük sözleşmesine tamamıyla aykırı bir şekilde, mevcut koşulların altında teklifler verilmeye başlandığını. Bu durumda mevcut stoktaki malların satılmadığı.

Satılan mallarda başka bir firmaya disbirütörlük yapıldığından zararına satışlar yapıldığını. Var olan ürünler fesih tarihinde 180.000,00 Euro bedelinde ürün elde kaldığı ve 2017 yılında yapılan tüm siparişler çok düşük karlar ile satılmak zorunda kalındığı. Elde kalan ürünlerin 110.000 Euro luk kısmi ürünler iade alınmadığından zararına satıldığını.

Bu durumda 70.000 Euro bedelli ürün halen firmada olup geri iadesi ile 70.000 Euro nun dava tarihinde ki bedel üzerinden 317.000 TL nin tarafımıza iadesi gerektiğini.

Yine fesih sonrası satılan üst madde de belirtilen 110.000,00 Euero tutarında ki ürünün karsız ve zararına satıldığından disbürütörlük iptal edilmeseydi karlı satılacağından davacı firmanın kazancı olan 9020 den 22.000,00 Euro nun dava açıldığı tarihteki 100.000 TL bedelinin tarafımıza ödenmesi gerektiğini beyan ederek.

Davamızın belirsiz alacak davası olarak kabulüne, Sözleşmenin haksız feshinden dolayı uğranılan menfi ve müsbet zarar için, yine denkleştirme tazminatı olarak şimdilik toplam 90.000 TL tutarındaki maddi zarar ile, 20.000 TL manevi tazminatın davalıdan alınarak davacıya ödenmesine haksız fesih tarihinden 24.07.2017 tarihinden itibaren temerrüt faizi uygulanmasına, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı yana yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP. Davalı vekili cevap yönünden cevap dilekçesinde özetle; davacının, davalı şirketin tek satıcısı tarafın bu iddiasını ispat etmesi gerektiğini. Bir sözleşmenin tek satıcılık ik ) sözleşmesi olarak kabul edilebilmesi için, gerçekleşmesi gereken en önemli şartın, satıcıya belirli bir bölgede satış tekelinin verilmesi olduğunu.

Bir satıcının uzun bir süre sözleşmeye konu ürünleri -------- fiilen tek satıcı olarak satması veya bu satıcının müşteri potansiyelinin çok olması, bu satıcıya tek satıcılık hakkı verildiği anlamına gelmediğini. Satıcının, reklam be tanıtım faaliyetlerinde bulunması da satıcıya tek satıcı haline getirmediğini.

Bir sözleşmenin tek satıcılık olarak nitelendirilmesi için öncelikle o sözleşmenin taraflarının iradelerinin tek satıcılık konusunda uyuşması ve hususun da yazılı belgelerle ispatlanması gerektiğini. Davacının, denkleştirme tazminatı talebinin yerinde olmadığını. Davacının, davalının tek satıcısı olduğunu ispatlayamadığından portföy/denkleştirme tazminatına hak kazanmadığını. Davalının, davacının stokta bulunan ürünlerini iade almak gibi bir taahhütte bulunmadığını.

Bunun yanında süresiz sözleşmede tacir olan davacının basiretli davranarak böyle bir riski bulunduğunu her zaman dikkate alınması gerektiğini. Davacı karşı davalı, davalı tarafından kendisine teslim edilen hatta piyasaya satılan ürünlerin bedelini davalıya ödemediğini.

Bu bakımdan ----- sayılı dosyası ile, davalıya ödenmeyen toplam 112.582,85 TL Euro bedelli 3 adet faturaya dayalı olarak ilamsız icra takibi başlatıldığını, fakat davacı karşı davalının haksız ve kötü niyetli itirazı nedeniyle takip durduğunu beyan ederek, davacının alacak miktarını belirlemiş olduğundan, davacının belirlediği kısım üzerinden davasının eksik harcının tamamlatılmasını, davacının, davalının tek satıcısı olduğunu, denkleştirme tazminatı talebinin diğer hukuki şartlarını yerine yetirdiğini ispat edememesi, maddi ve manevi tazminat taleplerinin somutlaştırılmaması ve yöndeki taleplerinin haksız olması,

sonuç olarak hukuki dayanaktan yoksun açtığı asıl davanın reddine, asıl davanı reddi sebebiyle doğacak yargılama giderleri ve avukatlık ücretinin davacıdan tahsiline, --------- sayılı dosyasına, davacı karşı davalı tarafından yapılan haksız ve kötü niyetli itirazın iptal edilerek takibin devamına, haksız ve kötü niyetli itiraz nedeniyle 9620'den aşağı olamamak üzere kötü niyet tazminatına, karşı davanın kabulü sebebiyle doğacak yargılama giderleri ve avukatlık ücretinin davacı karşı davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini savunmuştur.

CEVAP DİLEKÇESİ İLE AÇILAN KARŞI DAVA:Müvekkili şirketin davacı karşı davalı ile olan ilişkisi gereği kendisine mal tedarik ettiği, bu mallara ilişkin fatura düzenleyerek kendisine teslim ettiğini, müvekkili şirketin davalının stokla bulunan ürünlerini iade almak gibi bir taahhütte bulunmadığını, bunun yanında süresiz sözleşmelerde tacir olan davacının basiretli davranarak böyle bir risk bulunduğunu her zaman dikkate alması gerektiğini, netice itibariyle davacı-karşı davalı, müvekkili tarafından kendisine teslim edilen, hatta piyasaya satılan ürünlerin bedelini müvekkili şirkete ödemediğini, bu bakımdan ---------sayılı dosyasıyla,

müvekkiline ödenmeyen toplam 112.582.65 Euro bedelli 3 adet faturaya dayalı ilamsız icra takibine girişilmiş ve fakat davacı-karşı davalının haksız ve kötü niyetli itirazı neticesinde bu takip durduğunu, bu haksız itirazın iptal edilmesi talebiyle karşı dava açmak gereğinin hasıl olduğunu, Öncelikle, davacı alacak miktarını belirlemiş olduğundan, davacının belirlediği kısım üzerinden davasının eksik harcının tamamlattırılmasına, Davacının; müvekkilinin tek satıcısı olduğunu, denkleştirme tazminatı talebinin diğer hukuki şartlarını, yerine getirdiğini ispat edememesi,

maddi ve manevi tazminat taleplerinin somutlaştırılamaması ve bu yöndeki taleplerin haksız olması, sonuç olarak hukuki dayanaktan yoksun açtığı asıl davanın reddine, Asıl davanın reddi sebebiyle doğacak yargılama giderleri ve avukatlık ücretinin davacıdan tahsiline,------ sayılı dosyasına, davacı-karşı davalı tarafından yapılan haksız ve kötü niyetli itirazın iptal edilerek takibin devamına, Haksız ve kötü niyetli itiraz nedeniyle %20'den aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına, karşı davaların kabulü sebebiyle doğacak yargılama gideri ve avukatlık ücretinin davacı-karşı davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Asıl dava sözleşmenin haksız feshi nedeni ile maddi tazminat talebi, portföy ( denkleştirme) tazminatı ile manevi tazminat talebidir.Cevap dilekçesi ile açılan karşı dava ise cari hesaptan kaynaklı İtirazın İptali davasıdır, Asıl Dava; Taraflar arasında 2009 yılında Distribütörlük sözleşmesi akdedildiği, bahse konu sözleşmenin tek taraflı olarak 24.07.2017 tarihinde sona ermesinden kaynaklı davacı şirketin uğradığı maddi tazminat talebi ile portföy tazminatı ve manevi tazminat talebi açılmıştır. Cevap Dilekçesi İle Açılan Karşı Dava ; Taraflar arasındaki geçmişe dayalı ticari ilişkiden kaynaklı ödenmeyen üç adet 112.582,65 Euro için faturaya dayalı başlatılan takip sonucu İtirazın İptali Davasıdır.

Davacı ---- yılından beri davalı ----bağlı olan davalı-------- yürütüldüğü ticari ilişkinin tek taraflı ve haksız olarak davalı firma tarafından herhangi bir geçerli hukuki sebebe dayanmaksızın 24.07.2017 tarihinde sonlandırılması gerekçesi ile maddi tazminat talepleri ile portföy tazminatı ve manevi tazminat talebinde bulunulmuştur. Karşı davada ise cari hesaptan kaynaklı alacak talebi mevcuttur.Asıl Davadaki Uyuşmazlık.

Taraflar arasında bir distribütörlük sözleşmesi olup olmadığı, sözleşmenin tek taraflı ve haksız olarak davalı tarafça feshedilip edilmediği eğer haksız fesih mevcut ise davacıya verilecek maddi tazminat miktarı ile portföy tazminatı miktarının ne olduğu ve manevi tazminat talebinin haklı olup olmadığı hususlarıdır.

Karşı Dava İle Açılan İtirazın İptali Davasındaki Uyuşmazlık;Cari hesaptan kaynaklı 3 adet faturaya dayalı alacak nedeni ile başlatılan takibin haklı olup olmadığı hususlarıdır. Dosya içerisine ilk heyetten 16.03.2023 tarihli heyet raporu ile 09.02.2022 tarihli birinci ek rapor ve 14.11.2023 tarihli ikinci ek rapor ile son olarak 31.10.2024 tarihli hükmü esas alınan ek rapor dosyaya alınmıştır. Yapılan Yargılama Sonucu.

Davacı tarafın uyuşmazlık yıllarına ilişkin olarak ticari defter ve kayıtları incelenmiş, 2012 ve 2013 yıllarındaki kapanış tasdiki noter onayının bulunmadığı, 2014 yılına ilişkin ticari defter ve kayıtlarının açılış ve kapanış tasdiklerinin usulüne uygun olduğu 2015-2016 ve 2017 yıllarına ilişkin yevmiye defteri ile defteri kebir'in beratlarının bulunduğu bu hali ile 2014-2015-2016 ve 2017 yıllarına ilişkin ticari defter ve kayıtların T.T.K. m 64,66 ile V.U.K m. 220/226 ve 1 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliğine göre açılış ve kapanış tasdiklerinin usulüne uygun olduğu ve davacı lehine delil kabiliyetinin bulunduğu tespit edilmiştir.

Davacının kendi ticari defter ve kayıtlarına göre 2017 yılı itibari ile 929.354,82-TL alacaklı olduğu bunun yanında 664.793,65-TL borçlu olduğu, takibe davacı şirketin takip tarihi olan 19.12.2017 tarihi itibari ile 28.04.2017 tarihli 48.350,22 Euro, 23.05.2017 tarihli 10.050,00 Euro ve 30.06.2017 tarihli 53.347,32 Euro tutarlı 3 adet faturaların ticari defterinde kayıtlı olduğu ve borç hanesine yazıldığı tespit edilmiştir.Tek Satıcılık Sözleşmesi bayilik sözleşmesinin bir türüdür.

Bayilik sözleşmesinde, münhasır satım hakkı üreticinin mallarını belirli bir bölgede tek başına satma hakkı verildiği durumlarda artık bayilik sözleşmesi Tek Satıcılık Sözleşmesi niteliğinde olur. Bayilik sözleşmesinin veya bunun bir türü olan Tek Satıcılık Sözleşmesini diğer sözleşmelerden özellikle Yetkili Satıcı Sözleşmesinden ayıran en önemli özellik üreticiye ait ürünlerin satışının arttırmak için tanıtım faaliyetlerinde bulunma borcudur.

Tek Satıcı olduğu iddia eden davacı bunu ispatı için dosya içerisine tanıtım katalogları sunmuş olup, davalı üretici firmaya ait ürünlerin satışını arttırmak amacı ile reklam ve tanıtım faaliyetlerinde bulunduğu, bu durumun ise Yetkili Satıcı Sözleşmesini aşarak daha kapsamlı olan Bayilik Sözleşmesi Niteliğinde olduğu tespit edilmiştir.

Tek Satıcılık Sözleşmesi, Bayilik Sözleşmesinin bir türü olup üreticinin mallarını belirli bir bölgede tek başına satım hakkı verildiği durumlarda artık bu sözleşme Tek Satıcılık Sözleşmesi olarak nitelendirilir. Uyuşmazlığın temelinde de taraflar arasında münhasır bir satım hakkı ( tekel hakkı) olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Tek Satıcılık Sözleşmesinin ispatı noktasında ise dava dışı ------- olan ---- tarafından davacı şirket sorumlusu ----tek satıcı olan dava dışı---- tarihli mail ile davacı şirket hakkında ----olarak bahsedildiği bunun yanında davalının fesih yazısında da davacı için " iş bu yazı ile size --- brülörlerinin --- pazarına dağıtımı için ------ şirketi ile yaptığımız iş birliğine derhal geçerli olmak üzere son vermek kararımızı bildirmekteyiz " ibaresinde yer alan --------- anlamında kullanıldığı,

mail de geçe Tek Satıcılığın ardından fesih yazısında da Tek Satıcılığın bir göstergesi olan------- ifadesini kullanmaları bir bütün olarak değerlendirilmesi sonucu davacının --------- pazarında Tek Satıcı olduğu tespit edilmiştir. Taraflar Arasındaki Sözleşmenin Feshi Konusunun İncelenmesi Sonucu. Tek Satıcılık Sözleşmesi kanunda düzenlenmemiş ve sürekli edimli bir sözleşmedir.

Sürekli edimli sözleşmeler " belirsiz süreli " olarak akdedildikleri takdirde, haklı bir gerekçe göstermek sureti ile sözleşmeyi " uygun bir fesih bildirim ihbarnamesinde " bulunmak sureti ile her zaman feshedilebilir. Bu fesih olağan fesih hakkı olarak adlandırılmaktadır. Belirsiz süreli olarak akdedilen Tek Satıcılık Sözleşmesi 6 ay süreli fesih bildirim ihbarı gönderilerek feshedilebileceği ----- kabul edilmektedir.

Taraflar arasında geçerlidir tek taraflı sözleşmenin olduğu tespit edilmekle gönderilen fesih yazısı ile sözleşmenin derhal sonlandırılması istendiğinden davalı şirketin sözleşmeyi haksız olarak feshettiği kabul edilmiştir. Kar Mahrumiyeti Tazminatı Talebi Yönünden Yapılan İnceleme Sonucu.

Belirsiz süreli sözleşmelerde 6 ay süreli fesih bildirim ihbarı göndermeksizin yani fesih için süre verilmeden derhal sözleşmenin feshedilmesi durumunda haksız fesih olacağı ve bu durumda da davacı tarafın 6 aylık fesih bildirimine uyulmamasından kaynaklı " kar mahrumiyeti zararı" tazminine hak kazanacağı tespit edilmiştir.

Davacının maddi tazminat talepleri yönünden. Taraflar arasındaki belirsiz süreli sözleşmesinin 6 aylık fesih süresi verilmeden derhal haksız olarak feshedilmesi nedeni ile ispat ettiği maddi tazminatları da talep edebilecektir. 6102 sayılı T.T.K ' nın 122. Maddesinde yer alan Portföy Tazminatı Alacağı yönünden inceleme sonucu.

Taraflar arasında geçerli bir Tek Satıcılık Sözleşmesinin olduğu ve bu sözleşmenin haksız olarak tek taraflı bir şekilde 6 aylık fesih süresine uyulmaksızın feshedildiği tespit edilmiş olup davacı tarafın denkleştirme tazminatına hak kazanıp kazanmadığının irdelenmesi sonucu T.T.K 122. Maddesi bir kısım şartlar ön görmüştür, bunlardan ilki davacı Tek Satıcının sözleşme boyunca yeni müşteri bularak hem kendisi için hem davalı için menfaat elde etmesidir.

Sözleşme tek taraflı olarak feshedilmesi nedeni ile yapılacak işler sonucu ücret kazanma hakkının kaybedilmiş olmasıdır. Üçüncü bir şart portföy tazminatı talebinin hakkaniyete uygun olmasıdır. Diğer bir şart sözleşmenin davalı tarafından haklı olarak feshedilmesidir. En önemli şart ise davacı tarafa münhasır satım hakkı verilmesidir.

Davacı ------tek satıcı olduğu, sözleşmesinin haksız olarak feshedildiği, davacı firmanın hem kendisi için hem de davalı için menfaatler elde etmek ve müşteri portföyünü arttırmak niyeti ile çalıştığı ve bunun yanında 1 yıllık süre içerisinde portföy tazminatı talebinde bulunulduğu, tespit edilmiştir, yani TTK. 122.

Maddede sayılan tüm şartlar yerine getirilmiştir, bu aşamada ise davacı tarafın uğramış olduğu kar mahrumiyeti zararı, maddi tazminat talebi tespiti ile son 5 yıl faaliyetleri sonucu portföy tazminatı talebi tespitleri önem arz etmektedir.Taraflar arasındaki belirsiz süreli sözleşmenin haksız olarak feshedilmesi ile fesih bildirim tarihi olan 2017 yılının davacı tarafın ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi sonucu 1 yıllık kar oranının 395.400,16 TL olduğu tespit edilmiş olup haksız fesih nedeni ile 6 aylık dönem için kar mahrumiyeti zararı talep edilebileceğinden bu miktarın yarısı olan 197.700,08 TL nin talep edilebileceği,

teknik heyetin sehven yaptığı maddi hata sonucu bu miktarın 65.900,03-TL olarak tespit edildiği ve davacı tarafından da bedel arttırım dilekçesi bu miktar üzerinden yapıldığından talebe bağlılık ilkesi gereği belirlenen miktar kabul edilmiştir.

Maddi tazminat talebi yönünden yapılan inceleme de ise davacı tarafın 2017 yılında katalog masrafı olarak 46.088,06 TL lik masraf yaptığını ispat ettiği yine haksız fesih nedeni ile 6 aylık kısımın maddi tazminatını talep edebileceği bu miktarın yarısı olan 23.044,03 TL nin kabulü gerekmiştir.

Portföy tazminatı yönünden yapılan incelemede ise davacı tarafın usulüne uygun olan ticari defter ve kayıtları sonucu 16.03.2023 tarihli teknik heyet raporu uyarınca 485.957,24 TL olarak hesap edildiği %20 lik bir indirim sonucu 388.765,57 TL talep edebileceği tespit edilmekle belirlenen miktarın kabulü yönünde hüküm kurulmuştur. Manevi Tazminat Yönünden Yapılan İnceleme Sonucu. Davacı firmanın sözleşmenin haksız feshi nedeni ile ticari itibarının TBK.

58. Maddesi uyarınca zedelendiğine ilişkin herhangi bir delil sunulamaması yani ispat edilememesi nedeni ile reddi gerekmiştir. Karşı Dava İle Açılan İtirazın İptali Sonucu Yapılan İnceleme Sonucu. Davalı- Karşı Davacı--------- yurt dışı menşeili bir şirket olup ticari defter ve kayıtlarını sunmamıştır. Teknik bilirkişi heyeti tarafından sadece davacı- karşı davalı tarafın kaydı incelemesi yapılmıştır.

Bu aşamada ticari defter ve kayıtları incelenen davacı-karşı davalı ------ usulüne uygun olan ticari defter ve kayıtları uyarınca takibe konu edilen 3 adet faturanın da kendi kayıtlarında aynen borç olarak yer aldığı bundan kaynaklı olarak faturaların toplam bedeli olan 111.747,57 Euro için karşı dava yönünden -----alacaklı olduğu tespit edilmiştir.

Fazlaya ilişkin hakkın ise takipten önce herhangi bir temeli olmadığından reddi gerekmiştir, alacak likit olduğundan %20 icra inkar tazminatının olduğuna dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.