Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi E.2024/650 K.2025/418

Taraflar arasında yukarıda bilgileri belirtilen kararın Dairemizce incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca, yapılan ön inceleme sonucu, istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği ve eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından inceleme aşamasına geçilmiştir. İncelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

İDDİANIN ÖZETİ

Davacılar vekili; müvekkili ... Mühendislik şirketinin 22/12/2010 tarihinde davalı ... ... ve Sistem Ürün.San.ve Tic. A.Ş.ile bayilik sözleşmesi imzaladığını, avans çeklerini ... ... A.Ş. Ve ... Alüminyum San. Tic. A.Ş.'ye teslim ettiğini, ancak davalı ...

Alüminyum A.Ş.'nin ürün siparişlerini teslimden kaçındığını, avans çeklerini tahsil etmeye devam ettiğini, müvekkilinin Ankara 41. Noterliğinden 06/09/2013 tarihinde 30593 yevmiye ihtarnameyi çekerek davalılardan çeklerin tahsilinin durdurulmasını istediğini, davalı tarafından gönderilen 17/09/2013 tarihli cevabi ihtarnamede durumun kabul edildiğini, davalı ...

Alüminyum A.Ş.'nin 09/09/2013 tarihinde Kamu Aydınlatma Platformunda yayınladığı bir bildirimde faaliyetlerini durduğunu ve fabrikayı kapattıklarını öğrendiklerini, davalı ...

Alüminyum A.Ş.'den 10/09/2013 tarihi itibariyle 1.829.553,07 TL cari hesap bakiyesinden 1.255.540,00 TL avans çekleri düştükten sonra 574.402,00 TL alacaklı olduğunu, çeklerin verildiği çeşitli faktoring firmalarına da dava açma zorunluluğu doğduğunu belirterek müvekkilinin davalılara toplam 12 adet 1.255.540,00 TL'lik çeklerden dolayı borçlu olmadığının tespiti ve çeklerin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

SAVUNMANIN ÖZETİ

1-)Davalı ... A.Ş. vekili; müvekkili şirkette bulunan çeklerin tamamının fatura karşılığı olan çekler olduğunu, BDDK denetiminde bir kuruluş olarak faturasız işlem yapmalarının söz konusu olamayacağını, dava konusu çeklerden 7 tanesinin müvekkili şirket ile ilgili olduğunu, yapılan faktoring işlemleri neticesinde davalı şirkete verildiğini, bildirerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

2-)Davalı ... vekili; dava konusu edilen 26/09/2013 tarihli ... Şubesindeki ... Ltd.Şti.hesabından keşideli 122.220,00TL muhtevalı ve 24/10/2013 tarihli ... Şubesindeki keşideci ... Ltd.Şti. Hesabından keşideli 122.220,00 TL muhtevalı 2 adet çekin iyi niyetli bir şekilde, faktoring hizmetinden dolayı davalı tarafından iktisap edildiğini, davacı ile ...

A.Ş.'nin tamamen dışında bulunduğu iyi niyetli olması sebebi ile husumet itirazında bulundukları, davalı müvekkili şirket ile ... ... Sistem A.Ş.ve ... Alüminyum San.Tic.A.Ş.arasında 02/08/2012 tarihli Genel Faktoring Sözleşmesi imzalandığını, 09/01/2013 ve 11/01/2013 tarihli çek tevdi bordrolarının bulunduğunu, 09/01/2013 tarihinde müvekkiline toplam 488.400,00 TL tutarında fatura temlik edildiğini, bildirerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

3-)Davalı ... vekili; 28/11/2013 keşide tarihli 122.220,00 TL bedelli çekin davalı şirkete temlik edildiğini, 6361 sayılı kanunun 9/3.maddesi uyarınca davacıların diğer davalı ... Alüminyum A.Ş.şirketi ile aralarındaki hukuki ilişkiden kaynaklı defilerini davalı şirkete karşı ileri süremeyeceğini bildirerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

4-)Davalı ... vekili; davalı ... Alüminyum A.Ş.ile müvekkili şirket arasında 23/11/2012 tarihinde akdedilen faktoring sözleşmesine istinaden, davacı ... Makine Müh.San.ve Tic.Ltd.Şti'nin keşidecisi olduğu ve davaya konu ... şubesine ait 26/12/2013 tarih ve 122.240,00 TL bedelli çekin müvekkili şirkete 10/04/2013 tarihinde tevdii edildiği ve müvekkili tarafında da faktoring işlemine tabi tutulduğunu 6361 sayılı kanunun 9/3.fıkrası gereğince davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

5-)Davalı ... ... Sis.Ür.San.ve Tic. A.Ş.'ye usulüne uygun davetiye tebliğine rağmen davaya cevap vermemiştir.

6-)Davalı ...vekiline usulüne uygun tebligata rağmen cevap vermediği anlaşılmıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARAR ÖZETİ

Mahkemece; taraflar arasında yapılan sözleşme ve ek sözleşmeler, çek kayıtları, bilirkişi raporları, tarafların defter kayıtları ve tüm dosya kapsamına göre; davacı ... şirketi ile davalılar ... ... şirketi ve ...

Alüminyum şirketi arasında bayilik sözleşmesi tanzim edildiği, sözleşmeye göre davalıların gerek imal ve gerek temin ettiği sözleşme konusunda malları davacı ...'e çeşitli tarihlerde teslim etmeyi taahhüt ettikleri, davacı ...'in sözleşme kapsamında bir kısmında keşideci olduğu bir kısmında ise davacı ...'nin keşideci davacı ... ‘in lehtar olduğu çekleri davalılara verdiği, verilen bu çeklerin avans çeki olduğu dava konusu 1.255.540,00 TL bedelli 12 adet çek karşılığı malların davacıya teslim edilmediği,

gerek kayıtlarda tespit edildiği gerekse davalıların teslime yönelik bir itirazda bulunmadıkları anlaşılmakla, davacı ... şirketinin sözleşme kapsamında davalılara avans çeki olarak verdiği ancak davalılarca mal teslim edilmediğinden karşılıksız kalan ve tahsil edilen çek bedellerini davalılardan ödeme tarihinden itibaren faizi ile birlikte tahsilinin talep etme hakkının bulunduğu, bilirkişi raporlarında tespit edilen davacı tarafından davalı ... ...

A.Ş.'ye verilen ve karşılıksız kaldığı halde tahsil edilen çeklerden dolayı 366.660,00 TL'yi anılan davalıdan tahsil tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte tahsili ile davacı ...'e verilmesine karar verilmesi gerektiği, davacı ... şirketi davacı ... şirketi ile davalı ... ... şirketi ile ...

Alüminyum şirketi arasında tanzim edilen sözleşmeye dayanarak keşideci olduğu çeklerden dolayı menfi tespit talebinde bulunmuş ancak anılan davacının sözleşmenin tarafı olmayıp davalılarla herhangi bir ticari ilişkisinin bulunmadığı, sadece bir kısım çeklerin keşidecisi olup keşide ettiği çekleri diğer davacıyı lehtar göstererek verdiği ve davacı ... tarafından ciro edilerek sözleşme kapsamında davalı ... ... ile ...

Alüminyuma verildiği bu durumda davacı ... 'nin asıl borç ilişkisinden bağımsız borç doğuran keşidecisi olduğu kambiyo senetlerinden dolayı ciro yoluyla temlik alan davalılara karşı menfi tespit ve istirdat davası açma hakkı bulunmadığı, davacı ...'nin açtığı davanın reddi gerektiği, davalı ... şirketleri yönünden ise.

6361 sayı kapsamında faktoring sözleşmesinin yapılarak fatura ve çeklerin temlik alındığı, faktoring işleminin usulüne uygun yapıldığı, işleme konu faturaların defter ve kayıtlara uygun mal karşılığı tanzim edildiği, 6361 sayılı yasanın 9/3 maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki çek tevdii sözleşmesi ve devirlerinden dolayı keşidecinin sözleşme kapsamında verilen çeklerin avans çeki olup bedelsiz kaldığı iddiasını faktoring şirketlerine karşı ileri süremeyeceği, bundan önceki tarihli ciro ve tevdii belgesi ile temlik edilen kambiyo senetlerinden dolayı faktoring şirketlerine karşı da bu iddiaların ileri sürülebileceği,

dosya kapsamındaki bilgilerden ... şirketi tarafından davalılara temlik edilen ve davalı ... ... şirketi tarafından ... A.Ş.'ye temlik edilen 2 adet çek bedeli olan toplam 244.440,00 TL'nin tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla davalı ... A.Ş.'den ödeme tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte tahsili gerektiği, ...

Faktoring şirketi 6361 sayılı yasanın 9/3 maddesi kapsamındaki itirazı ileri sürmüş ancak verilen süre ve yapılan ihtarata rağmen ciro ve temlik işleminin kanunda belirtilen 13/12/2012 tarihinden sonra olduğuna dair belge sunamadığı,

davacı tarafından borçlu ... ... şirketine verme tarihinin çek dökümüne göre 01/11/2012 olduğu dikkate alınarak yasanın 9/3 maddesindeki koşullarının bulunmadığı yani yasanın yürürlük tarihinden önce temlik alındığından davacı keşidecisi tarafından bedelsiz kaldığı iddiasının bu davalıya karşıda ileri sürülebileceği, bir adet çek bedeli olan 122.220,00 TL'nin tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla davalı ...Ş.'den ödeme tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte tahsiline karar vermek gerektiği,

davacı ...'in diğer çekler ve diğer davalı ... şirketlerine karşı açtığı dava yönünden ise dava konusu çekler ciro ve temlik işlemleri 6361 sayılı yasanın 9/3 maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten sonra olması nedeniyle davacının, bu iddiasına faktoring şirketlerine karşı ileri sürümeyeceği ayrıca faktoring şirketlerinin kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket ettiklerini ispatlayamadığı,

bu çekler yönünden faktoring şirketlerine karşı açılan davanın reddine karar vermek gerektiği, Her ne kadar davacılar vekili dava dilekçesinde müvekkillerinin 12 adet çekten dolayı davalılara borçlu olmadığını belirtmiş ise de 20/05/2015 havale tarihli istirdat talepli dilekçesinde davasını açıklamış ve dilekçesinde ödenen çeklerin toplam bedeli olan 1.255.540,00 TL'sinin davalı ... ... şirketi ile ... Alüminyum şirketinden 244.440,00 TL'nin ....'den, 122.220,00 TL'sinin ...

Faktoring A.Ş.'den 122.220,00 TL'sinin ... Faktoring A.Ş.'den, 122.220,00 TL'sinin ....'den, 644.440,00 TL'sinin ... Faktoring A.Ş.'den müştereken ve müteselsilen tahsilini talep ettiği, davacıların davalılardan talep ettiği meblağ (her davacı yönünden dava değeri) bu dilekçe esas alınarak hesaplandığı ve yargılama gideri ile vekalet ücretinin de bu miktarlar esas alınarak kabul ve redde göre hesaplandığı gerekçeleriyle Davacı ... Müh.İnş.San. ve Tic.Ltd.Şti.'nin davalılar ...

Tek ve Sis.Ürn.San.ve Tic.A.Ş., ... A.Ş. Ve ... Faktoring A.Ş.aleyhine açtığı davanın kısmen kabulüne. 366.660,00 TL'nin 122.220,00 TL'nin 13/11/2013 tarihinden, 122.220,00 TL'nin 14/11/2013 tarihinden, 122.220,00 TL'nin 23/12/2013 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalı ...

Tek ve Sis .Ürn.San.ve Tic.A.Ş.'den tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine,Tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla 244.440,00 TL'nin 122.220,00 TL'nin 13/11/2013 tarihinden, 122.220,00 TL'nin 14/11/2013 tarihinden işleyecek avans faizi ile birlikte davalı ...

A.Ş.'den tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine, tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla 122.220,00 TL'nin 23/12/2013 tarihinden işleyecek avans faizi ile birlikte davalı ...Ş.'den tahsili ile davacıya verilmesine, 2-Davacı ... Müh.İnş.San. Ve Tic.Ltd.Şti.'nin davalılar ...., ... ve .... aleyhine açtığı davanın reddine,3-Davacı ...

Mak.Müh.San.ve Tic.Ltd.Şti.'nin davalılar aleyhine açtığı davanın reddine, karar verilmiş, hükme karşı davacılar ve davalılar vekillerince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.

İSTİNAF SEBEPLERİ

1-)Davacılar vekili; bayilik sözleşmesi kapsamında verilen çekler karşılığında mal teslimi gerçekleşmediğini, avans olarak verilen çeklerin bedelsiz olduğunu yargılama sırasında ispat edilmesine rağmen davanın reddi kararının doğru olmadığını ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

2-)Davalı ... A.Ş. vekili; faktoring işleminin tarafı olmayan davacıların 6361 sayılı yasaya dayanarak mezkur davayı açması mümkün olmadığını, davacıların taraf ehliyeti olmadığını ilk derece mahkemesinin kararın kaldırılarak, davanın tamamen reddine karar verilmesini istemiştir.

3-)Davalı ...Ş. vekili; Yargılama konusu çekin müvekkil Şirkete tevdii tarihi 19.08.2013 olup, mezkur çek hakkında 6361 sayılı kanunun 9/3. Maddesinin uygulama alanı bulacağını, müvekkilin, yargılama konusu işlemleri 6361 sayılı kanundan kaynaklanan tüm yükümlülüklerine riayet etmek suretiyle tam da faktoring işlemlerinin gerekliliklerini yerine getirdiğini, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

4-)Davalı .... vekili; davacıların davasının reddine karar verildiğine göre her iki davacı yönünden ayrı ayrı iki vekalet ücreti takdiri gerekirken tek vekalet ücreti takdirinin hatalı olduğunu bildirerek ilk derece mahkemesi kararının vekalet ücreti yönünden düzeltilmesine karar verilmesini istemiştir.

5-)Davalı ... ... ve Sistem Ürünleri San. Tic. A.Ş. vekili; yargılama sırasında alınan bilirkişi raporuna göre: Yapılan ek protokol gereğince bütün hak ve alacakların ....A.Ş’ye devir edilmiş olduğu ve dolayısı ile müvekkilinin borçlu olmadığının tespit edildiğini, taraflar arasında yapılan 14.01.2013 tarihli ek protokole göre 01.01.2013 tarihi itibarı ile ... ... ve Sistem Ürünleri San ve Tic A.Ş. ile davacı arasındaki cari hesabın ....A.Ş.’ye virman yapıldığı ve bu şekilde CH’ın kapatılmış olduğu,söz konusu bu devrin yapılan ek sözleşme ile davacının muvafakati ile yapılmış olduğu,borcun bütünü ile ....A.Ş.’ye devir edilmiş olması sebebi ile ... ...…..A.Ş.nin artık borcu ödeme yükümlülüğü bulunmadığı ve neticede ... ...’in borcu olmadığından davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR

Uyuşmazlık; davalı ... şirketlerine ve davalı şirketin iyiniyetli hamil olup olmadığı, araştırma yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği, davacıların çekler nedeniyle faktoring şirketlerine ve akdi ilişkiye taraf şirkete karşı sorumluluğunun bulunup bulunmadığı hususuna ilişkindir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, avans olarak verilen çeklerin mal tesliminin gerçekleşmemesi nedeniyle bedelsizlik iddiasına dayalı menfi tespit davasına ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355.madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Dava, davacı ... şirketi ile davalı ... ... ve ... Alüminyum arasında tanzim edilen sözleşme uyarınca davacılar tarafından avans olarak verilen çeklere karşılık malların teslim edilmediği iddiasıyla bedelsiz kalan çeklerin ciro yoluyla faktoring şirketlerine temlik edildiği, iyi niyetli hamil olmadıkları bu nedenle avans olarak verilen çeklerden dolayı borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

Faktoring şirketleri ile ilgili mevzuat hükümlerine bakıldığında.

6361 Sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun 9/2. maddesine göre faktoring şirketi Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz veya tahsilini üstlenemez.

Aynı faturaya dayalı birden çok faktoring şirketine yapılan kısmi temliklerin toplam tutarı fatura tutarını aşamaz. Aynı Kanun'un 9/2.maddesinin yollamasıyla 04.02.2015 tarih ve 29257 sayılı Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5/1.maddesine göre de kuruluş tarafından müşteriyi yeteri kadar tanıyacak şekilde istihbarat çalışmalarının yapılması, sadece müşterilerin beyanı veya sözlü teyidi ile işlem yapılmaması gerekir.

İstihbarat çalışmasının;

a)Öncelikle ilgili mevzuatta yer alan faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler de dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi,

b)İç kontrol sisteminin devralınan faturalara ilişkin gerekli istihbarat ve araştırma yapılmasını sağlayacak ve Merkezi Fatura Kaydı Sisteminde bu faturaların mükerrer olmadığının kontrolü tamamlanmaksızın kullandırım yapılamayacak şekilde oluşturulması,

c)Müşterilerin mali durumlarının değerlendirilerek bunların itibarı ve işlem geçmişleri de dikkate alınmak suretiyle gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin (çekin) keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi ve ulaşılabilmesi mümkün olan ilgili veri tabanlarından yararlanılması yoluna gidilmesi hususları dâhil olmak üzere asgari olarak yukarıda belirtilen usul ve esasları içerecek şekilde yapılır ve bunların yetersiz kalması durumunda ilave yöntemlere başvurulur.

6361 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası, faktoring şirketinin, BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile yine BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamayacaklarını ve tahsilini üstlenemeyeceklerini öngörmektedir.

Keza yine faktoring işlem tarihi itibariyle anılan kanunun Geçici 1 inci maddesi uyarınca yürürlükte bulunan ve somut olaya da uygulanması gereken 10.10.2006 gün ve 26315 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş bulunan Finansal Kiralama,

Faktoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmelik'in 22 nci maddesinde de benzer bir hükme yer verildiği görülmekte olup uyuşmazlığın çözümünde mezkur mevzuat hükümleri yanında kanun uyarınca konuyla ilgili usul ve esasları belirlemekle yükümlendirilen BDDK’nın bu husustaki genelgelerinin ve bu arada 08.07.2010 tarihli genelgesinin de dikkate alınması gerekmektedir.

Tüm bu mevzuat hükümlerinde öngörüldüğü üzere, faktoring şirketleri ancak sahih ve fatura ile tevsik olunan mal veya hizmet satışına dayalı alacakları devralabilirler.

Bir başka söyleyişle, anılan hükümler gereğince, faktoring işlemi bakımından mal veya hizmet satışının sadece fatura ile tevsik olunması yeterli olmayıp faktoring şirketince faturaya konu mal veya hizmet satışının fiktif nitelikte olup olmadığı, işlem taraflarının ve faturanın güvenilirliği, ilgililerin mali durumları konularında araştırma ve istihbarat çalışması yapılması gerektiği, ayrıca temlik alınan alacağı temsil eden kambiyo senedinin fatura tutarı ile uyumlu olup olmadığına bakılarak açık uyumsuzluk halinde işlem yapılmaktan kaçınılması,

senedi düzenleyen ve sair ilgililer açısından da borcun varlığı bakımından teyit işlemleri yapıldıktan sonra ve ancak tüm bu araştırma ve soruşturma sonucunda olumlu bir sonuca varılması halinde faktoring işlemi yapılmasının öngörüldüğü açıktır.

Somut olayda davalı ... şirketlerinin temlik aldığı, dava konusu çeklerin gerçek mal ve hizmet ilişkisi karşılığında alındığını fatura ve benzeri belgelerle yukarıda açıklanan esaslar çerçevesinde ispatlaması gerekmektedir.

O nedenle davalı ... şirketlerinin söz konusu çekleri mal ve hizmet karşılığı temlik alıp almadığı belirtilen esaslar çerçevesinde araştırılarak, Faktoring şirketlerinin imtiyazlı kuruluşlar olduğu da gözetildiğinde, yukarda belirtilen usul-esaslar çerçevesinde bir inceleme-araştırma yapılmaksızın faktoring işlemi yapılması halinde, mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle hasıl olacak sonuçlar bakımından ağır kusurlu kabul edilmeleri gerektiği açıktır.

Belirtilen şekilde borcun varlığı bakımından teyit işlemleri yapılıp yapılmadığı araştırılmadan karar verilmesi önemli bir eksikliktir.

Açıklanan nedenlerle mahkemece, yukarıda açıklanan ilkeler doğrultusunda delillerin toplanması ve oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup davacılar vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile davalıların istinaf isteminin bu aşamada şimdilik incelenmesine yer olmadığına, istinaf başvurusunun HMK'nin 353/1-a-6. maddesi uyarınca kabulüne ve ilk derece mahkemesinin kararının anılan gerekçelerle kaldırılmasına karar vermek gerekmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR. "5070 sayılı Kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15. uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur."