Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2025/1746 K.2025/1978

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçeyle talebin reddine yönelik olarak verilen hükme karşı talep eden vekili tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle; müvekkilinin defterlerinin içinde bulunduğu diskin 02/05/2025 tarihinde arızalandığını, diskin çalışmadığını, müvekkili tarafından kayıtların bulunduğu diskin data veri kurtarma laboratuvarına gönderildiğini, burada yapılan incelemede diskin üzerindeki çiziklerden dolayı verilerin kurtarılmasının mümkün olmadığının bildirildiğini, zayi olan muhasebe kayıtlarının bir örneğinin Gelir İdari Başkanlığında bulunduğunu,

ilgili aylara ilişkin defterlerin birer kopyası istendiği halde mahkemeden zayi belgesi getirilmesi durumunda ilgili kayıtların birer kopyasının taraflarına verileceğinin belirtildiğini belirterek müvekkilinin 2024 Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarına ait e-defterler, beratlar, defteri kebir ve yevmiye defterine ilişkin zayi belgesi verilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; talep eden şirketin e-defter kayıtlarının yalnızca bir disk içerisinde tutulduğu, e-defter kayıtlarının başka bir bilgisayarda veya harici bir depolama alanında yedeklenmediği, defterlerin saklanması konusunda basiretli bir tacirden beklenen özenin gösterilmediği, kayıtların özenle korunması ve saklanması gerektiği, 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 4.4.1-e maddesinde öngörülen yükümlülüğü yerine getirmediği, e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının muhafazası hususunda özel entegratör bir firmadan destek almadığı, yasal düzenleme kapsamında zayi belgesi verilmesi şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle talebin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkiline ait ve dijital ortamda e-kayıtla tutulan 2024 yılının temmuz-ağustos ve eylül aylarına ait e-defter, beratlar, kebir defteri ve yevmiye defterinin zayi olduğunu, e-kayıtla tutulan e-defter, beratlar, kebir defteri ve yevmiye defterlerinin içinde bulunduğu diskin 02.05.2025 tarihinde arızalandığını, bu arıza neticesinde içerisinde şirkete ait ticari muhasebe kayıtlarının olduğu diskin çalışmadığını, müvekkili tarafından kayıtların bulunduğu diskin data veri kurtarma laboratuvarına gönderildiğini,

fakat burada yapılan incelemede diskin üzerindeki çiziklerden dolayı verilerin kurtarılmasının mümkün olmadığının taraflarına beyan edildiğini, buna ilişkin olarak data veri kurtarma laboratuvarı tarafından 05.05.2025 tarihinde tutanak tanzim edildiğini, zayi olan muhasebe kayıtlarının bir örneğinin Gelir İdaresi Başkanlığı'nda bulunduğunu, taraflarınca Gelir İdaresi Başkanlığından ilgili aylara ait ilgili defterlerin birer kopyasının istendiğini, fakat GİB tarafından ilgili mahkemeden zayi belgesi getirilmesi karşılığında ilgili kayıtların birer kopyasının verileceğinin belirtildiğini,

ancak mahkemece olaya uygun olmayan gerekçelerle talebin reddine karar verildiğini, burada e-defterler zaten GİB'de bulunduğunu, esasen ortada sadece kurumun belirttiği şekilde ilgili kayıtların istenilmesinin yeterli olacağını, tebliğnamenin "e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının,

gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur.'' şeklinde olduğunu, burada özel entegratör firmasının olmasının zorunlu olmadığını, tebliğnamede de "ya da" bağlacı ile özel entegratör firmasının zorunlu olmadığının açıkça anlaşılacağını belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, talebin kabulüne karar verilmesini istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep, TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

Data veri kurtarma adli bilişim laboratuvarının 05/05/2025 tarihli raporu, Ankara Sincan Vergi Dairesi müzekkere cevabı dosya içerisinde yer almaktadır.

Talep eden muhasebe kayıtlarının tutulduğu diskin arızalandığını, şirketin 2024 Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarına ait e-defterler, beratlar, defteri kebir ve yevmiye defterlerinin zayi olduğunu iddia etmiştir.

Data veri kurtarma adli bilişim laboratuvarının raporunda, diskin optik okuyucu başlıklarının arızalı olduğu, bu arızaya bağlı olarak diskin okuma yazma görevini yerine getirmediğinin görüldüğü, diskin okuma yazma kafalarının arızalı olmasından kaynaklanan plaka yüzeylerinde ise kılcal çiziklerin meydana geldiği, bu çiziklerin okuma yazma kafasının arızalı olmasından kaynaklandığının tespit edildiği, laboratuvarda diske fiziksel müdahale yapılarak gerekli yedek parça da kullanılarak optik okuyucu başlıkları değiştirilerek veri kurtarma çalışması yapıldığı,

fakat diskin plaka yüzeylerinin çizik olmasından dolayı firmaya ait 2024 Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarına ait e-defterler, beratlar, defteri kebir ve yevmiye defterleri ve bu dönemlere ait muhasebe kayıtlarının kurtarılmasının mümkün olmadığı belirtilmiştir.

Talep eden vekilinin istinaf itirazları incelendiğinde, 6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiş, 01/07/2022 tarih 7417 sayılı kanunun 55. maddesiyle fıkrada belirtilen on beş gün ibaresi otuz şeklinde değiştirilmiştir.

Anılan TTK'nun 82/7. maddesinde zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

19/10/2019 tarihli ve 30923 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No:1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7/1. maddesi "e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "Mücbir Sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi,

zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir." şeklindedir.

Anılan Tebliğin "E-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4/1-e. maddesinde ise "e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur.

E-defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan "E-Defter Saklama Kılavuzu"nda açıklanır.

E-defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi yer almaktadır.

Anılan düzenlemeler ile dosya içerisinde yer alan deliller birlikte değerlendirildiğinde, talep eden tarafından e-defterlerinin tutulduğu bilgisayarının hard diskindeki sorun nedeniyle 2024 Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarına ait e-defterler, beratlar, defteri kebir ve yevmiye defterlerinin zayi olduğunu belirterek Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına yazılı başvuruda bulunmak suretiyle GİB uhdesinde bulunan e-defter ve berat dosyalarının ikincil kopyalarının taraflarına verilmesi talep edildiği halde GİB tarafından mahkemeden zayi kararı alınması halinde ikincil kopyaların verileceğinin bildirildiği talep eden vekilince belirtilmiştir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı bilgi işlem sistemine yüklü durumda bulunan talep edenin talebine konu 2024 Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarına ait e-defterler, beratlar, defteri kebir ve yevmiye defterlerinin ikincil kopyalarının yüklenmesi için talep eden tarafından anılan başkanlığa dilekçe ile resmi bir başvuru yapılarak bu başvuruya karşı tüm yasal yollar tüketilmiş durumda değildir.

Hal böyle olunca, mahkemece yapılması gereken iş, talep edenin resmi olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına başvurarak zayi olduğunu bildirdiği e-defterlerinin (2024 Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarına ait e-defterler, beratlar, defteri kebir ve yevmiye defterlerinin) bilgi işlem sisteminde yüklü olan ikincil kopyalarının yüklenmesi için talepte bulunup, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca olumsuz cevap verilmesi halinde verilecek cevaba karşı tüm yasal yolların tüketilmesi beklenerek sonucuna uygun bir karar verilmesinden ibarettir.

Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35. maddesi ile değişik 353/1-a.6. maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Başkan - Üye - Üye - Zabıt Katibi -