Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2025/1563 K.2025/1486

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçelerle talebin reddine yönelik olarak verilen hükme karşı talep eden vekili tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden vekili dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin muhasebe ve ticari kayıtlarının bulunduğu bilgisayar sistemindeki hard disk verilerinin virüs bulaşması sonucunda zarar gördüğünü ve verilen zayi olduğunu, data veri kurtarma adli bilişim laboratuvarı tarafından düzenlenen rapor ile bu durumun tespit edildiğini, teknik yönden tüm veri kurtarma metodları denenmesine rağmen verileri içeren dosyaların kurtarılmasının mümkün olmadığını beyanla 2023 yılı Aralık ile 2024 yılı Ocak- Şubat- Mart- Nisan- Mayıs- Haziran aylarına ait E-defter ve berat dosya kayıtlarının zayi olduğunun tespiti ve zayi belgesinin verilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece;her ne kadar dosyamızda davacı tacir tarafından zayi belgesi talep edilmiş ise de.

Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından gönderilen müzekkere yanıtı dikkate alındığında isteme konu 2023 yılı Aralık ayı ile 2024 yılı Ocak, Şubat ve Mart aylarına ait e-defterlerinin berat onayları oluşturularak Gelir İdaresi Başkanlığı sistemine ikincil kopyaları ile yüklendiği ve sistemde halen yüklü halde mevcut olduğu, bu durumda yerleşik içtihatlar gereğince söz konusu e-defterler yönünden davacının isteminin hukuki yarara ilişkin dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddi gerektiği, yine isteme konu 2024 yılına ait Nisan, Mayıs ve Haziran aylarına ait e-defterlerinin ise.

GİB sistemine beratları ile birlikte yüklenmediği gibi söz konusu aylara ait e-defterlerin mali verilerini içeren yeminli mali müşavir raporunun da ibraz edilmediği anlaşılmakla; dava konusu davacı şirketin 2023/12 ayı ile 2024 yılı 2024/01-02-03 dönemlerine ait e-defterleri yönünden zayi belgesi verilmesinin isteminin 6100 sayılı HMK’nın 114/1-d.m. delaleti ile 115/2.m. gereğince hukuki yarara ilişkin dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; ilk derece mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, söz konusu belgelerin zayi olmasında davacı şirketin hiçbir kusuru bulunmadığını, taraflarınca haricen alınan raporda da belgelerin III. kişilerce virüs bulaştırılmak suretiyle kullanılamaz ve kurtarılamaz hale getirildiği açıkça ifade edildiğini, dava konusuyla aynı olan Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesi 2024/717 E. sayılı davada zayi belgesi verilmesi yönünde karar verilmiş olup bu hususun dikkate alınması gerektiğini, davacı şirketin zayi belgesi talebinin reddedilme gerekçesi olan,

hukuki yarar yokluğu ve yeminli mali müşavir raporu sunulmaması hususları hukuki açıdan bir karşılığı olmayan gerekçeler olup taraflarınca kabulünün mümkün olmadığını, dolayısıyla, müvekkilin elinde olmayan sebepler dolayısıyla defter kayıtlarının yok olması sonucu zayi belgesi alınmasında hukuki yarar yokluğu sonucuna nasıl ulaşıldığı taraflarınca anlaşılamadığını, ayrıca kanunen böyle bir zorunluluk da mevcut değil iken yeminli mali müşavir raporu yokluğu nedeniyle de zayi belgesi talebinin reddi isabetsiz ve gerekçesi hukuka aykırı olduğunu, müvekkil şirketin de bu belgeleri bilerek yakmak, yırtmak,

silmek v.b. şekilde kasten yok etmediği açık olup ihmal bulunduğu varsayılsa dahi bu husus belgelerin zayi olduğunun tespit edilmesine engel olmadığını, davanın reddine karar verilmesi dolayısıyla davacı şirket, vergisel işlemlerini yapamadığını, bu durum hem kurum hem müvekkil şirket nezdinde iş yükü ve zorluk da çıkardığını bildirerek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep, TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

Talep eden muhasebe kayıtlarının tutulduğu birimde meydana gelen elektrik arızası sebebiyle bazı bilgisayar ve içeriği donanımın zarar gördüğünü, arızanın meydana geldiği donanım arasında şirket muhasebe kayıtlarının yer aldığı hard diskinde bulunduğunu, şirketin 2023 Aralık ile 2024 yılı Ocak-Şubat-Mart- Nisan- Mayıs-Haziran ait e-defter ve beratlarının zayi olduğunu iddia etmiştir.

Veri kurtarma ve hasar tespit tutanağında, talep edenin hard diski üzerinde inceleme yapıldığı, ani ve sürekli elektrik kesintilerinden, voltaj düşüklüğü ve yüksekliği nedeniyle elektronik ve/veya hareketli sistemlerin mekanik arızalanması nedeniyle diskin arızalandığı, yapılan incelemelerde disk yüzeyindeki hasar nedeniyle verilere erişilmesinin mümkün olmadığının tespit edildiği belirtilmiştir.

Talep eden tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Ek Hizmet Binasına hitaben hazırlanan ve 10/10/2024 tarihinde Gelir İdaresi Başkanlığına kaydı yapılan 808558 sayılı bila tarihli yazılı başvuru dilekçesinde, firmalarının e-defter kayıtlarının bulunduğu ana server bilgisayarına kimliğini bilmediği kişi ya da kişilerce uzak erişim yoluyla erişerek bilgisayardaki ve yedek alınan diskteki dosyaların silindiği ve içeriklerinin bozulduğu ancak 2023/11 dönemine kadar e-defter yedeklerinin kurtarılabildiği, 2023/12 dönemden sonraya ait berat ile onaylanan defterlerin yedeği bağlı olan diskin içinde bulunduğu için e-defter kayıtlarının silindiği bildirilmiştir.

Talep eden vekilinin istinaf itirazları incelendiğinde, 6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiş, 01/07/2022 tarih 7417 sayılı kanunun 55. maddesiyle fıkrada belirtilen on beş gün ibaresi otuz şeklinde değiştirilmiştir.

Anılan TTK'nun 82/7. maddesinde zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

19/10/2019 tarihli ve 30923 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No:1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7/1. maddesi "e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "Mücbir Sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi,

zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir." şeklindedir.

Anılan Tebliğin "E-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4/1-e. maddesinde ise "e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur.

E-defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan "E-Defter Saklama Kılavuzu"nda açıklanır.

E-defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi yer almaktadır.

Anılan düzenlemeler ile dosya içerisinde yer alan deliller birlikte değerlendirildiğinde, talep eden tarafından e-defterlerinin tutulduğu bilgisayarının hard diskindeki sorun nedeniyle Ekim, Kasım, Aralık 2023 yılı e-defterlerin ve bunlara ilişkin berat dosyalarının zayi olduğunu belirterek Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına yazılı başvuruda bulunmak suretiyle GİB uhdesinde bulunan e-defter ve berat dosyalarının ikincil kopyalarının taraflarına verilmesi talep edilmiştir. Bu başvuru üzerine GİB tarafından yazılı bir cevap verilmediği talep dilekçesinde belirtilmiştir.

Dosya kapsamında yer alan Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 26/11/2024 tarih, 93601 sayılı yazısı incelendiğinde GİB sistemlerine en son 2024/03 dönemine ait e-defter beratlarının yüklendiği, 2023/12 dönemi e-defter berat dosyalarının 10/05/2024 tarihinde, 2024/01-02-03 dönemleri e-defter beratlarının 06/06/2024 tarihinde e-defter sistemine yüklediği, 2024/04-05-06 dönemleri e-defter beratlarının yüklenmediği bildirilmiştir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı bilgi işlem sistemine yüklü durumda bulunan talep edenin talebine konu 2023 Aralık ile 2024 yılı Ocak-Şubat-Mart dönemlerine ait e-defter ve beratlarının ikincil kopyalarının yüklenmesi için talep eden tarafından anılan başkanlığa dilekçe ile resmi bir başvuru yapılarak bu başvuruya karşı tüm yasal yollar tüketilmiş durumda değildir.

Hal böyle olunca, mahkemece yapılması gereken iş, talep edenin resmi olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına başvurarak zayi olduğunu bildirdiği e-defterlerinin (2023 Aralık ile 2024 yılı Ocak-Şubat-Mart ait ) bilgi işlem sisteminde yüklü olan ikincil kopyalarının yüklenmesi için talepte bulunup, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca olumsuz cevap verilmesi halinde verilecek cevaba karşı tüm yasal yolların tüketilmesi beklenerek sonucuna uygun bir karar verilmesinden ibarettir.

Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35. maddesi ile değişik 353/1-a.6. maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.