Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/195 K.2024/1084

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekilinin dava dilekçesinden özetle. Davacı banka müşterileri tarafından tahsil olunmak üzere davacı Banka'ya teslim edildiğini, bir kısım çek ve senet, MNG kargo firması tarafından taşıma işi esnasında kaybedildiğini, Keşidecisi... Enerji Kimya Tarım Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi, lehdarı ... Enerji San. ve Tic. A.Ş. olan, son yetkili hamil ... Enerji San. ve Tic.

A.Ş. tarafından Bankamıza tahsile verilen 17.02.2023 tanzim tarihli 251.000 TL bedelli düzenleme yeri Konya olan çekin söz konusu çekin taşınması işini gerçekleştiren MNG kargo tarafından taşıma işi esnasında kaybedildiği ve akabinde davacı Bankaca 06.01.2023 tarihli tutanak tutulduğu, 02.01.2023 tarihinde mezkur çekin davacı banka nezdinde iken taşıma esnasında kaybolduğunu ve bütün aramalara rağmen bulunamadığını Çekin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi... sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açıldığı,

çekin irade dışı elden çıkması nedeniyle kötü niyetli kişilerin çek bedelini tahsil etmelerinin önüne geçmek amacıyla da ödemeden men kararı alındığını, mezkur çekin de aralarında bulunduğu çek ve senetlerin MNG kargo tarafından taşındığı esnada çalınmış olmaları sebebiyle yapmış olduğumuz suç duyurusu tahtında Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığının ... Soruşturma başlatıldığını, davaya konu çekin davalı ...

Ve Geri Dönüşüm Sanayi Ticaret Limited Şirketi tarafından Türkiye Garanti Bankası'ndan karşılığının sorgulandığı/ibraz olunduğu çek bankasının beyanı ile tespit edildiği, mezkur çeki haksız bir şekilde elinde bulunduran davalıya karşı huzurdaki davayı dermeyan etme gereği hasıl olduğunu, Müşterisi olduğu, davacı Banka'nın müşterisinden sonraki cirantalar, çekin MNG kargo firması tarafından kaybedilmesini müteakiben kötü niyetli kişilerce ele geçirilmesinden sonra çeki ciro etmiş oldukları, davacı Banka müşterisinin tahsil maksadıyla davacı Banka lehine yapmış olduğu cirodan sonraki tüm ciroların haksız ve hukuka aykırı olduğu,

ciro zinciri koptuğu, cironun çekin ve/veya senedin devrini sağlayabilmesi için çekin veya senedin arkasındaki ciro silsilesine göre yetkili hamil tarafından ciro edilmiş ve ciro edilene devredilmiş olması gerekmekte olduğunu, kopuk bir ciro silsilesine haiz olan senetleri halihazırda elinde bulundurmakta olan davalının mezkur çekin yetkili hamili olduğundan bahsedilemeyeceği, dava konusu çekin, İcra Takibine konu edilmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, icra dosyasına yapılmış/yapılacak olan ödemelerin mahkemece nihai karar verilinceye kadar davalıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesi,

davanın kabulü ile takibe konu edilen çekin iadesine ve istirdatına karar verilmesini, icra dosyasına haciz tehdidi nedeniyle ödenmek zorunda kalınabilecek tutarların tüm fer'ileriyle birlikte ödeme gününden başlayacak ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini, yargılama gideri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesi talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekilinin cevap dilekçesinden özetle.

TTK'nun 792.maddesinde, çeki eline geçmiş bulunan yeni hamilin, çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olması halinde çeki geri vermekle yükümlü olduğunu hükme bağladığını, Kötüniyetin ve ağır kusurun bulunması gereken zaman ise çekin bankaya ibraz anı değil, çekin iktisap anı olduğunu, davacı, bu maddeye göre müvekkilin kötüniyetli olduğunu yani iktisap anında çekin çalıntı olduğunu bile bile bu çeki iktisap ettiğini somut delillerle ispat etmesi gerektiğini, müvekkili, dava konusu çeki aralarındaki ticari ilişkiye istinaden ... şirketinden aldığını,

çekte ödeme yasağı bulunması nedeniyle çek bedelini tahsil edemediğini ve bu nedenle de büyük bir mağduriyet yaşadığını, yani müvekkilinin somut olayda hiçbir kötüniyeti bulunmadığını, bizzat suçun mağduru olduğunu, zaten davacının da müvekkilin kötüniyetli olduğuna dair somut hiçbir delil sunamadığını, bu nedenle TTK 792 şartlarının oluşmadığını, tüm bunlar dışında;

davacı bir tacir olduğundan basiretli hareket etme yükümlülüğünün bulunduğunu, çek ve benzeri kıymetli evrakların kargo yoluyla taşınması mevzuat gereği yasak olduğunu, kargo poşetlerinin her yerinde, matbu bir şekilde çek vb kıymetli evrakların kargo yoluyla taşınmasının yasak olduğunu, bunun sonuçlarından da göndericinin sorumlu olduğu açık bir şekilde yazılı olduğunu, bunu bilmeyen veya bilip de önemsemeyen davacının, bu kusurunu müvekkiline yüklemesinin beklenemeyeceğini,

çekin cüzi bir sigorta bedeli ödeyerek güvenceli gönderilme imkanı varken mevzuat gereği yasaklanan bir yolun tercih edilmesi davacı bankanın tamamen kendi kusurundan kaynaklandığını, mevzuata aykırı hareket eden davacının banka, özen yükümlülüğüne açıkça aykırı hareket ettiğinden bunun sonuçlarına da müvekkilinin değil, kendisinin katlanmasının gerektiğini, açıklanan nedenlerle davanın reddine, davacının %20'den az olmamak üzere tazminata mahkum edilmesini, vekalet ücreti ile yargılama giderlerinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, taraflar arasındaki uyuşmazlığın davacının dava konusu çekin yetkili hamili olup olmadığı, çekin rızası hilafına çıkıp çıkmadığı, davalının çekin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olup olmadığı hususlarına ilişkindir.

Mahkememizin 12/10/2023 tarihli duruşmasının 12 nolu ara kararında.

Bakırköy Nöbetçi ATM'ye talimat yazılarak; resen bir mali bilirkişiye dosyanın tevdi ile davalının ticari defter ve belgeleri üzerinde ve tüm dosya kapsamında bilirkişi incelemesi yaptırılmasına, incelenen ticari defterlerin açılış ve kapanış tasdiklerinin yasal sürede yapılıp yapılmadığı, sahibi lehine delil teşkil edip etmediği, dava ve cevap dilekçesinde sözü edilen çekin davalı şirket defterlerinde kayıtlı olup olmadığı, bu çeke konu ticari mal veya hizmetin, davalının çek teslim bordrosunda bildirdiği ve çekte davalıdan önce ciranta konumunda bulunan ...

Yapı Müh. San. ve Tic. A.Ş'ye teslimine dair kaydın bulunup bulunmadığı, çekin ibraz tarihi itibarıyla davalı şirketin dava dışı ciranta konumunda bulunan ... Yapı Müh. San. ve Tic. A.Ş'den alacaklı bulunup bulunmadığı, varsa miktarı, alacak tutarının dava dışı ciranta konumunda bulunan ... Yapı Müh. San. ve Tic.

A.Ş'ye tarafından davalıya kısmen veya tamamen ödenip ödenmediği gibi hususlarda bilirkişi raporu alınmasına karar verildiği, bilirkişi tarafından sunulan raporda özetle; davalı tarafın 2023 yılı ticari defterlerinin açılış onaylarının yasal süresinde yaptırıldığını, kapanış onayının yasal süresi 30.06.2024 tarihi olduğundan henüz yaptırılmadığını, ticari defterlerin sahibi lehine delil teşkil edebileceğini, davalı ...

Ve Geri Dönüşüm Sanayi Ticaret Limited Şirketi’nin, 2023 yılı

ticari defterlerinden, yevmiye defterinin 01.02.2023 tarihli 23 nolu yevmiye maddesinde,

dava konusu olan, Türkiye İŞ Bankası A.Ş.’ye ait keşide yeri KONYA olan 17.02.2023 vadeli

... nolu 251.000,00 TL tutarlı çekin kayıtlı olduğunu, dava dışı ...

Yapı Mühendislik Sanayi Ve Ticaret A.Ş.’den alındığı ve dava dışı ... Yapı

Mühendislik Sanayi Ve Ticaret A.Ş.’nin cari hesabına alacak kayıt edildiğini, davalı tarafın ticari defter incelemelerinde, davalı ile dava dışı ... Yapı Mühendislik Sanayi Ve Ticaret A.Ş. arasında 01.02.2023-18.03.2023 tarihleri arasında ticari mal alım - satım ilişkisinin olduğunu, davalı tarafından dava dışı şirkete toplam 5.401.298,67-TL

tutarında mal satım faturası düzenlendiğini, dava dışı şirket tarafından ise dava konusu çek

dahil olmak üzere toplam 5.367.752,47 TL tutarında çek ile davalı tarafa ödeme

yapıldığını, cari hesap ekstresinde ve ticari defterlerde dava dışı şirketin

33.546,20-TL, davalı tarafa borçlu olduğu tespit edildiği bildirilmiştir.

Mahkememizin 22/02/2024 tarihli duruşmasının 2 nolu ara kararında; dava konusu kambiyo evrakının davacı bankaya ciro yoluyla devrine ilişkin kayıt ve belgelerin incelenmesi ve bu suretle davacı bankanın çekte yetkili hamil olup olmadığı belirlenmesi bakımından dava dosyası içinde sunulan belgeler, dilekçeler ve banka kayıtları üzerinde inceleme yapmak suretiyle dava ve takip konusu alacağın ferileri ile beraber doğup doğmadığı noktasında rapor sunmak üzere resen seçilecek bankacılık konusunda uzman bilirkişiye dosyanın tevdii ile bilirkişi raporu aldırılmasına karar verildiği, bilirkişi tarafından sunulan raporda özetle.

Türkiye'de yerleşik bankalar Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB ) aracılığı ile takas adı verilen sistem üzerinden para akışını sağlamaya imkan tanıdığını, çek hamilleri müşterisi oldukları bankaya çeklerini kendi adına tahsil etmesi için ciro ederek bankaya teslim edileceğini, bankalarda ödeme gününde müşterileri adına takas sistemi aracılığı ile çekleri tahsil ederek müşterisinin hesabına alacak kaydedeceğini, dava dışı ... Enerji San.ve Tic. A.Ş.

Firması tarafından yukarıda açıklanan bankalar üzerinden tahsilat yöntemi takas yoluyla ödeme gününde tahsil edilmek ve çek hamilinin banka nezdindeki hesabına alacak kaydedilmek üzere davacı Bankanın Kayseri Organize Sanayi Şubesine 03.01.2023 tarihinde çek teslim bordrosu düzenlenmek suretiyle değişik banka ve kişiler tarafından düzenlenen Toplam 2.534.180,31 TL tutarındaki 13 adet çek yaprağının bulunduğunu, çek bordrosunda dava konusu Lehdarı ve son yetkili hamili ...

Enerji San.ve Tic. A.Ş. Keşidecisi... Enerji Kimya Tarım Sanayi Ve Ticaret A. Ş. Tanzim tarihi 17.02.2023 ve tutarı 251.000,00 TL Olan çek yaprağının Dava dışı ... Enerji San.ve Tic. A.Ş. Tarafından davacı bankanın Kayseri Organize Sanayi Şubesi yetkilisine 03.01.2023 tarihinde teslim edildiği bildirilmiştir.

Davacı vekilinin ihtiyati tedbir talebinin kabulüne karar verilerek dava konusu çekin davalı tarafça icra takibine konu edilmemesi yönünden ihtiyati tedbir kararı verilmiş, davacı tarafça teminat yatırılmadığından tedbir kararı uygulatılmamıştır.

Davacı taraf keşidecisi Ahmet Kirişçioğlu, lehtarı ... Enerji Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi olan, 31/05/2023 tanzim tarihli, 150.000,00-TL bedelli çekin lehtar tarafından kendilerine tahsil amacıyla verildiğini, söz konusu senedin MNG Kargo taşıması sırasında kaybolduğunu belirterek Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin... esas sayılı davada çek iptali davası açıldığını, davalının çeki haksız olarak ele geçirdiğini, suç duyurusunda bulunduklarını, davalının yasal hamil olmadığını belirterek çekin istirdadını dilemiştir.

Davacı tarafından, Muhatap Banka Şubesi Türkiye İş Bankası Konya Ticari Şubesi olan, ... hesap numaralı ... çek seri nolu, Keşidecisi... Enerji Kimya Tarım Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi lehdarı ... Enerji San. ve Tic. A.Ş. olan, son yetkili hamil ... Enerji San. ve Tic. A.Ş. Tarafından davacı bankaya tahsile verilen 17.02.2023 tanzim tarihli 251.000,00-TL bedelli düzenleme yeri Konya olan çekin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi...

Esas sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açılmıştır. Davacının sunduğu çek tevdi bordrosu uyarınca davacı bankaya dava konusu çekin tahsil amacıyla verildiği görülmüştür. Sunulan tutanaklar incelendiğinde çekin kargo taşıması sorasında davacı çekin çalındığını iddia etmiştir. Olayla ilgili savcılık tarafından yapılan soruşturmanın devam ettiği görülmüştür.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.

Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).

Çek, 6102 sayılı TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).

Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

TTK'nın 792. Maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.

Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).

Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.

TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacının, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür. Bunun yanında kötüniyeti yahut ağır kusuru ispatlanması gereken kişi çeki hamil olarak elinde bulunduran ve davada taraf olan davalıdır.

Davaya konu çekte, düzgün bir ciro silsilesi bulunmaktadır. Davacı taraf, dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, davalının dava konusu çeki davacının zararına olarak kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu ve/veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunduğunu ispatı gerekmektedir.

Temin edilen Kayseri CBS'nin ... soruşturma, İstanbul... soruşturma, ... soruşturma sayılı dosyaları kapsamında davalı şirketin münferiden temsile yetkili kimse hakkında soruşturma yürütüldüğü soruşturma kapsamında sevk edildikleri sulh ceza hakimliği tarafından tutuklandığı, olayın örgütlü hırsızlık suçu kapsamında ele geçirilen kambiyo evrakına ilişkin olduğu, soruşturma kapsamında toplanan delillerin davacıya ait olup kargoya verilen dava konusu çekin elde edilmesi hususunda bile bile hamilin zararına hareket edildiğinin anlaşıldığı, bu sebeple davacının davasının yerinde olduğu anlaşılmakla davanın kabulüne karar verilmiş aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Katip · ¸e-imzalıdır Hakim · ¸e-imzalıdır