Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi E.2024/1338 K.2024/1917

... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 15/02/2024 tarih, ... Esas, ... Karar sayılı kararı aleyhine istinaf başvurusunda bulunulmuş olup, istinaf talebinin süresi içinde yapıldığı, başvuru şartlarının yerine getirilmiş olduğu ve istinafa başvuru koşullarının mevcut olduğu dosya üzerinde yapılan ön inceleme sonucu anlaşılmakla yapılan istinaf incelemesi sonucunda;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNLARININ ÖZETİ

Davacı vekilinin dava dilekçesinde özetle Müvekkili şirketin ... limanından deniz yoluyla taşıtacağı yük için gemi kiralama işine aracılık yaptığı söylenen dava dışı broker kaptan ...'la görüştüğünü, bu şahsın yükü taşıyan ... adlı gemiyi temin etme işinde aracılık yaptığını, ... adlı gemi sahibi (armatör) ... ...

Liman İşletmesi tarafından işletilen yükleme limanındaki davacıya ait yüklerle ilgili acentecilik hizmetleri ücretlerini üstlendiğini, daha sonra davalı şirket yetkilileri ile. 17.331,00 USD olarak belirlenen acentelik hizmet bedelinin armatör tarafından ya da davacı şirket tarafından kendilerine ödeneceği konusunda aralarında sözlü olarak anlaşma sağlandığını, davalı ... Acenteliği San. Ve Tic. Ltd.

Şti. yetkililerinin davacı müvekkili şirkete başvurarak armatör ödeme yapıncaya kadar kendilerine bir ön ödeme yapılmasını istediğini, Geminin yükleme iş ve işlemlerinin aksamaması için davacı müvekkilinin isteklerini kabul edip kendilerine İnternet bankacılığı aracılığı ve "...

Gemi Acentelik Hizmetleri" açıklamasıyla 10.000,00 USD para göndermek zorunda kaldığını, geminin süresi içerisinde limandan ayrılamaması halinde günlük yaklaşık 25.000,00 USD tutarında zarar meydana geleceği ve gemi sahibine karşı oluşacak bu zarardan sorumlu tutulacağını, Gemi armatörü (... Ltd. Şti.) 19.10.2021 tarihinde yurt dışındaki bir banka aracılığı ile davalı ... Acenteliği San. Ve Tic. Ltd.

Şti.'nin ... hesabına acentecilik hizmeti bedeli olarak 24.721,00 USD parayı havale ettiğini, ...

Gemi Armatörü (donatanı) tarafından kendisine kısa sürede ödeme yapıldığı halde davalının bu durumu davacı müvekkilinden gizlediğini, Yabancı şirketle yapılan görüşme sonucunda bu ödemeden haberdar olduğunu, Ödeme miktarı olan 24.721,00 USD'nin Acentelik hizmet bedelinin tamamını fazlası ile karşıladığını, Davacı müvekkil ile davalı arasında bu konuda bir uyuşmazlık söz konusu olmadığını, Taşınan yük miktarı ve değeri itibariyle söz konusu hizmet bedeli aralarında 17.331,00 USD olarak belirlendiğinden,

hizmet bedelinin 7.390,00 USD fazlası ile tahsil edildiğini, davacı müvekkilinden alınan 10.000,00 USD para için düzenlenen faturanın karşılıklı olarak iptal edildiğinden karşılıksız kaldığını, davalı şirket aleyhinde ilamsız yolla icra takibi açıldığını, borçlu vekilinin borcun tamamına, faize ve her türlü ferilerine itiraz ettiğini ve takibin durdurulmasına karar verildiğini, tüm bu nedenlerle; davanın kabulüne, davalı borçlunun ... İcra Dairesi'nin ...

Esas sayılı ilamsız icra takibine yaptığı haksız ve hukuki dayanaktan yoksun asıl borca ve ferilerine itirazlarının iptaline, takibin devamına, itirazlarında haksız olduklarından asıl alacağın %20'sinden az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARAR ÖZETİ

Yerel mahkemece verilen karar ile; davalının taşıyıcı ... adlı adlı geminin acentesi olduğunu, davalı şirketin acente sıfatıyla taşıma ilişkisinde yer aldığını, davalı gösterilen davalı şirketin taşıyıcının acentesi olduğunu, davalıya doğrudan dava yöneltildiğini, TTK.'nın 105 vd. maddeleri uyarınca davalı ... Acenteliği Sanayi ve Limited Şirketi hakkında açılan davanın pasif husumet yokluğundan usulden reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

DAVACI VEKİLİ TARAFINDAN İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekilinin istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu uyuşmazlık doğrudan gemi acenteciliği sözleşmesinden kaynaklanmamakta olduğunu, gemi acentecilik sözleşmesi hükümlerinin ifa edilip edilmediği veya eksik ifa edildiği ya da ücretin tamamen ödenip ödenmediği konularında taraflar arasında bir uyuşmazlığın söz konusu olmadığını, yapılan ödemeyle davalının haksız ve sebepsiz olarak zenginleştiğini, bu nedenle mahkemenin işin esasına girip yargılamaya devam etmesi gerekirken pasif husumet yokluğundan usulden reddine karar vermesinin hatalı olduğunu, davalının ön ödeme istemesinin gemi acenteciliği hizmet sözleşmesi kapsamında değerlendirilemeyeceğini beyan ederek kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLER İLE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava "deniz taşıması kapsamında ki acentelik hizmeti alacağına dayanan İtirazın İptali" talebine ilişkindir.

Davacı taraf, davalı ... Acenteliği San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin hesabına acentecilik hizmeti bedeli olarak 24.721,00 USD parayı havale ettiğini, ... Gemi Armatörü (donatanı) tarafından kendisine kısa sürede ödeme yapıldığı halde davalının bu durumu davacıdan gizlediğini, Yabancı şirketle yapılan görüşme sonucunda bu ödemeden haberdar olduğunu, davacı haksız olarak davalı yanca alınan 10.000,00 USD para için düzenlenen faturanın karşılıklı olarak iptal edildiğinden karşılıksız kaldığını, fazladan ödenen kısım yönünden yapılan takibe haksız olarak itiraz edildiğini ileri sürmüş, davalı tarafın ise davaya cevap vermediği görülmüş, mahkemece yazılı gerekçe ile davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Karara karşı davacı vekili istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nin 355. maddesi uyarınca, ileri sürülen istinaf sebepleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Mahkemece yapılan yargılama sonucunda, davalının taşıyıcı ... adlı geminin acentesi olduğu, davalı şirketin acente sıfatıyla taşıma ilişkisinde yer aldığı, dava dilekçesinde doğrudan davalı gösterilen davalı şirketin taşıyıcının acentesi olup, davalıya doğrudan dava yöneltildiği gözetildiğinde, TTK.'nın 105 vd. maddeleri uyarınca davalı ... Acenteliği Sanayi ve Limited Şirketi hakkında açılan davanın pasif husumet yokluğundan reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

Davacı yan, dava dilekçesinde ve istinaf dilekçesinde takibe konu olan alacağın hakkı olmayan şekilde acente sözleşmesi dışında davalıya ödenen bedele dair açılan bir sebepsiz zenginleşme davası olduğunu yinelemiştir. Geçersiz sözleşme nedeniyle verilenlerin geri istenmesi hâli 6098 sayılı Kanun'un sebepsiz zenginleşmeden doğan borç ilişkilerini düzenleyen 77 nci ve devamı maddeleri çerçevesinde çözümlenir.

Anılan Kanun'un 77 nci maddesine göre; haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğar.

Anılan madde hükmünden de anlaşılacağı üzere, sebepsiz zenginleşmeden söz edilebilmesi için bir taraf zenginleşirken diğerinin fakirleşmesi, zenginleşme ile fakirleşme arasında uygun nedensellik (illiyet) bağının bulunması ve zenginleşmenin hukuken geçerli bir nedene dayalı olmaması gerekmektedir. Sebepsiz zenginleşme hâlinde, zenginleşen ve fakirleşen arasında kanun gereği bir borç ilişkisi doğar ve bu borcun konusu malvarlığında meydana gelen fazlalığın geri verilmesidir.

Borçlar hukukunda egemen olan "sözleşmelerin nispiliği kuralı" gereğince borç ilişkilerinden doğan alacak hakkının aynî haklarla kişilik haklarının aksine, hukuki nitelikleri itibariyle nispi bir hak olması, daha açık anlatımla alacaklının bu hakkı sadece borçluya karşı ileri sürebilmesi anlamına gelir ve üçüncü kişiler, borç ilişkisi ile ilke olarak borç altına girmedikleri, bir hak kazanmadıkları için, bu hakkın onlara karşı ileri sürülebilmesi, kural olarak mümkün değildir.

Davalı yanın, dava dışı taşıyıcının acentesi olduğu ve davacı ile dava dışı taşıyıcı arasında ilişkide de kilit bir rol üstlendiği de vakıa olduğu açıktır.

Davacı yan sözleşme ilişkisi dışında bir paranın davalı yanca tahsil edildiği hatta ödemelerin dava dışı şirket tarafından yapılmasına rağmen acente olan davalı şirketin bunu kendilerine zamanında haber vermeyerek ve fazladan yapılan ödemenin tazmini doğrultusunda davaya konu itirazın yapıldığı takibin başlatıldığını ileri sürmüştür.

Davalı yanın da davaya cevap vermediği bu halde davacı iddiaları kapsamında aleyhe inkar harici bir savunmanın da bulunmadığı anlaşılmakla 6100 sayılı HMK’nın 119/1-e fıkrası ve 194. maddesi gereğince dava dilekçesinde somutlaştırma yükünün yerine getirilmemiş olması hâlinde, davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği hâkim, soyut ve belirsiz hususların somutlaştırılmasını (yeni bir vakıa ileri sürülmeden, sadece mevcut vakıa çerçevesinde) davacıdan istemeli, bu eksiklik tamamlanırsa yargılamaya devam edilerek karar verilmeli, bu eksiklik tamamlanmaz, somutlaştırma gerçekleşmezse,

ispat edilemeyen davanın reddine karar verilmesinin gerektiği (HGK'nın 20/10/2020 tarih ve 2016/9(7)-1199 Esas, 2020/792 Karar da bu yöndedir) ancak mahkemece davanın doğrudan ilintili olmayan şekilde pasif husumet nedeniyle reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Bu nedenle davacı vekilinin ilk derece mahkemesi kararına ilişkin istinaf başvurusunun esastan kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve 6100 Sayılı HMK 353/1-a/6 maddesi gereğince talebe göre yargılamaya devam edilerek davacı talepleri somutlaştırılmak ve deliller toplanıp değerlendirilmek suretiyle karar verilmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Başkan e-imzalıdır Üye e-imzalıdır Üye e-imzalıdır Katip e-imzalıdır