Adana Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/1461 K.2024/968

Taraflar arasında görülen davada .... Asliye Hukuk Mahkemesi (Asliye Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla) ve ... Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından ayrı ayrı gönderme/görevsizlik kararı verilmesi nedeniyle yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki tüm belgeler incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı taraf, taraflar arasında kurulan itirazın iptali istemine yönelik açmış olduğu davada;

.... Asliye Hukuk Mahkemesi (Asliye Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla) ... esas ... karar sayılı kararı ile yargılama sırasında Adalet Bakanlığının teklifi üzerine HSK’nın 07/07/2021 gün ve 608 sayılı olup 08/07/2021 gün ve 31535 sayılı resmi gazetede yayımlanan karar ile ... Asliye Ticaret Mahkemesinin yargı çevresinin ... mülki sınırları olarak belirlendiği, 01/09/2021 tarihi itibarı ile eldeki davada görevli mahkemenin ... Asliye Ticaret mahkemesi olduğundan bahisle dosyanın ... Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesine ilişkin karar verilmiştir.

... Asliye Ticaret Mahkemesi ... esas ... karar sayılı kararı ile .... Asliye Hukuk Mahkemesinin (Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatıyla) 07.09.2021 gün ve ... esas ... karar sayılı kararı ile Hakimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulu'nun 07.07.2021 gün ve 608 sayılı kararı gereğince "... Asliye Ticaret Mahkemesinin yargı çevresinin ... ilinin mülki sınırları" olarak belirlendiğinden Gönderme kararı verildiği ancak Gönderme kararı verildikten sonra yapılması gereken karar tebliği, kesinleştirme, gönderme talebi gibi usulü işlemler yapılmadan dosyanın ... Asliye Ticaret Mahkemesine gönderildiği anlaşıldığından usulü noksanlıkların tamamlanması ve hak kaybına yol açmamak için dosyanın .... Asliye Hukuk Mahkemesine iadesine (gönderilmesine) karar verilmiştir.

.... Asliye Hukuk Mahkemesi ... esas ... karar sayılı kararı ile yargılama sırasında Adalet Bakanlığının teklifi üzerine HSK’nın 07/07/2021 gün ve 608 sayılı olup 08/07/2021 gün ve 31535 sayılı resmi gazetede yayımlanan karar ile ... Asliye Ticaret Mahkemesinin yargı çevresinin ... mülki sınırları olarak belirlendiği, 01/09/2021 tarihi itibarı ile eldeki davada görevli mahkemenin ... Asliye Ticaret Mahkemesi olduğundan bahisle davanın usulden reddi ile görevli mahkemenin skenderun Asliye Ticaret Mahkemeleri olduğuna karar verilmiştir.

...

Asliye Ticaret Mahkemesi ... esas ... karar sayılı kararı ile kural olarak idari işlemlerin geriye yürümeyeceği, bu ilkenin hukuki güvenliğin bir gereği olarak kazanılmış hakların korunmasının ve henüz tamamlanmamış hukuki süreçlerin yapılabilecek yeni düzenlemelerden etkilenme ihtimalinin yaratacağı endişelerin de bertaraf edilmesini sağlayan bir teminat olarak değerlendirilip geniş yorumlanmasının gerektiği, eldeki uyuşmazlığın temeli olan Hakimler ve Savcılar Kurulunun Asliye Ticaret Mahkemelerinin yargı çevrelerini belirleyen 07.07.2021 gün ve 608 sayılı kararına göre ...

Asliye Ticaret Mahkemesinin yargı çevresi ... ili mülki sınırları olarak belirlendiği ve bu kararın 01.09.2021 tarihinden itibaren yürürlüğe gireceğinin belirtildiği, idari işlem niteliğindeki bu karar ile kararın yürürlüğe girmesinden önce açılmış bulunan derdest davaların da devredilmesine dair özel bir madde hükmü taşımadığı gibi bu değişikliğin de ancak kanunla olabileceğinin Anayasa'nın gereği olduğu aksi hâlin kabulünün idari işlemin Kanun ile eş değer sonuçlar doğuracağı anlamına geleceği bunun da yargılamanın Anayasal teminatlarından olan tabii hâkim ve mahkemelerin görevlerinin belirlenmesinde kanunilik prensiplerine aykırı

düşeceğinden bahisle davanın usulden reddi karşı görevsizlik kararı verilmiştir.

Tüm dosya kapsamı değerlendirildiğinde; taraflar arasındaki davanın itirazın iptali istemine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

Genel anlamda bir mahkemenin görevi; belirli bir davaya, dava konusunun niteliği veya değerine göre o yerdeki aynı yargı koluna giren ilk derece (hüküm) mahkemelerinden hangisi tarafından bakılacağını ifade eder. İlk derece (hüküm) mahkemeleri; genel mahkemeler ve özel mahkemeler olmak üzere ikiye ayrılır. Genel mahkemeler ise asliye ve sulh hukuk mahkemesi olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Hangi davalara özel mahkemelerde, hangi davalara genel mahkemelerde bakılacağı ve genel mahkemelerde bakılacak davalardan hangilerine asliye hukuk mahkemesinde, hangilerine sulh hukuk mahkemesinde bakılacağı hususuna görev; bunu düzenleyen kurallara da görev kuralları denir.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 08.12.1982 günlü 1982/4 Es. ve 1982/4 Ka. sayılı kararına göre ''Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 142. maddesi hükmüne göre, mahkemelerin görevleri kanunla düzenlenir. Öte yandan, 5 Aralık 1977 tarihli, 4/4 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında da açıklandığı üzere, mahkemelerin görevi kamu düzeni ile ilgili olup kıyas veya yorum ile genişletilmesi yahut değiştirilmeleri mümkün bulunmamaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Kanunî hâkim güvencesi” başlığını taşıyan 37’nci maddesi. “Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz.” hükmünü öngörmektedir. Bilimsel çevrelerde ve uygulamada, kanunî hâkim güvencesi, uyuşmazlığı yargılayacak ve çözecek olan mahkemenin o uyuşmazlığın doğmasından önce kanunen belli olması olarak kabul edilmektedir.

1982 tarihli Anayasa’yı kabul eden Danışma Meclisi’nin Anayasa Komisyonu’nun gerekçesinde “…bu suretle davanın olaydan sonra çıkarılacak bir kanunla yaratılan bir mahkeme önüne getirilmesi yasaklanmakta, yani kişiye yahut olaya göre kişiyi yahut olayı göz önünde tutarak mahkeme kurma imkânı ortadan kaldırılmaktadır. Bu ise tarafsız yargı merciinin ilk gereğidir.” denilmektedir (Özbudun, E.: Türk Anayasa Hukuku, Ankara 2005, 8. Baskı, s: 118-119).

Dava konusu edilen hukuki uyuşmazlığın meydana geldiği tarihte yürürlükte olan yasalara göre kurulmuş bulunan mahkemelerin uyuşmazlığı çözmesi ana kural olmakla birlikte bazen yasal düzenlemelerle böyle bir uyuşmazlığın çözümü yeni kurulan mahkemelere de verilebilmektedir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 04.04.2019 tarih 2017/11-10 E. 2019/401 K.)

Öte yandan, dava açılmasının usul hukukuna dair sonuçlarından biri de görevli mahkemenin belirli hale gelmesi olup; kural olarak dava tarihinden sonra görev ve yetkiye etki eden değişikliklerin mevcut davalar bakımından önem taşımayacağı anlamına gelmektedir.

(Timuçin Muşul, Medeni Usul Hukuku, Savaş Kitabevi Ocak 2012 s. 121 vd.) Bunun doğal sonucu olarak belirtmek gerekir ki, usul kuralları ve bu kapsamda yer alan görev kuralları kamu düzenine ilişkin olup, aksine düzenleme yoksa derhal uygulanacağından, yapılan görev kuralı değişikliklerinin kanunda istisna niteliğinde geçiş hükümlerine yer verilmediği müddetçe eldeki davalara da uygulanması gerekir.

Bunun en temel örneği, 6100 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici 1. Maddesidir. 6100 sayılı HMK'nun maddesinde “Bu kanunun yargı yolu ve göreve ilişkin hükümleri, kanunun yürürlüğe girmesinden önceki tarihte açılmış olan davalarda uygulanmaz” hükmüne yer verilmiştir. Yasa koyucu, bu hüküm ile, yapılan kanun değişikliğinden görülmekte olan davaların görev bakımından etkilenmemesi ve yargılamanın mümkün olan en hızlı şekilde sonuçlandırılmasını amaçlamıştır.

Görev ve görevli mahkemenin belirlenmesine ilişkin açıklamalardan sonra Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun Asliye Ticaret Mahkemelerinin yargı çevresi belirlemesine yönelik 07/07/2021 gün ve 608 sayılı kararının hukuki niteliğini ve sonuçlarını açıklığa kavuşturmak gerekir. 6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kurulu Kanunu'nun 4/1-a ve 7/2-f düzenlemelerine göre, Adalet Bakanlığı'nın bir mahkemenin kaldırılması veya yargı çevresinin değiştirilmesi konusundaki tekliflerini karara bağlamak, Hakimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulu'nun görevleri arasındadır.

Bilindiği üzere, kural olarak idari işlemler geriye yürümez. Bu ilke; hukuki güvenliğin bir gereği olarak kazanılmış hakların korunmasının ve henüz tamamlanmamış hukuki süreçlerin yapılabilecek yeni düzenlemelerden etkilenme ihtimalinin yaratacağı endişelerin de bertaraf edilmesini sağlayan bir teminat olarak değerlendirilip geniş yorumlanmalıdır.

Eldeki uyuşmazlığın temeli olan Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun Asliye Ticaret Mahkemelerinin yargı çevrelerini belirleyen 07/07/2021 gün ve 608 sayılı kararına göre ... Asliye Ticaret Mahkemesinin yargı çevresi ... ili mülki sınırları olarak belirlenmiş ve bu kararın 01.09.2021 tarihinden itibaren yürürlüğe gireceği belirtilmiştir.

İdari işlem niteliğindeki bu karar ile kararın yürürlüğe girmesinden önce açılmış bulunan derdest davaların da devredilmesine dair özel bir madde hükmü taşımadığı gibi bu değişikliğin de ancak kanunla olabileceği Anayasa'nın gereğidir.

Aksi halin kabulü, idari işlemin Kanun ile eşdeğer sonuçlar doğuracağı anlamına gelir ki, bunun da yargılamanın Anayasal teminatlarından olan tabii hakim ve mahkemelerin görevlerinin belirlenmesinde kanunilik prensiplerine aykırı düşeceği açıktır.

Tüm bu anlatılanlara göre, eldeki davanın Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun 07/07/2021 gün ve 608 sayılı kararının yürürlük tarihinden önce açılmış olup; bu kararın derdest davalara uygulanması mümkün bulunmayan yargı çevresinin değiştirilmesine sebep olacak şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya uyarlık bulunmadığından davaya bakmakla görevli mahkemenin .... Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu kanaati ile bu mahkemenin görevsizlik kararının kaldırılarak yargı yeri olarak belirlenmesine yönelik aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. Açıklanan bu gerekçelere göre .... Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından verilen görevsizlik kararının kaldırılarak yargı yeri olarak belirlenmesine karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜ M

Başkan e-imzalıdır Üye e-imzalıdır Üye e-imzalıdır Katip e-imzalıdır