İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/420 K.2025/682

T.C. İstanbul Anadolu 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

2024/420 Esas

KARAR NO: 2025/682

DAVA

6493 Sayılı Kanundan Kaynaklanan Uyuşmazlıklar

DAVA TARİHİ: 03/06/2024

KARAR TARİHİ: 24/09/2025

Mahkememizde görülen 6493 Sayılı Kanundan Kaynaklanan Uyuşmazlıklar davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

DAVA

Davacı vekili---- harç tarihli dava dilekçesinde özetle. "Davacı müvekkilim ------ ünvanlı ticari işletmesi olan biridir. Ticari faaliyetleri kapsamında satmış olduğu ürünler için ödeme olarak müşterilerinden çekler almaktadır.

Davacı müvekkilimin müşterilerinden almış olduğu ------- Şubesi'ne ait 9 adet çekin vade tarihinde takas yöntemi ile bankalara ibraz edildiğinde karşılıklarının olmadığı görülmüş ve bu durum çek arkalarına kaşe vurularak belirtilmiştir.Davacı müvekkilim çeklerin her birini ciro ederek kendisinden sonra gelen cirontaya teslim etmiş olup , çek üzerinde meşru ve yetkili hamildir.

Davacı müvekkilim çeklerin karşılığının olmaması sebebi ile kendisinin ciro ile devir ve teslim ettiği cirontaların kendisine başvurmaları neticesinde çek üzerlerindeki miktarları ödeyerek çekleri kendisi teslim almıştır.

Davacı müvekkilim çeklerin üzerindeki miktarları ödeyip çekleri teslim aldıktan sonra ise bankanın ödemekle yükümlü olduğu çek bedellerini tahsil etmek için ----- şubesine başvurmuş , ancak banka şubesi çeki ibraz eden hamile ödeme yapabileceklerini bu sebeple de meşru hamil müvekkilime ödeme yapamayacaklarını belirterek ödeme yapmamışlardır.

Davacı müvekkilim ---- şubesinden almış olduğu olumsuz cevap üzerine bu kez ------ sayılı dosya ile icra takibi başalatmış ve icra takibine davalı banka itiraz etmiş ve takip durdurulmuştur. İcra takibine yapılan itirazın iptali ve takibin devamı için dava şartı arabulucluk başvurusu yapılmış ve----büro dosya numaralı ve ----------- arabulculuk numaralı dosya ile yapılan arabuluculuk müzakerelerinde de anlaşama sağlanamamış ve son tutanak anlaşamama şeklinde düzenlenmiştir.

Davalı taraf icra takibine itiraz dilekçesinde.

Çek Kanunu 3 / 3. maddesi gereğince yasal sorumluluk bedellerini ödeme yükümlülüğü, çeki yasal ibraz süresi içinde ibraz edip karşılksız işlemi yaptıran hamile karşıdır.Nitekim Çek Kanunu'nun 3/3 maddesinde ;"Muhatap banka ,ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile ,süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için 6.000 - 9.270 Türk Lirasi ödemekle yükümlüdür.ifadelerine yer verdiğini ve bu sebeple de bankanın ödeme yükümlüğünün çeki yasal süresi içinde ibraz eden yetkili hamile karşı olduğunu söylemiştir.

Davalı tarafın dayandığı Çek Kanunu 3/ 3 maddesinde, davalının da beyan ettiği gibi bankanın sorumluluk bedeli çeki yasal süresi içinde ibraz eden yetkili hamile ödenmelidir. Davalı taraf çek sorumluluk bedeli ödeme süresi ile çek hakkında karşılısızdır işlemi yapma süresini birbirine karıştırmakta ve yetkili hamil ibaresini de yanlış yorumlamaktadır.

Bankanın Santral şubesi çekleri incelemeye almış ve çek tahsil için bankaya ibraz edildiğinde davacı müvekklimin ciro silsilesi içinde meşru ve yetkili hamil olduğunu tespit etmiştir. Banka tarafından karşılıksız çek hamiline ödenen bu tutarın ise Kanun’un m. 3/3 hükmü son paragrafı uyarınca hesap sahibi ile muhatap banka arasında çek defterinin teslimi sırasında yapılmış olan, dönülemeyecek bir gayri nakdî kredi sözleşmesi hükmünde olduğu belirtilmiştir.

Bu asgari tutar ----- tarafından Kanun m. 3/3 hükmü son cümlesi uyarınca, her yıl ------- tarafından yayımlanan fiyat endekslerindeki yıllık değişmeler göz önünde tutularak belirlenmektedir. 2-Bankanın kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarlar; ------- Muhatap banka, ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile, süresinde (baskı tarihinden itibaren 5yıl) ibraz edilen her çek yaprağı için; a) Karşılığının hiç bulunmaması hâlinde, Çek bedeli Bin Türk Lirası veya üzerinde ise.

Bin Türk Lirası, Çek bedeli BinTürk Lirasının altında ise. Çek bedelinin tamamını (Ör: 980TL ödenecek) b) Karşılığının kısmen bulunması hâlinde, Çek bedeli BinTürk Lirası veya altında ise, çek bedelini aşmamak koşuluyla, kısmî karşılığı bin Türk Lirasına tamamlayacak bir miktarı ödemekle yükümlüdür.

(Ör: Çek 1000TL- Hesapta 700 TL var, banka 300 TL ekleyecek 1000 TL ödeme yapacak) Çek bedeli BinTürk Lirasının üzerinde ise, çek bedelini aşmamak koşuluyla, kısmî karşılığa ilave olarak binTürk Lirasını ödemekle yükümlüdür. ( Ör: Çek 5000TL- Hesapta 3000TL var, banka 1000TL ekleyecek toplam 4000TL ödeyecek) veya (Hesapta 4200TL var, banka 800TL ekleyecek toplam 5000TL ödeyecek) Çekin, üzerinde yazılı baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmemesi hâlinde, muhatap bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutara ilişkin sorumluluğu sona erer.

Çek üzerindeki basım tarihinden 5 yıl içinde bankaya ibraz edilmezse bankanın yükümlülüğü ortadan kalkacaktır. Kanun uyarınca çekin karşılığının banka tarafından ödenebilmesi için kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi gerekmektedir. Çekin karşılığı mevcut değil ise banka görevlileri çeki ibraz eden hamilin talepte bulunması hâlinde bu çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapmakla yükümlüdürler.

Ancak karşılıksızdır işleminin yapılabilmesi için çekin süresinde ibraz edilmesi gerekmektedir. Kanundan da anlaşılacağı üzere bankanın sorumluluk bedelinin alınabilmesi için çekin süresi içinde karşılısızdır işlemi yapılması gerekmekte ve bu işlemden sonra da çek basım tarihinden itibaren 5 yıl içinde yetkili hamilin başvuru yapması gerekmektedir.

Dava konusu çekler incelendiğinde her bir yaprak çek basım tarihi üzerinden 5 yıl geçmediği, yasal süre içinde de karşılıksızdır işlemi yapılmış olduğu ve ciro silsilesinde davacı müvekkilimin meşru yetkili hamil olduğu görülecektir. Yukarıda açıklandığı üzere kanuni süresi içerisinde, düzenleyen dışındaki hamili tarafından ibraz edilen ancak hesapta karşılığı bulunmayan veya kısmen bulunan çekler için bankalar çek yaprak bedeli ödemekle yükümlüdür.

Sonuç olarak, davalı borçlunun kötü niyetli, haksız ve hukuka aykırı itirazının iptali ile takibin kaldığı yerden devamına, alacağın likit olması sebebiyle HMK uyarınca borçlu aleyhine borcun %20’sinden az olmamak üzere icra-inkar tazminatına hükmedilmesini talep etme zarureti doğmuştur.." denmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili bankanın davacıya ödeme yapma yükümlülüğü bulunmadığını, müvekkili bankanın sorumluluğu yetkili hamile karşı olup davacı yetkili hamil sıfatına haiz olmadığını, Çek Kanunu m.3/3 açıkça; "Muhatap banka, ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için...." ödeme yapılacağını düzenlendiğini, ---- kararından da anlaşılacağı üzere davacı yetkili hamil sıfatına haiz olmadığını, işbu dava konusu ile aynı olan farklı bir davada banka lehine karar verildiğini, bankalarının -------Şubesine müzekkere yazılarak ilgili çeke ilişkin tüm bilgi ve belgelerin celbini, Haksız ve kanuni dayanaktan yoksun davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER VE GEREKÇE

Dava, hukuki niteliği itibariyle davacı tarafından davalı aleyhine başlatılan icra takibine itirazın İİK 67. maddesi uyarınca iptali ile icra inkar tazminatına hükmedilmesi talebinden ibarettir.

Tarafların iddia ve savunmalarının değerlendirilmesi sonucunda; uyuşmazlığın dava konusu çekleri ibraz edip karşılıksızlığı tespit ettiren hamilden sonra hamilin kendisinden önceki cirantaya çeki devrettiği taktirde kendisine çek devrilen davacının çek sorumluluk bedellerini davalı bankadan talep hakkı bulunup bulunmadığı noktasında toplandığı tespit edilmiştir. -------- yazı yazılarak dava konusu dava dilekçesinde belirtilen çeklerin kim tarafından ibraz edildiği, çeklerin bedellerinin ödenip ödenmediği, çeklerin karşılıksız çıkıp çıkmadığı,

şayet karşılıksız işlemi yapıldı ise çek sorumluluk bedelinin ibraz eden hamile ödenip ödenmediği ve çekin hamile tekrar verilip verilmediği hususlarının sorularak çeklerin arkalı önlü suretlerinin mahkememize gönderilmesi istenmiştir. Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde.

Çeki ibraz edip karşılıksızlığı tespit ettiren hamilden sonra davacının çekin yasal sorumluluk tutarının tahsili amacıyla davalı aleyhine icra takibine girişildiği, davalının vaki itirazı üzerine mahkememize iş bu davanın ikame edilmiş olduğu anlaşılmıştır.

Dosyaya sunulan dava konusu çeklerin suretinde; çekin yetkili son hamili olan dava dışı şirket tarafından---- tarihinde keşide edilen ---- tarihinde;--- tarihinde keşide edilen----- bedelli çek, --- tarihinde keşide edilen ---- bedelli çek, ---- bedelli çek, ---- tarihinde keşide edilen ---- tarihinde keşide edilen ---- tarihinde keşide edilen ---- tarihinde keşide edilen ---- tarihinde keşide edilen --- seri numaralı -------- tarihinde bankaya ibraz edildiği, bankanın karşılıksız işlemini yaptığı ve hesabında bakiye olmaması nedeni ile ödeme yapamadığını şerh düştüğü görülmüştür.

Eldeki davanın davacısı çekin cirantası olduğu, kendisine iade edildiğini iddia ettiği çeklerin sorumluluk bedelini davalıdan talep ettiği, davacının bankadan çek sorumluluk bedelini talep edemeyeceği çünkü davalı bankanın çeki kendisine ibraz eden son yetkili hamile karşı çek sorumluluk bedelini ödemekle yükümlü olduğu,

çek sorumluluk bedelinin çeki bankaya ibraz edip karşılıksız işlemi yaptıran kişi olması gerektiği, bankanın ibraz sonunda karşılıksız işlemini yaptığı, karşılıksız işlemi yaptırılırken hamilin çekin yasal sorumluluk bedelinin ödenmesini talep etmediği ve çeki tekrar teslim aldığı anlaşılmakla artık bankanın yapacağı bir işlemin bulunmadığı, bundan sonra davacının çekin kendisine iade edildiği iddiası ile ödeme talep edemeyeceği, nitekim banka tarafından sunulan çek görüntüsünde davacının son meşru hamil olmadığının görüldüğü,

davalı bankanın kanunen ödemekle yükümlü olduğu tutarın çeki yasal ibraz süresi içinde ödeme için ibraz eden hamile karşı olduğu, çekin ibraz edilip bu bedelin davadışı yetkili hamil tarafından istenmediği, sonrasında davacı tarafça istenemeyeceği anlaşılmakla davanın reddine karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.