Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi E.2022/1435 K.2026/1105

Davacı vekili tarafından istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) 352. maddesi uyarınca yapılan ön inceleme sonucu eksiklik bulunmadığı anlaşılmakla, istinaf incelemesinin dosya üzerinde yapılmasına karar verilerek dosya incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili özetle: davalıların 2003 yılından beri Ankara Esenboğa Havalimanı'nın temizlik hizmetlerini dava dilekçesinde davalı şirketler için ayrı ayrı tarihleri belirtilen dönemler arasında bu davalı şirketler tarafından yürütüldüğü,

davalılar bünyesinde Ankara Esenboğa Havalimanı'nda çalışmakta iken iş akitlerine son verildiğini ileri sürerek bir kısım işçiler tarafından kıdem/ihbar tazminatı, UBGT ve yıllık ücretli izin alacaklarının tahsili istemiyle açılan davalar ve bu kararların kesinleşmesi neticesinde icra müdürlüklerine genel müdürlük tarafından yapılan dışı işçi ... için 10.635,29-TL'nin 23/09/2014 ödeme tarihi itibariyle, ... için 12.733,44-TL'nin 18/11/2014 ödeme tarihi itibariyle, ... için 23.617,50-TL'nin 18/11/2014 tarihi itibariyle,

... için 7.726,59-TL'nin 23/09/2014 ödeme tarihi itibariyle Ankara 6. Ve 22. İcra Müdürlükleri dosyalarına ödenmiş olan toplam 54.712,82-TL'nin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Davalı .... Sa. Hiz. Met. Ürün. İnş. Tem. Yem. Üret. Taş. Güv. Hiz. San. Ve Tic. Ltd. Şti. vekili özetle: ihale edilen işlerde çalışan işçilerin kıdem tazminatlarının asıl işveren tarafından ödenmesi gerektiği konusu yasal olarak kesinleştiğinin, bunlara bağlı olarak ne tür çalışması varsa alacağın da asıl işverene ait olacağını ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı ... Grup Doğalgaz Tem. İlaç. Bilgi. Ağaç. San. Taah. Tic. Ltd. Şti. Vekili özetle; dava konusu talebin zamanaşımına uğradığı ve yetkili mahkemede davanın açılmamış olduğunu, dava dışı işçilerin kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarına yönelik olan ödemelerden davacı ... Genel Müdürlüğü'nün tek başına sorumlu olduğunu, alt işveren müvekkilin kendi payına düşen tazminatta ... Genel Müdürlüğü ile birlikte müteselsil olarak sorumlu olacağını ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı ...-Tem İnşaat Medikal Makine Sosyal Hizmetler Elektrik Özel Güvenlik Hizmetleri Sağlık Hizmetleri, Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. Vekili özetle: zamanaşımı, husumet ve yetki yönünden itirazları olduğunu, müvekkilinin yerleşim yerinin Diyarbakırda bulunduğu nedenle davanın yetkisiz mahkemede açıldığını, husumetin ise ... San. Ve Tic. Ltd. Şti. Firmasına yöneltilmesi gerektiğini, işçilik alacaklarının da işyerine devralan firmaya geçtiğini, bu nedenle müvekkilinin adi ortaklığın işçilik alacakları yönünden herhangi bir sorumluluğunun kalmadığını ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İlk derece mahkemesince "...Tüm dosya kapsamı ve toplanan deliller değerlendirildiğinde, davanın, dosyaya sunulan sözleşmeler kapsamında çalıştırılan işçiler lehine tahakkuk ettirilen kıdem ve ihbar tazminatları ile diğer işçilik hak ve alacaklarından nihai olarak hangi tarafın sorumlu olduğu, taraflar arasında imzalanan sözleşmelerde sorumluluğun paylaşımına ilişkin hüküm olup olmadığı, mahkemece hüküm altına alınan tutar dışında feriler (yargılama giderleri, vekalet ücretleri, takip masrafları) yönünden alacak miktarının ne olduğu konularına ilişkin olduğu,

Ankara 7. İş Mahkemesi'nin 20/06/2013 tarih ve esas no 2012/736, karar no 2013/677 sayılı kararında davacı ..., davalı ...

Genel Müdürlüğü olup hüküm ile davanın kabulü ve bürüt 4.595,13-TL kıdem tazminatının ... fesih tarihi olan 12/07/2012 tarihinden itibaren en yüksek banka mevduat faizi ile, bürüt 2.134,16-TL ihbar tazminatının 17/06/2013 tarihinden itibaren yasal faiziyle ve bürüt 877,80-TL yıllık izin ücretini yine 17/06/2013 tarihinden itibaren yasal faiziyle davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verildiği ve kararın onanmış olduğu, Ankara 13. İş Mahkemesi'nin esas no 2011/5, karar no 2012/518 sayılı dosyasında davacı ..., davalı ...

Genel Müdürlüğü olup kıdem tazminatı ile ilgili olarak bürüt 3.128,52-TL tazminatın davalı taraftan alınarak davacı tarafa verilmesine ve yıllık ücretli izin ile ilgili olarak da 1.064,70-TL alacağın davacı tarafa verilmesine ve ... fesih tarihinden itibaren bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz ve yasal faiz uygulanmasına karar verildiği ve kararın yine Yargıtay incelemesinden geçerek onanmasına karar verildiği, Ankara 13. İş Mahkemesi'nin 2011/6 esas, 2012/519 karar sayılı dosyasında davacı ..., davalı ...

Genel Müdürlüğü olup hüküm ile kıdem tazminatı ile ilgili olarak dava dilekçesi ve ıslah dilekçesi dikkate alınarak davanın kabulü ile bürüt 3.764,41-TL tazminatın davalı taraftan alınarak davacı tarafa verilmesine, tazminata ... fesih tarihinden itibaren bankalarca mevduata uygulanan en yüksek tazminata uygulanmasına, ihbar tazminatı ile ilgili olarak 1.680,93-TL alacağın davalı taraftan alınarak davacı tarafa verilmesine, alacağın 400,00-TL'si için dava, kalan kısım için ise ıslah tarihinden itibaren yasal faiz yürütülmesine,

yıllık ücretli izin ile ilgili olarak dava dilekçesi ve ıslah dilekçesi dikkate alınarak bürüt 1.419,60-TL alacağın davalı taraftan alınarak davacı tarafa verilmesine, alacağın 250,00-TL'si için dava, kalan kısmı için ise ıslah tarihinden itibaren yasal faiz yürütülmesine karar verildiği ve kararın yine Yargıtay 9. Hukuk Dairesinni 10/07/2014 tarih ve esas no 2012/32670, karar no 2014/24599 sayılı ilamı ile onanmasına karar verildiği, Ankara 7. İş Mahkemesi'nin 24/06/2014 tarih ve esas no 2013/1814 , karar no 2014/742 sayılı kararı ile davacı ..., davalı ...

Genel Müdürlüğü olduğu, hüküm ile davanın kabulü ve bürüt 8.626,61-TL kıdem tazminatının ... fesih tarihi olan 17/05/2012 tarihinden itibaren en yüksek banka mevduat faizi ile, bürüt 2.033,36-TL ihbar tazminatının 1.500,00-TL'sinin dava tarihi olan 19/7/2012 tarihinden, 5.033,36-TL'sinin ıslah tarihi olan 17/06/2013 tarihinden itibaren yasal faizi ile, bürüt 2.009,40-TL yıllık izin ücretinin, 1.000,00 TL'sinin dava tarihi olan 19/07/2012 tarihinden 1.009,40 TL'sinin ıslah tarihi olan 17/06/2013 tarihinden itibaren yasal faizi ile,

brüt 2.257,30 TL fazla mesai alacağının 1.500,00 TL'sinin dava tarihi olan 19/07/2012 tarihinden, 757,30 TL'sinin ıslah tarihi olan 17/06/2013 tarihinden itibaren en yüksek banka mevduat faizi ile davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verildiği, kararın Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 25/09/2014 gün esas no:2014/23964, karar no:2014/25535 sayılı ilamı ile onanmasına karar verildiği,

dava dışı İşçi ... yönünden Ankara 6. İcra Müdürlüğülü'nün 2014/17383 E. sayılı dosyaya 23.09.2014 tarihinde 10.635,29 TL, İşçi ... yönünden Ankara 22. İcra Müdürlüğü'nün 2013/18255 E. sayılı dosyaya 18.11.2014 tarihinde 12.733,44 TL, İşçi ... yönünden Ankara 22. icra Müdürlüğü'nün 2013/18253 E. sayılı dosyaya 18.11.2014 tarihinde 23.617,50 TL, İşçi ... ... yönünden Ankara 6. İcra Müdürlüğü'nün 2014/17382 E. sayılı dosyaya 23.09.2014 tarihinde 7.726,59 TL olmak üzere toplam 54.712,82 TL ödeme yapıldığı görüldüğü, bilirkişi raporunda sonuç olarak İşçi ...

Sadıc'a yapılan ödemeler yönünden, .... Ltd. Şti. 477,18 TL, ... Güv.... Ltd. Şti. 4.714,00 TL, ... & ...-Tem Adi Ort. 1.896,29 TL, ... Temizlik ... ..., 944,26 TL, ... ... Ltd. Şti. 1.999,67 TL, .... Ltd. Şti. 122,68 TL, .... Ltd. Şti. 3.286,40 TL, ... & ... Adi Ortaklığı 8.567,85 TL, Toplam 22.008,32 TL, İşçi ...'a yapılan ödemeler yönünden, ... & ...-Tem Adi Ort. 876,97 TL, ... Temizlik ... ... 808,75 TL, ... Tem.... Ltd. Şti. 1.403,74 TL, ... Sağlık Hiz.... Ltd. Şti.

54,75 TL, ... Güvenlik ... Ltd. Şti. 862,81 TL, ... Müşavirlik... Ltd. Şti. 2.552,00 TL, ... & ... Ortak Girişimi 3.452,30 TL, Toplam 10.011,32 TL, İşçi ...'ye yapılan ödemeler yönünden, ... Güv.... Ltd. Şti. 368,16 TL, .... Ltd. Şti. 2.706,43 TL, ... & ... Adi Ortaklığı 8.571,36 TL, Toplam 11.645,96 TL, İşçi ...'e yapılan ödemeler yönünden, ... Tem.... Ltd. Şti. 1.332,66 TL, ... Sağlık Hiz.... Ltd. Şti. 58,36 TL, ... Güvenlik ... Ltd. Şti. 861,84 TL, ... Müşavirlik ... Ltd.

Şti. 2.081,87 TL, ... & ... Ortak Girişimi 2.034,53 TL, Toplam 6.369,27 TL olduğu ve toplamın 50.034,86 TL olacağının belirtildiği ve adi ortaklık şeklinde işçi çalıştırdıkları için ... ... Ltd. Şti. Ve ... Tem. İnş. Med. Mak. Sos. Hiz. Elek. Özel Güv. Hiz. San. Ve Tic. Ltd. Şti.'nin müteselsilen sorumlu olduğu, yine adi ortaklık şeklinde işçi çalıştırdıkları için ... Grup Doğalgaz Temizlik İlaç Bilg. Ağaç San. Tic. Ltd. Şti. Ve ... Tem. Tur. Bilg. Gıda Güv. Sis. San. Ve Tic.

Ltd. Şti.nin de müteselsilen sorumlu olacaklarının belirtildiği, ayrıca taraf vekillerinin itirazları üzerine yeniden ek bilirkişi raporu alınmış, ek bilirkişi raporunda da yine belirtildiği şekilde davalı şirketlerin ihale sözleşmeleri 11/09/2014 tarihinden sonraki döneme ait olmadığı için 4857 sayılı yasanın 112.maddesine 7166 sayılı yasa ile getirilen değişikliğin dava konusunda uygulama alanı bulunmadığı anlaşılmakla Davalı ... İlaçlama Dezenfektasyon Temizlik Gıda İnş.

Tur. Bilg. İşl. San. Taah. Tic. Ltd. Şti. (eski ünvanı ... Oto. İnş. Elek. Gıda Ür. Güv. Tem. Hiz. Ve İlaç San. Ld. Şti.) yönünden 477,18 TL'nin ödeme tarihi olan 18/11/2014 tarihinden, Davalı ... Güv. Sis. Tem. Hiz. Mak. San. Ve Tic. A.Ş. Yönünden, 4.714,00 TL için 18/11/2014, 862,8 TL için 23/09/2014, 368,16 TL için 18/11/2014, 861,84 TL'nin ise, 23/09/2014 ödeme tarihlerinden itibaren, Davalılar ... Tem. İnş. Med. Mak. Sos. Hiz. Elek. Özel Güv. Hiz. Sağ. Hiz. San. Ve Tic.

Ltd. Şti. Ve ... Sağ. Hiz. Med. Ürün. İnş. Tem. Yem. Üret. Tas. Güv. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. (eski ünvanı ... sağ. Hiz. Med. Ürün. İnş. Tem. Yem. Üret. Taş. Güv. Hiz. San. Ve Tic. Ltd. Şti. Yönünden 1.896,29 TL'nin 18/11/2014 ödeme tarihinden, 876,97 TL'nin 23/09/2014 ödeme tarihlerinden itibaren her iki davalı yönünden müteselsilen olmak üzere. Davalı ... ... - ...

Temizlik firması yönünden 944,26 TL'nin 18/11/2014, 808,75 TL'nin 23/09/2014 ödeme tarihlerinden itibaren olmak üzere. Davalı ... Tem. Güv. Bil. Sağ. Hiz. Yem. Üret. San. Ltd. Şti. Yönünden 1.999,67 TL'nin 18/11/2014 ödeme tarihinden, 1.403,74 TL'nin 23/09/2014 ödeme tarihinden, 1.332,66 TL'nin 23/09/2014 ödeme tarihinden itibaren olmak üzere. Davalı ... Sağ. Hiz. Med. Ürün. İnş. Tem. Yem. Üret. Tas. Güv. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. (eski ünvanı ... sağ. Hiz. Med. Ürün. İnş. Tem.

Yem. Üret. Taş. Güv. Hiz. San. Ve Tic. Ltd. Şti. Yönünden 122,68 TL'nin 18/11/2014 ödeme tarihinden, 54,75 TL'nin 23/09/2014 ödeme tarihinden, 58,36 TL'nin 23/09/2014 ödeme tarihinden itibaren olmak üzere. Davalı ... Müş. İnş. San. Ve Tic. Ltd. Şti. Yönünden, 3.286,40 TL'nin 18/11/2014 ödeme tarihinden, 2.552,00 TL'nin 23/09/2014 ödeme tarihinden, 2.706,43 TL'nin 18/11/2014 ödeme tarihinden, 2.081,87 TL'nin 23/09/2014 ödeme itibaren olmak üzere. Davalılar ...

Grup Doğalgaz Temizlik İlaç Bilg. Ağaç San. Tic. Ltd. Şti. Ve ... Tem. Tur. Bilg. Gıda Güv. Sis. San. Ve Tic. Ltd. Şti.

Yönünden 8.567,85 TL'nin 18/11/2014 ödeme tarihinden, 3.452,30 TL'nin 23/09/2014 ödeme tarihinden, 8.571,36 TL'nin 18/11/2014 ödeme tarihinden ve 2.034,53 TL'nin 23/09/2014 ödeme tarihinden müteselsilen olmak üzere, ödeme tarihlerinden itibaren yukarıda belirtilen tüm davalılar yönünden belirtilen miktarlar itibariyle sorumlu olmak üzere işleyecek avans faizi ile birlikte tahsili davacıya ödenmesine dair davanın kısmen kabulü ve kısmen reddine..." karar verilmiştir.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle: hükme esas alınan bilirkişi raporunun hatalı olduğu, icra dosyasına ödenmek durumunda kalınan feri alacakların da davalıların kusurlarından kaynaklandığı nedenleriyle ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEP VE GEREKÇE

Dava, hizmet sözleşmesi nedeniyle dava dışı işçilere yapılan ödemenin rücuen tahsili taleplidir.

Hizmet alım sözleşmeleri; ihale şartları ile belirlenen işin sözleşmede kararlaştırılan bedel ile yapılmasının üstlenildiği sözleşmelerdir. Bu sözleşme türünde yüklenicinin edimi, hizmetin kendi işçisi ile yerine getirilmesi, işverenin edimi ise sözleşme bedelinin ödenmesidir. Sözleşme kapsamında yapılması gereken iş yüklenici işçisi tarafından yerine getirilecektir. İş aktinin yüklenici ile işçi arasında yapıldığı hususu ihtilaflı değildir.

SGK kayıtları da bu hususu doğrulamaktadır. Hizmet alımı tip sözleşmelerinde işverenin, yüklenici tarafından çalıştırılan işçinin ücretinin ödenmesi, sosyal haklarının takibi gibi denetim dışında işçiye karşı bir sorumluluğu yoktur. İşveren ile yüklenicinin İş Kanunu’na göre işçiye karşı müteselsilen sorumlu olmasına rağmen rücu ilişkisinde taraflar arasında imzalanan sözleşmenin uygulanması sözleşme hukukunun en temel ilkelerindendir.

İşçilik alacakları işveren tarafından ödenen işçinin; yüklenici işçisi olması, sözleşme ücretine işçinin ücret ve sosyal haklarının dahil olması, işverenin işçilik alacaklarından sorumlu olacağına dair sözleşmede bir hüküm bulunmaması hususları nazara alındığında işverenin işçiyi çalıştıran yüklenicilerden ödediği bedeli ve ferilerinin tamamını talep etme hakkı bulunduğunun kabulü gerekir.

Hizmet alım ihaleleri aynı yüklenici tarafından alındığı gibi, değişik yükleniciler tarafından da alınabilmektedir. Bu halde işyeri devri suretiyle işçiler yeni yükleniciye devredildiği için hizmet akitleri kesintiye uğramadan devam etmekte ve işçilik alacakları da bu doğrultuda hesaplanmaktadır.

İşçiye ödenen kıdem tazminatı iş sözleşmesinin feshedildiği tarihteki giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanmakta olup, bu kıdem tazminatının tamamından işçiyi çalıştırdıkları dönemle orantılı olarak yükleniciler işverene karşı sorumludurlar.

Yıllık izinler kullanılmadığı taktirde iş sözleşmesinin feshi ile ücrete dönüşmektedir. Sözleşmeyi feshedenin son yüklenici olduğu ve yıllık izinlerinde bu fesih ile ücrete dönüştüğü göz önüne alındığında yıllık izin ücretinden son yüklenici sorumlu olacaktır.

İhbar tazminatından son işveren sorumludur. Bunların dışında hafta tatil ücreti, ücret alacağı, fazla mesai ücreti gibi işçiye ödenen tazminatlardan yükleniciler işverene karşı işçiyi çalıştırdıkları dönemle sınırlı olarak sorumlu olacaklardır.

İşveren tarafından bu ödemelerin ferileri mahiyetinde yapılan ödemeler de ayrı esasla yüklenicilerden tahsil edilebilecektir.

(Yargıtay 23. Hukuk Dairesinin 25.01.2021 tarih ve 2019/2330 E., 2021/175 K.,

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 23.09.2021 tarih ve 2021/697 E., 2021/355 K.,11.11.2021 tarih ve 2021/1623 E., 2021/1446 K., 20.12.2022 tarih ve 2021/5300 E., 2022/5935 K., 02.11.2023 tarih ve 2022/5380 E., 2023/3645 K. sayılı kararları)

Öte yandan; taraflar arasındaki hizmet alım sözleşmelerinde "Yüklenicinin sözleşme konusu iş ile ilgili çalıştıracağı personele ilişkin sorumlulukları ilgili mevzuatın bu konuyu düzenleyen emredici hükümleri ve Genel Şartnamenin Altıncı bölümünde belirlenmiş olup, Yüklenici bunları aynen uygulamakla yükümlüdür." düzenlemesi bulunmaktadır.

Taraflar arasındaki sözleşmelerin ve öncelikle uygulanması gereken "ilgili mevzuatın bu konuyu düzenleyen emredici hükümleri" kapsamında, 4857 sayılı İş Kanununun 120. maddesindeki "25.8.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi hariç diğer maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır." hükmü uyarınca uygulanması gereken 1475 sayılı İş Kanununun 14. maddesinde, kıdem tazminatı ödeme yükümlülüğü işçiyi çalıştıran işverene yükletilmiş, işçiye kıdem tazminatı ve diğer ücretlerin ödenmesinin koşulları düzenlenmiştir.

Somut olayda, Yargıtay 23. Hukuk ve 6. Hukuk Dairelerinin yukarıda belirtilen kararları doğrultusunda, dava dışı işçinin davalı yüklenicilerin işçisi olması, sözleşme ücretine işçinin ücret ve sosyal haklarının dahil olması, davacı üst işverenin işçilik alacaklarından sorumlu olacağına dair sözleşmede bir hüküm bulunmaması hususları nazara alındığında işverenin işçiyi çalıştıran yüklenicilerden ödediği bedeli ve fer'ilerinin tamamını talep etme hakkı bulunduğunun kabulü gerekir.

Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, davacı tarafından işçiye yapılan bir kısım ödemeler brüt alacaklar üzerinden olmasına rağmen hatalı şekilde net alacak hesaplanarak sorumluluk tutarları belirlenmiştir. Davacının ödediği brüt alacak tutarları üzerinden rücu hakkının olduğu gözetilerek hüküm kurulması gerekirken yanılgılı gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmesi doğru olmamıştır.

Açıklanan nedenlerle, davalıların sorumluluk tutarlarının yukarıdaki esaslara göre belirlenmesi için Dairemizce davacı vekilinin istinaf isteminin kabulüne, HMK'nın 353/(1)-a.6. maddesi uyarınca, davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmiştir.

Başkan Üye Üye Katip