Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi E.2022/1407 K.2024/1587

Taraflar arasında görülen davada Ankara 1. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesince verilen 23/11/2021 tarih ve 2021/122 E. - 2021/386 K. sayılı kararın Dairemizce incelenmesi davacı ... vekili tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, davalı şirket tarafından hukukçu yazar olan müvekkilinin üç kitabının yayınlandığını, bunlardan "..." kitabının 2013 yılında basıldığını ve 390 sayfalık bu kitap için müvekkiline 4.000,00 TL telif ücreti ödediğini ancak 2013 yılında yayınlanan "..." ile 2014 yılında yayınlanan "..." adlı kitaplar için telif ücretinin ödenmediğini, bunlardan ilki için 4.000,00-TL,

ikincisi için sayfa sayısının üç katı olması nedeniyle 12.000,00-TL telif ücretinin basıldığı tarihlerden itibaren ticari faiz yürütülerek ödenmesini teminen başlatılan Ankara 14. İcra Müdürlüğünün 2019/13341 esas sayılı icra takibine davalının haksız olarak itiraz ettiğini ileri sürerek, itirazın iptaline, takibin devamına, davalı borçlunun %20 icra inkar tazminatına mahkum edilmesine, davalının, toplam 16.000,00-TL olan telif ücreti borcunun, 4.000,00-TL 'lik kısmına 2013 yılından itibaren, 12.000,00-TL olan kısmına da 2014 yılından itibaren olmak üzere ticari faiz yürütülerek davacıya ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, davacıya ödenmiş olan ücretin çıkardığı ve çıkaracağı kitapların tamamını kapsadığını, başka bir ücret kararlaştırılmadığını, öte yandan kitabın sayfa sayısına göre telif ücreti belirlenemeyeceğini, uygulamada satılan her kitap için KDV ve stopaj düşüldükten sonra % 5-7 arası telif ücreti ödendiğini, takipten önce temerrüde düşürülmediklerinden işlemiş faiz talebinin haksız olduğunu, alacağın zamanaşımına uğradığını, likit olmayan alacak için icra inkar tazminatı talep edilemeyeceğini savunarak, davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamından, uyuşmazlığa konu kitapların davacı tarafından yazıldığının ve bunun eser vasfında bulunduğunun çekişmesiz olduğu, sözleşme dışı basım bulunmadığı, tarafların sözleşme içeriklerinde hediye kitap verileceğini bildirdikleri başkaca telif tazminatına yönelik hüküm bulunmadığı, sözleşme kapsamlarına göre telif ücretinin kitap olacağı, söz konusu kitapların davacı yana teslim edildiği, davacı yana yapılan ödemenin ayrıca telif ücreti kararlaştırıldığına karine sayılamayacağı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde, davacı tarafından meydana getirilen ve uyuşmazlık konusu olmayan ilk kitap için telif ücreti ödendiğine dair dekont sunduklarını, dava konusu eserler için ise herhangi bir ödeme yapılmadığını, ayrıca bir telif ücreti ödenmediğinin davalının da kabulünde olduğunu, sözleşmelerde ayrıca telif ücreti ödenmeyeceğine dair açık bir hüküm bulunmadığını, basımı yapılan eserden, teamül uyarınca verilmesi gereken bedelsiz alma hakkının 'telif bedeli' olarak yorumlanamayacağını, telif ücretinin emsal sözleşmelere,

rayiçe ve eser sahibinin emek ve mesaisine uygun bir şekilde hakim tarafından takdir edilerek davalıdan tahsiline karar verilmesinin gerektiğini, kanun ve sözleşmeden doğan telif ücretinin hediye kitap olarak kabulünün mümkün olmadığını ileri sürerek, yerel mahkemenin kararının istinaf incelemesi yapılarak kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, eser sahipliğinden kaynaklanan alacak için başlatılan ilamsız icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Davacı vekili dava dilekçesinde, "1- Borçlunun Ankara 14.İcra Dairesi 2019/13341 Esas sayılı icra dosyası kapsamında haksız olarak borcun tamamına, takibe, asıl alacağa, işlemiş faize, faiz oranına, yıllık faiz talebi ve ferileri dahil tüm borca ilişkin itirazının kesin olarak iptaline ve takibin devamına karar verilmesini, 2-Davalının, toplam 16.000,00-TL olan telif ücreti borcunun, 4.000,00-TL kısmına 2013 yılından itibaren, 12.000,00-TL olan kısmına da 2014 yılından itibaren olmak üzere ticari faiz yürütülerek (fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak üzere- Her türlü kur farkı nedeniyle doğan ve doğacak zararımıza karşılık alacak hakkımızı saklı tutuyoruz. Yayım gerçekleştiğinde müvekkilim borcu ifa ettiğinde dolar 1.91,00-TL idi.) müvekkile ödenmesine karar verilmesini"

istemiştir. Yine dava dilekçesinin "konu" bölümünde davanın "itirazın iptali ve takibin devamına" ilişkin olduğu açıklanmış, gerek "konu" gerekse "talep sonucu" kısmında ayrıca "borçlunun % 20'den az olmamak üzere icra inkar tazminatına mahkum edilmesi" talep edilmiştir.

Bu durumda davanın, alacağın tahsiline mi yoksa ilamsız icra takibine itirazın iptaline mi ilişkin olduğu anlaşılamadığı gibi, davadaki asıl alacak taleplerinin icra takibindeki asıl alacak miktarından az olduğu, bunun yanında davada ticari faiz, icra takibinde yasal faiz talep edildiği görülmektedir.

O halde mahkemece öncelikle 6100 sayılı HMK'nın 31. maddesinde düzenlenen "hakimin davayı aydınlatma yükümlülüğü" kapsamında, aynı alacak için hem itirazın iptaline hem de alacağın tahsiline karar verilemeyeceği nazara alınarak, davacı vekilinden eldeki davanın türünün ve bu cümleden olmak üzere asıl alacağa bağlı sair taleplerinin net bir biçimde açıklığa kavuşturmasının istenmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Öte yandan dava açılışında dava değeri 16000,00 TL gösterilmiş ve bu miktar üzerinden peşin nispi karar ve ilam harcı yatırılmıştır. Davacının talebinin 16000,00 TL alacak istemine ilişkin olması halinde davanın açılışında yatırılması gereken harç miktarının yeterli olduğu söylenebilir ise de, davanın itirazın iptaline ilişkin olması halinde durum farklıdır.

Zira davanın temelini oluşturan ilamsız icra takibinde 24.930,00 TL asıl alacak, 12.703,33 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 37.633,33 TL'nin tahsili talep edildiğine göre, davanın takip talebindeki toplam alacağa ya da bir kısmına yönelik olduğunun saptanması halinde, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 28/a ve 32. maddeleri uyarınca eksik peşin harç tamamlanmadan yargılamaya devam edilemeyeceğinden öncelikle eksik peşin harcın tamamlatılması gerekir.

Bilindiği üzere, 492 sayılı Harçlar Kanununda, harç alınması veya tamamlanması yanların isteğine bırakılmamış, mahkemece kendiliğinden (re'sen) gözetilmesi hükme bağlanmış ve yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemlerin yapılamayacağı vurgulanmıştır. Hukuk Muhakemeleri Kanununun 150. maddesinde gösterilen süre içinde dosyanın muameleye konulması noksan olan harcın ödenmesine bağlıdır.

Eksik harç ikmal edilmediği takdirde de Harçlar Kanunu’nun 30. maddesi yollamasıyla HMK’nın 150. maddesi uyarınca dosyanın işlemden kaldırılmasına, dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten itibaren üç ay içinde yenilenmemesi halinde ise mahkemece kendiliğinden davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesi gerekir. Harçlar Kanunu gereğince eksik harç tamamlanmadan yargılamaya devam edilememesi kamu düzenine ilişkindir.

O halde mahkemece, 6100 sayılı HMK'nun 31. maddesi çerçevesinde davacı vekiline davadaki talebi açıklatılarak belirtilen usul kuralları çerçevesinde işlem yapılıp sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken bu yönler gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm kurulması da doğru olmamıştır.

Kabule göre de, taraflar arasında 27/05/2013 tarihinde "..." ve "..." kitapları için iki ayrı sözleşme ve 12/03/2014 tarihinde "..." kitabı için bir sözleşme düzenlendiği ve bu sözleşmelerde telif ücreti kararlaştırılmadığı uyuşmazlık konusu değildir. 6098 sayılı TBK'nın 496. maddesinde:" Sözleşmede aksi kararlaştırılmış olmadıkça yayımlatan, bedel ödenmesini isteyebilir. Bedel ödenmesi gereken hâllerde ödenecek miktar belli değilse bedel, hâkim tarafından belirlenir." hükmü düzenlenmiş olup somut olayda taraflar arasında bedel ödenmeyeceğine dair bir anlaşmanın yapıldığı da iddia ve ispat olunmamıştır.

Yine davalı tarafından davacıya 12/07/2013 tarihinde "Sayın Hocama Saygılarımla" açıklamasıyla 4.000,00 TL'lik havale yapıldığı dosya kapsamı ile sabittir.

Havale, hukuksal nitelikçe bir ödeme vasıtasıdır. Havalenin mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla yapıldığı yolunda yasal karine mevcuttur. Bu yasal karinenin aksini, havalenin borcun ödenmesinden başka bir amaçla yapıldığını ileri süren havaleci (muhil) bu iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür (Hukuk Genel Kurulunun 09.06.2004 tarihli ve 2004/4-362 E., 2004/347 K. sayılı kararı).

Somut olayda davalı tarafından, davacıya yapılan havalenin, çıkardığı ve çıkaracağı kitaplar için olduğu, başka bir ücret kararlaştırılmadığı savunulmuş ise de, bu havalenin yapıldığı 12/07/2013 tarihinde henüz doğmamış olan 12/03/2014 tarihli sözleşmeyi de kapsadığını savunan davalı, iddiasını kanıtlamakla yükümlü olup, mahkemece anılan yönler nazara alınmadığı gibi, davalı tarafından ödenmesi gereken telif ücretinin miktarının tespiti bakımından bilirkişi incelemesi yaptırılmadan, yanılgılı gerekçe ile yazılı şekilde karar verilmesi de doğru olmamıştır.

Bu itibarla Dairemizce, davacı ... vekilinin yukarıdaki hususlara ilişkin istinaf itirazlarının kabulü ile HMK’nın 353/1-a-6. maddesi gereğince yerel mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine, kararın niteliğine göre davacı ... vekilinin diğer istinaf itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 31/10/2024

Başkan · ... Üye · ... Üye · ... Katip · ...