Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi E.2024/369 K.2024/1058

Eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak talepli davada mahkemece davanın kabulüne dair verilen karara karşı süresi içinde davalı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan incelemede;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili özetle; taraflar arasında Oymapınar TM işine ilişkin 20.11.2015 tarihli sözleşmenin akdedildiğini, iş süresi 420 gün olmakla birlikte müvekkilinden kaynaklanmayan nedenlerle birden çok kez süre uzatımı verildiğini, müvekkiline 425 gün gecikme cezası uygulanacağının bildirildiğini, itiraz üzerine 27.08.2020 tarihli kararla müvekkiline 368 gün gecikme cezasının kesinleştiğinin bildirildiğini, davalının 4735 sayılı Kanun'un geçici 4. maddesi gereğince ceza kestiğini, idarenin cezayı sözleşmenin 25.1.1 maddesine göre kestiğini belirttiğini,

belirtilen madde gereğince iş süresinde bitirilmediği taktirde en az 10 gün süreli yazılı ihtarda bulunulması gerektiğini, müvekkiline ihtarda bulunulmadığını, cezanın haksız olduğunu ve usule uygun olmadığını, davalının 27.08.2020 tarihli yazısında müvekkilinin 7161 sayılı Kanun kapsamındaki süre uzatım talebinin Bakanlık tarafından olumlu olarak değerlendirildiğinin ve Kamu İhale Kurumu'nun (Kurul) 2019/DK.D71 sayılı kararı gereğince revize iş bitim tarihi olan 15.01.2018 gününden 18.01.2019 tarihine kadar geçen 368 gün için sözleşmenin 25.2 maddesi gereğince gecikme cezası uygulanması ile 425 gün süre uzatımı verildiğinin bildirildiğini,

4735 sayılı Kanun'un geçici 4. maddesi gereğince sözleşmenin 31.08.2018 tarihinden evvel imzalanmış olması ve yürürlükte bulunması koşullarının gerçekleştiğini, Bakanlığın süre uzatım talebine olumlu görüş bildirdiğini, bunlara ve süre uzatımı verilmesine rağmen ceza uygulanmasının doğru olmadığını süre uzatımı vermekle cezai işlem uygulamak için gerekli hukuki dayanağın ortadan kalktığını, Kurul'un belirtilen kararının da açıkladıkları görüşü desteklediğini öne sürerek davalının 27.08.2020 tarihli kararının iptali ile kesilen 1.773.296,32 TL'nin faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili özetle; tarafların Oymapınar Trafo Merkezi yapımına ilişkin 20.11.2015 tarihli sözleşmeyi akdettiklerini, iş süresinin 420 gün olup, 19.01.2017 tarihinde sona erdiğini, davacının 25.06.2019 tarihli yazısıyla 304 gün, 26.06.2019 günlü yazısıyla 89 gün, 28.06.2019 günlü yazısıyla 1.994 gün süre uzatım talebinde bulunduğunu, talepler incelenerek müvekkili tarafından 09.08.2019 tarihli protokol ile 319 gün süre uzatımı verildiğini, iş bitiminin 04.11.2017 tarihine ertelendiğini,

davacının 17.10.2019 tarihli yazıyla itirazı üzerine yapılan değerlendirme sonucunda 42 gün daha süre verilerek işin bitiminin 15.01.2018 tarihine ötelendiğini, işin devamı sırasında 361 gün süre uzatımı verilmiş olduğunu ve trafo merkezinin geçici kabulünün bu tarihten itibaren 425 gün gecikme ile 16.03.2019 tarihi itibar olunarak 30.05.2019 tarihinde yapıldığını, trafo merkezinin devreye alındığını,

ayrıca 18.01.2019 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe giren 7161 sayılı Kanun'un 32. maddesi ile 4735 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 4. madde uyarınca bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 60 gün içerisinde yüklenicinin yazılı olarak başvurması kaydıyla süre uzatımına ilişkin kısıtlama ve şartlara tabi olmaksızın Bakanlığın görüşü alınarak idare tarafından sürenin uzatılabileceğini, davacının 18.03.2019 tarihinde darbe girişimi ile ekonomik sıkıntılar ve girdi fiyatlarındaki artışı gerekçe göstererek 850 gün süre uzatımı talebinde bulunduğunu, Bakanlığın talebin olumlu değerlendirildiğini bildirdiğini,

Kurul'un Geçici 4. maddenin uygulanmasına ilişkin 2019/DK.D71 sayılı kararında yüklenicinin 18.01.2019 tarihinden önce taahhüdünü yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi nedeniyle ihtarlı süre verilmesi durumunda yüklenicinin yazılı talebi uygun görülerek onay verilse dahi 18.01.2019 tarihine kadar uygulanan gecikme cezasının yükleniciye iade edilemeyeceğine oy birliği ile karar verdiğini, müvekkili tarafından belirtilen Kurul kararı dikkate alınarak uygulamaya esas görüşün bildirilmesinin Bakanlıktan talep edildiğini, Bakanlığın kurul kararlarının düzenleyici mahiyette olduğunu belirttiğini,

bunun üzerine geçici kabulün 16.03.2019 tarihi itibariyle 425 gün gecikme ile yapılması nedeniyle davacıya 425 gün süre uzatımı verilmesi ve 15.01.2018 olan iş bitim tarihinin 16.03.2019 tarihine ötelenmesi, ancak Kurul kararı gereğince 15.01.2018 ila 18.01.2019 döneminde 368 gün için sözleşmenin 25.2. maddesi gereğince gecikme cezası uygulanmasına karar verildiğini, kararın 12.02.2020 tarihinde davacıya bildirildiğini, davacının bildirimden yaklaşık 4 ay sonra 24.06.2020 tarihinde itiraz ettiğini, davacı talebinin yeniden değerlendirilerek ihtarlı süre verilmesinin gecikme cezası uygulanması ile ilgili olmayıp,

sözleşmenin feshi ile ilgili olduğunu, davacının süre uzatım taleplerinin değerlendirilmesi tamamlanıncaya kadar mağduriyet oluşmaması amacıyla gecikme cezası uygulanmadığının bildirildiğini, belirtildiği üzere cezanın sözleşmenin 25.2 maddesine göre kesildiğini, ihtarla süre verilmesinin sözleşmenin feshi ile ilgili bulunduğunu, yine Kurul'un müvekkili tarafından dava konusu ile aynı şekilde uygulanan gecikme cezasına yönelik yüklenici itirazlarını yerinde görmeyerek reddine karar verdiğini, müvekkilinin temerrüde düşürülmediğini, faiz talep edilemeyeceğini,

en yüksek faiz oranı talebinin de dayanağının bulunmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesince. "İdare tarafından davacı yükleniciye uygulanan cezanın sözleşmenin 25.2 maddesi kapsamında uygulandığı uyuşmazlık konusu değildir. Cevap dilekçesinde ve taraflar arasında teati edilen yazışmalarda bu husus açıkça vurgulanmıştır. Sözleşmenin 25. Maddesi “Gecikme halinde uygulanacak cezalar ve sözleşmenin feshi” başlıklı olup madde şu şekilde düzenlenmiştir.

25.1 “…..süre uzatım halleri hariç yüklenicinin sözleşmeye uygun olarak işi süresinde bitirmediği takdirde en az 10 gün süreli yazılı ihtar yapılarak gecikme cezası uygulanır” 25.2 “yüklenicinin sözleşmeye uygun olarak işi süresinde bitirmediği takdirde gecikilen her gün için sözleşme bedelinin %0,06 (on binde altı) oranında gecikme cezası uygulanır” anılan sözleşme hükümleri birbirinden bağımsız değerlendirilemeyeceğinden gecikme cezasının ancak 10 gün süreli yazılı ihtarı müteakip uygulanabileceği değerlendirilmiştir.

Nitekim davalı idarenin gecikme cezasına dayanak yaptığı Kamu İhale Kurulunun 04.04.2019 tarih 2019/DK71 sayılı kararında da “ihtarlı süre verilmesi halinde” denilmek suretiyle buna vurgu yapılmakta olup davalı idare tarafından 18.01.2019 tarihinden önceki döneme ilişkin davacı yükleniciye sözleşmeye uygun ihtar gönderilmediğinden cezanın haksız ve hukuka aykırı olduğu ve bu yöndeki davacı talebinin kabulü gerektiği" gerekçesiyle " Davanın kabulüne, 1.773.296,32 TL'nin davalıdan tahsiline, alacağa dava tarihinden itibaren avans faizi uygulanmasına" karar vermiştir.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; cevap dilekçesindeki savunma ve vakıaları tekrarla, uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğu, zira gecikme cezasının 4735 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi ile Kurul kararına dayandığı, Kurul'un Geçici 4. maddenin uygulanmasına ilişkin kararında 18.01.2019 tarihinden önce işin süresinde bitirilmemesi nedeniyle ihtarlı süre verilmesi halinde, yüklenicinin yazılı talebi uygun görülerek onay verilse dahi 18.01.2019 tarihine kadar uygulanan gecikme cezasının yükleniciye iade edilmeyeceğine karar verdiği, davacının süre uzatım talebi konusunda Bakanlığın olumlu görüş bildirdiği,

Kurul kararı da belirtilerek Bakanlıktan tekrar görüş sorulduğu, Bakanlığın Kurul kararının düzenleyici mahiyette olduğunu belirtmesi üzerine davacıya 425 gün süre verilerek iş süresi 16.03.2019 tarihine ötelenmekle birlikte Kurul kararı gereğince davacıya revize iş bitim tarihi olan 15.01.2018 tarihinden Geçici 4. maddenin yürürlüğe girdiği 18.01.2019 tarihine kadar olan 368 gün için sözleşmenin 25.2 maddesi gereğince gecikme cezası uygulanmasına karar verilerek davacıya bildirildiği, davacının kararın kendisine bildiriminden yaklaşık 4 ay sonra itirazda bulunduğu, ceza uygulanmasına ilişkin kararın Kurul kararına uygun olduğu,

cezanın sözleşmenin 25.2 maddesi gereğince verildiği, sözleşmede öngörülen gecikme halinde ihtarla 10 gün süre verilmesine ilişkin düzenlemenin sözleşmenin feshine ilişkin olduğu, gecikme cezası uygulanması için ihtarlı süre verilmesine gerek bulunmadığı ve sözleşmede gecikme halinde sözleşme bedelinin binde altısı oranında günlük ceza kesileceğinin düzenlendiği,

Kurul tarafından benzer şekilde süre verilerek gecikme cezası uygulanan belirttiği dava dışı trafo merkezlerinin yapımına ilişkin sözleşmelerin tarafı olan yükleniciler tarafından yapılan itirazların reddine karar verildiği nedenleriyle mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak talepli olup, mahkemece davanın kabulüne dair verilen karara karşı süresi içinde davalı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulmuştur. İnceleme, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) 355. madde uyarınca istinaf nedenleriyle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş olmadıkça veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir (TBK 179/2). İfaya ekli cezai şartın amacı borcun kararlaştırılan zaman ve yerde ifa edilmesini sağlamak, alacaklının borcun kararlaştırılan yer ve zamanda ifa edilmemesi sonucu uğradığı ya da uğrayacağı muhtemel zararı gidermektir.

Gecikme cezasının istenebilmesi sözleşmede açıkça kararlaştırılmış olmasını gerektirir. Alacaklı ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş ise, gecikme cezası isteyemez. Ancak aksi sözleşmede kararlaştırılabileceği gibi, alacaklının ifadan önce gecikme cezası hakkını saklı tuttuğunu gösterir davranışları mevcut ise, sonradan yapılacak teslim sırasında çekince koymamış olsa dahi gecikme cezası talep edebilir. (Yargıtay 15. HD 12.04.2010, 09/7003, 10/2104).

Sözleşmenin feshi halinde kural olarak müspet zarar kapsamındaki cezai şart talep edilemez. Ancak sözleşmede feshedilmeyen süre öngörülmüş ise, sözleşme daha sonra feshedilmiş olsa dahi bu süre ile sınırlı olarak cezai şart istenebilir (Yargıtay 15. HD 08.10.2019, 539/3835).

Somut olayda davacı yüklenici, davalı iş sahibi olup, taraflar arasında Oymapınar Trafo Merkezi Yapımına ilişkin 20.11.2015 tarihli eser sözleşmesinin akdedildiği çekişmesizdir.

Sözleşmede iş bedelinin 8.031.235 TL + KDV birim fiyat olarak belirlendiği, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin (YİGŞ) sözleşmenin eki olduğu, YİGŞ hükümlerine göre sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren 10 gün içerisinde yer teslimi yapılması ile yer tesliminden itibaren 420 gün içinde tamamlanarak geçici kabule hazır hale getirilmesinin, süre uzatımı verilecek haller ve şartları konusunda YİGŞ hükümlerinin uygulanacağının, süre uzatma halleri hariç yüklenicinin sözleşmeye uygun olarak işi süresinde bitirmemesi halinde en az 10 gün süreli yazılı ihtar yapılarak gecikme cezası uygulanacağının,

gecikme cezasının gecikilen her gün için sözleşme bedelinin onbinde altı oranında hesaplanacağının kararlaştırıldığı, yükleniciye verilen süre uzatımlarıyla iş bitiminin 16.03.2019 tarihine ötelendiği, geçici kabulün 03.05.2019 tarihinde 16.03.2019 tarihi itibar olunarak yapıldığı, 06.09.2019 tarihinde onaylandığı, kesin kabulün ise, 05.07.2022 tarihinde yapılıp 30.09.2022 tarihinde onaylandığı, sözleşme kapsamındaki imalatlara ilişkin olarak elektrik ve inşaat işleri için ayrı hakedişler düzenlendiği, elektrik işleri için 17 adet geçici hakediş ve 18 numaralı kesin hakedişin düzenlendiği,

elektrik işlerine ilişkin hakedişlerde gecikme cezası kesintisi bulunmadığı, inşaat işlerine ilişkin olarak düzenlenen 9 adet geçici hakedişte gecikme cezası kesintisi bulunmadığı, 02.06.2020 tarihinde yapılan Sitüasyon Raporu başlıklı kesin hesap hakedişinde ise, gecikme cezası kesildiği, yüklenicinin "fazlaya ilişkin hakların (süre uzatımı) saklılığı ve itirazı kayıt ile onaylıyoruz" yazarak imzaladığı, yükleniciye ödenecek bakiye alacak var iken düzeltme ile yüklenicinin (-) 37.213,41 TL borçlu çıkarıldığı anlaşılmaktadır.

Mahkemece, dosya kapsamındaki bilgi, belge ve toplanan deliller değerlendirilerek yasal düzenlemelere uygun ve isabetli gerekçeyle karar verilmiş olduğu, ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında özellikle mahkemece gerekçe yapılan sözleşmenin 25.1 maddesindeki en az 10 gün süreli gecikme cezası uygulanmasına ilişkin ihtar sözleşmenin feshedilebilmesi için öngörülen feshedilemeyecek süreye ilişkin olup, somut olayda ifaya ekli cezai şart talebi için ön koşul olmadığı, sözleşmede davaya konu cezai şart ifaya ekli cezai şart olup, 03.05.2019 tarihli geçici kabul tutanağı ile işin ihtirazı kayıtsız teslim alındığı,

ihtirazi kayıt konulmadığından kural olarak idarece gecikme cezası talep edilemeyeceği, ancak geçici kabulden sonra düzenlenen Sitüasyon Raporu - kesin hesap başlıklı 02.06.2020 tarihli hakedişte gecikme cezası kesildiği ve sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) gereğince taraflar arasında düzenlenen hakedişlerde gecikme cezası kesilmesi halinde yüklenici tarafından Şartnameye uygun ihtirazi kayıt konulması gerekir ise de, YİGŞ gereğince hakedişlerde düzeltme yapılması durumunda düzeltilen hakedişin ödendiği tarihten itibaren 10 gün içinde itiraz edilebileceği,

taraflar arasında düzenlenen Sitüasyon Raporu - kesin hesap başlıklı 02.06.2020 tarihli hakedişte çizilerek düzeltme yapıldığı, bu hakediş kapsamında yükleniciye herhangi bir hakediş yapılmadığından bu hakedişe ihtirazi kayıt konulmasının aranmayacağının anlaşılmış olmasına göre davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK 353/1.b.1 madde gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

Başkan Üye Üye Katip