Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2024/778 K.2024/1473

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçelerle talebin kısmen kabul kısmen reddine yönelik olarak verilen hükme karşı talep eden vekili tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle; talep eden şirketin laboratuvar uygulamaları alanında faaliyet gösterdiğini, ... ... ... adresinde bulunan işyerinde 15/02/2023 tarihinde yangın meydana geldiğini, işbu yangın sebebiyle şirkete ait ticari defterlerin de yandığı ve davacının büyük bir zarara uğradığını, davacının ticari işletmesinde bulunan resmi evraklar ve ticari defterlerin bu yangın sebebiyle zayi olması nedeniyle TTK m.82/d-7 uyarınca mahkemeden ilgili belge ve defterlerin zayi olduğuna dair taraflarına zayi belgesi verilmesini talep etme zaruretinin hasıl olduğunu beyan ederek; davanın kabulüne.

TTK kapsamında tutulması zorunlu defter, evrak ve kayıtlarla birlikte pay defterleri, genel kurul toplantı ve müzakere defterleri, bu defterlerin oluşmasına yarayan evrak ile gelen/giden belgelerin ve bunlara ilişkin tüm dijital kayıtların zayi olduğunun tespitine, VUK kapsamında tutulması zorunlu defter, evrak ve kayıtlarla birlikte, 2006 yılı ile 2023 yılı (ilgili yıllarda dahil olmak üzere) arasında oluşturulan noter onaylı yevmiye defterleri, defter-i kebir, envanter/demirbaş defterleri, kasa defterleri, elektronik olarak tutulması zorunlu e-defter, e-fatura kayıtlarını, imalat ve stok takibinde kullanılan diğer defterler,

alış/satış faturaları-irsaliyeler-çekler ve banka belgeleri, diğer kurum belgeleri, para makbuzları, tahsilat/tediye makbuzları ve bunlara ilişkin tüm dijital kayıtların zayi olduğunun tespitine, İş Kanunu ve Güvenliği Hukuku kapsamında tutulması zorunlu defter, evrak ve kayıtlarla birlikte, 2006 yılı ile 2023 yılı (ilgili yıllarda dahil olmak üzere) arasında oluşturulan SGK resmi evrakları, işten ayrılan ve halen iş yerinde çalışan personellerin iş yeri özlük dosyaları, yıllık izin defterleri, SGK hizmet bildirgeleri ve bunlara ilişkin tüm dijital kayıtların zayi olduğunun tespitine,

İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku kapsamında tutulması zorunlu defter, evrak ve kayıtlarla birlikte, 2014 yılı ile 2023 yılı (ilgili yıllarda dahil olmak üzere) arasında oluşturulan noter onaylı İSG Tespit ve Öneri defterleri, Risk Değerlendirme Raporları/Acil Durum Eylem Planı, İSG Katip Sözleşmeleri, İş Güvenliği Uzmanı /İş Yeri Hekimi Atama ve Sözleşmeleri, Yangın Tatbikat Raporları, Acil Durum Ekip Listesi/Acil Durum Krokisi, Çalışan Temsilci Atama Yazısı, İSG Çalışma Talimatları, Çalışanların Mesleki Yeterlilik Belgeleri, Kimyasalların MSDS Formları, Personel Kişisel Koruyucu Zimmet Tutanakları,

Periyodik Kontrol Raporları (Elektrik İç Tesisat, Topraklama, Kompresör, Transpalet/İstif Makinası, Vinç vb.) Ortam Ölçüm Raporları (Gürültü, Aydınlatma vs.) Personel İSG Eğitim Kayıtları/Sağlık Rapor Bilgileri ve bunlara ilişkin tüm dijital kayıtların zayi olduğunun tespitine, Belgelendirme kuruluşlarının ... tarafından denetlenmesi ve denetlemede istediği belgeler, evrak ve defterlerle birlikte, 2008 yılı ile 2023 yılı (ilgili yıllarda dahil olmak üzere) arasında hazırlanan tüm müşteri kayıtları, numuneler hakkında hazırlanan evrak ve uygun/uygunsuzluk raporları, tüm akreditasyon kalite yönetim sistemi kayıtları,

raporlamaya yarayan cihazların bakım ve kalibrasyon ile cihaz kart bilgileri ve bunlara ilişkin tüm dijital kayıtların zayi olduğunun tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; davacı şirketin ticari defter ve kayıtlarının ... ... ... ... adresinde muhafaza edildiği, 15/02/2023 tarihinde meydana gelen yangın sonucu zayi olduğu anlaşılmakla, davacının davasının kısmen kabulü ile, Ankara ... ... Müdürlüğünün 896 numarasında kayıtlı ...nin kurulduğu tarihten yangın tarihi olan 15/02/2023 tarihine kadarki yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri, pay defteri, genel kurul toplantı ve müzakere defterinin, elektronik olarak tutulan defterlerin zayi olduğunun tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; ilk derece mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, davacı firma .... laboratuvar uygulamaları alanında faaliyet gösteren bir şirket olup, ... ... ..adresinde bulunan işyerinde 15/02/2023 tarihinde yangın meydana geldiğini, 15/02/2023 tarihinde davacının işyerinde davacının iradesi dışında meydana gelen bu yangın sebebiyle şirkete ait ticari defterlerin de yandığını ve davacı firmanın büyük bir zarara uğradığını, ilk derece mahkemesi tarafından yapılan yargılama neticesinde,

TTK m.82 kapsamında bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgeler kapsamında olmadığı değerlendirilen ve soyut beyanlardan ibaret olduğu iddia edilen, özellikle fatura ve irsaliyelerin dolu mu boş mu olduğunun belirtilmediği gerekçe gösterilerek davanın kısmen kabulüne kısmen reddine dair karar verildiğini, TTK m.82'de zayi belgesi istenebilecek olan belge türleri tahdidi olarak sayılmadığından diğer kanunlar kapsamında da bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelere ilişkin olarak da zayi belgesi verilebileceği,

bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu ve süresinde ibraz edilmediğinde çeşitli yaptırımlar öngörülen belgeler yalnızca TTK m.82 ile değil diğer kanun hükümleriyle de düzenlendiğini, dolayısıyla salt TTK m.82den yola çıkılarak zayi belgesi verilmesi taleplerinin kısmen kabulüne karar verilmesinin yerinde olmadığını, gerekçeli kararda davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verildiğini, ancak zayi belgesi verilmesi talebinin reddedilen kısmına ilişkin yeterli açıklama ve gerekçelendirme yapılmadığını,

dava dilekçesindeki taleplerinin tümünün kabulüne karar verilmesi gerekirken kısmen kabul kısmen ret kararı verilmesinin hukuka uygun olmadığını bildirerek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak talepleri doğrultusunda karar verilmesini istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep; bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu ticari defter ve kayıtların zayi olduğunun tespitine ve zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir (TTK m. 82/5,7).

6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiştir.

Anılan maddede zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

Talep eden şirkete ait fabrikada 15/02/2023 tarihinde çıkan yangında tüm ticari defterlerin, faturaların, vergiye esas belgelerin ve sair tüm belgelerin zayi olduğuna dair zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin olup 15/02/2023 tarihli yangın raporu gözetildiğinde, 28/02/2023 tarihinde açılan bu davanın 30 günlük hak düşürücü sürede açıldığı görülmüştür.

Bilindiği üzere 6102 sayılı TTK'nun 82/7 maddesinde, tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin maddede öngörülen hallerde ziyaı halinde zayi belgesi verileceği düzenlenmiş, aynı maddenin 82/1-d maddesinde de, 64. maddenin birinci fıkrasına göre yapılan kayıtların dayandığı belgelerin, tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerden olduğu öngörülmüş, Yasa'nın 64/1 maddesinde de defter tutma yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.

Somut uyuşmazlıkta, talep eden şirket merkezinin bulunduğu adreste çıkan yangında tüm ticari defterlerin, faturaların, vergiye esas belgelerin ve sair tüm belgelerin zayi olduğunu iddia ederek eldeki davayı açtığı, mahkemece davanın kısmen kabulüne, davacı şirketinin kurulduğu tarihten yangın tarihi olan 15/02/2023 tarihine kadarki yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri, pay defteri, genel kurul toplantı ve müzakere defterinin, elektronik olarak tutulan defterlerin zayi olduğunun tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verildiği, yargılama kapsamında Prof.

Dr. ... ... tarafından tanzim olunan 22/04/2024 tarihli bilirkişi raporu ile zayi olduğu tespit edilen evrak ve belgelerin kabul kararı verilen belge ve defterlerle sınırlı olmamasına rağmen mahkemece niçin bilirkişi raporundan ayrılmak suretiyle yukarıda yazıldığı şekilde hüküm kurulduğunun gerekçelendirilmediği, yine mahkemece kurulan hükmün de infaza elverişli olmadığı görülmüştür.

Hal böyle olunca, mahkemece öncelikle davacıya zayi olduğunun tespitin talep ettiği defter ve belgeleri 6100 sayılı HMK'nun 31. maddesi uyarınca somutlaştırması, talebine ilişkin tüm delilleri dosyaya sunması için süre verilmesinden sonra araştırma yapılıp, 6100 sayılı HMK beşinci bölümünde "bilirkişi incelemesi" ismi altında ve 266-287.maddeleri arasında düzenlenen maddelere uygun olarak uzman bilirkişiden olayı aydınlatacak rapor alınması amacı ile dosyanın tekrar bilirkişiye tevdi edilerek,

bu konuya dair tüm mevzuat hükümlerinin olaya uygulanması ile davacının talep ettiği defter ve belgelerden hangilerinin saklanmakla yükümlü olup olmadığının kalem kalem belirtilmesi suretiyle, TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi kararı verilebilecek defter ve belgelerin tespit edilmesinden sonra zayi edilen belgelerin olup olmadığı tam olarak tespiti ile talep edenin basiretli tacir yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekir.

Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35. maddesi ile değişik 353/1-a.6. maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.