Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi E.2022/1298 K.2024/355

(Başvuru Kabul/Yeniden Hüküm/HMK m. 353/1-b.2)

DOSYA NO

2022/1298 Esas

KARAR NO : 2024/355

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

BAŞKAN : ... (...)

ÜYE : ... (...)

ÜYE : ... (...)

KATİP : ... (...)

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : ANKARA 14. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ : 15/11/2022

NUMARASI

2021/158 Esas-2022/742 Karar

DAVACI

VEKİLİ

DAVALI

DAVANIN KONUSU

Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)

KARAR TARİHİ : 26/03/2024

KARAR YAZIM TARİHİ : 02/04/2024

Davacı vekili tarafından davalı aleyhine açılan Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasında mahkemece davanın kabulüne dair verilen karara karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan incelemede;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; taraflar arasında eser sözleşmesi imzalandığını, sözleşme kapsamında davalının iş veren, davacının ise yüklenici olarak imzasının bulunduğunu, davacı tarafından sözleşme kapsamında ve sözleşme dışı işlerin yapıldığını ve davalıya tesliminin gerçekleştirildiğini, davalı tarafından yapılan ödemenin eksik olduğunu, taraflar arasında imzalanan ödemeye ilişkin sözleşmenin edimler arasında açık orantısızlık bulunması nedeniyle geçersiz olduğunu belirterek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 1.000,00 TL bakiye iş bedelinin ticari faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili; davanın belirsiz alacak davası olarak açılmasında hukuki yararın bulunmadığını, taraflar arasında imzalanan sözleşme kapsamında davalı tarafından tüm ödemelerin yerine getirildiğini, bakiye herhangi bir borcun veya ifa yükümlülüğünün kalmadığını, taraflar arasındaki sözleşmeye ilişkin olarak 08/12/2020 tarihli ibranamenin imzalandığını, dava dilekçesi ekinde sunulan belgede davalı adına atılan imzanın bağlayıcılığının bulunmadığını, davanın haksız ve dayanaksız olduğunu belirterek davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece; taraflar arasında temlik eden davacının yüklenici, davalının ise iş veren olduğu eser sözleşmesinin imzalandığı, sözleşme konusunun ... bölgesinde bulunan binanın dış cephelerinin kontrüksiyonlu fibercement kaplanarak boyanması işlerinin çizimi yapılan proje doğrultusunda malzemeli ve işçilikli olarak (malzeme, nakliye, işçilik, SGK, iskele kurum ve söküm, tüm alet edavat vesaire tüm giderler dahil) yapılması olduğu, yapılacak işin metrekare birim fiyatının 230,00 TL olarak belirlendiği,

sözleşmenin niteliği itibari ile yüklenici olan temlik eden davacının işi fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapmak ve teslim etmek, davalının ise iş veren sıfatı ile yapılan iş bedelini ödemek yükümlülüğünün bulunduğu, işin yapıldığı ve teslim edildiği hususunda taraflar arasında uyuşmazlığın bulunmadığı, taraflar arasındaki uyuşmazlığın işin miktarına yönelik olması nedeniyle mahallinde yapılan keşif sonrasında düzenlenen bilirkişi raporu ve ek raporu ile iş miktarının 2.999,00 metrekare olarak tespit edildiği,

tespit edilen iş miktarı dikkate alındığında yapılması gereken ödeme miktarının [2.999,00 metrekare * 230,00 TL] 689.770,00 TL olduğu, taraf ticari defter ve kayıtları üzerinde yapılan inceleme ile iş bedeline karşılık olarak yapılan ödeme miktarının 641.770,00 TL olarak tespit edildiği, bu itibarla talep edilebilecek bakiye iş bedelinin 48.000,00 TL olduğu, temlik eden davacı şirket yetkilisi tarafından 08/12/2020 tarihinde davalı şirkete sunulan dilekçe ile taraflar arasındaki eser sözleşmesi kapsamında herhangi bir alacağın kalmadığının beyan edildiği,

6098 sayılı TBK'nin Aşırı yararlanma başlıklı 28. maddesinin "Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık varsa, bu oransızlık, zarar görenin zor durumda kalmasından veya düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılmak suretiyle gerçekleştirildiği takdirde, zarar gören, durumun özelliğine göre ya sözleşme ile bağlı olmadığını diğer tarafa bildirerek ediminin geri verilmesini ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteyebilir." hükmünü içerdiği,

tacir olan temlik eden davacının deneyimsizlikle yada düşüncesiz davranması ile ibraname imzaladığı düşünülemeyecek ise ibranamenin düzenlendiği tarih itibari ile salgın hastalık nedeniyle ticari hayatı da etkileyen işlerin azalması ve yavaşlaması,

herkesi etkileyen ekonomik anlamda oluşan şartlar, bilirkişi raporu ile tespit edilen toplam iş miktarı ile ödenmesi gereken bedel dikkate alındığında edimler arasındaki oluşan fark birlikte değerlendirildiğinde temlik eden davacının ekonomik olarak zor durumda bulunması nedeniyle taraflar arasında imzalanan sözleşme kapsamında herhangi bir alacağının bulunmadığı yönünde ibraname düzenlemek suretiyle davalı tarafa verdiği,

ifa edilmesi gereken davalı edimi ile ifa edilen edim arasında oluşan fark, ekonomik anlamda edimler arasında denge bulunmaması ve TBK'nin 28/1. maddesi anlamında aşırı yararlanmaya ilişkin şartların gerçekleştiği, düzenlenen ibranamede hangi işe ilişkin olduğu ile işin bedeli ve ödenen miktara ilişkin herhangi bir açıklamanın bulunmadığı, aşırı yararlanmaya ilişkin şartların gerçekleşmiş olması ve ibranamede geçerliliği etkileyecek unsurların bulunmaması nedeniyle düzenlenen ibranamenin makbuz niteliğinde olduğu belirtilerek davanın kabulüne karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; davacının belirsiz alacak davası açmakta hukuki yararı bulunmadığını, davacının bakiye iş bedelini bilebilecek durumda olduğunu, talep sonucunun belirlenebilir olduğunu, davacının müvekkilden herhangi bir alacağının bulunmadığını, davacı yetkililerince ibraname imzalandığını, edimler arası dengesizlik söz konusu olmadığını, davacının tacir olduğunu, 10/05/2020 tarihli mutabakat metninin kabul etmediklerini belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan alacağın tahsili istemine ilişkindir. İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)'nun 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek duruşmasız olarak yapılmıştır. Taraflar arasında düzenlenen sözleşme, imzalandığı ve davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesi niteliğindedir. Uyuşmazlığın, eser sözleşmesi hükümlerine göre değerlendirilip çözülmesi gerekli ve zorunludur.

Öncelikle müzayaka halinin irdelenmesinde ve somut olaya uyup uymadığının belirlenmesinde fayda bulunmaktadır. Bilindiği üzere; sözleşmenin aşırı yararlanma (gabin) nedeniyle illetli olduğunun kabulü için edim ve karşı edim arasındaki oransızlığın, taraflardan birinin, diğerinin şahsında mevcut özel bir durumu bilerek istismar etmesi, sömürmesi sonucu oluşması gerekir.

Dar ve zor durumda kalmaları nedeniyle, sözleşme yapmaya, mallarını çok düşük bedel ile devretmeye sürüklenmiş kişileri korumak, zayıfı güçlüye ezdirmemek için hukukumuzda da düzenlemeler yapılmış 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 28. (818 s. Borçlar Kanunu (BK) 21) maddesi ile aynen.

"Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık varsa, bu oransızlık, zarar görenin zor durumda kalmasından veya düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılmak suretiyle gerçekleştirildiği takdirde, zarar gören, durumun özelliğine göre ya sözleşme ile bağlı olmadığını diğer tarafa bildirerek ediminin geri verilmesini ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteyebilir.

Zarar gören bu hakkını, düşüncesizlik veya deneyimsizliğini öğrendiği; zor durumda kalmada ise, bu durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak beş yıl içinde kullanabilir." hükmü getirilmiştir.

O halde, aşırı yararlanmadan (gabinden) söz edilebilmesi, objektif unsur olan edimler arasındaki aşırı oransızlık yanında, bir tarafın darda kalma, tecrübesizlik, düşüncesizlik (hafiflik) hallerinin bulunması, diğer yanın ise yararlanmak, sömürmek kastını taşıması biçiminde iki sübjektif unsurun dahi gerçekleşmesine bağlıdır.

Gabinin varlığı zarar görene (sömürülene), sözleşme tarihinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içerisinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirerek iptâl davası açıp iddiasını her türlü delille kanıtlama ve verdiğini geri isteme hakkı ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteme hakkı verir.

Hemen belirtmek gerekir ki aşırı yararlanma iddiasında öncelikle edimler arasındaki, aşırı oransızlık üzerinde durulmalı, objektif unsur ispatlandığı takdirde zarar gördüğünü iddia edenin kişiliği, yaşı, sağlık durumu, toplumdaki yeri, ekonomik gücü psikolojik yapısı gibi maddi, manevi yönler yani sübjektif unsur derinliğine araştırılıp incelenmelidir (Yargıtay (kapatılan) 15. Hukuk Dairesi, 2015/4657 Esas - 2016/1981 Karar).

Somut olayda taraflar arasında eser sözleşmesi imzalandıktan sonra davacı temlik eden şirket tarafından 08/12/2020 tarihli ibraname belgesinin düzenlendiği ve bu belge ile davalıdan hiç bir alacağının kalmadığını beyan etmiştir.

Dosya kapsamına göre temlik eden davacı şirket, fazla iş alacağından çeklerden kalan % 51 bedelin ödenmediği iddiasıyla TBK'nın 28. Maddesine dayanmıştır. Yukarıda belirtilen Yargıtay kararında ibranameye ilişkin ispata yeterli delil ve ifade de bulunmamaktadır. Mahkemece basiretli bir tacir olan davacı temlik eden şirket tarafından hazırlanan ibranameye göre borcun sona erdiğinin kabulü ile sübut bulmayan davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde soyut olarak edimler arası orantısızlık gerekçe gösterilerek davanın kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına, yargılamada eksiklik bulunmamakla beraber, kanunun olaya uygulanmasında hata edilip de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığından HMK'nın 353/1-b.2 maddesi gereğince yeniden hüküm kurulmasına; davanın reddine karar verilmiş ve aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

Başkan ... · ✍e-imzalıdır Üye ... · ✍e-imzalıdır Üye ... · ✍e-imzalıdır Katip ... · ✍e-imzalıdır