Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2022/1464 K.2025/1120

İlk Derece Mahkemesinin kararı ve dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; müvekkilinin uzun yıllar boyunca davalı şirketin Ege Bölgesi'nden sorumlu Denizli şubesinde şube müdürü olarak görev yaptığını, müvekkilinin daha sonra kendi isim ve hesabına davalı şirketin yetkili bayisi olarak yine Denizli ve Ege bölgesinde mobilya sektöründe ticari faaliyetine devam ettiğini, bu ticari faaliyet esnasında müvekkilinin davalı şirketin imalatı olan mobilyaları kendi mağazasında teşhir ederek Denizli ve çevresinde toptan ve perakende olarak sattığını,

taraflar arasındaki ticari ilişki cari hesaba yönelik olup müvekkilinin sipariş üzerine davalıdan mobilya aldığını ve çek. senet ve nakit olarak satın aldığı mobilyaların borçlarını ödediğini, cari hesap ilişkisi içinde müvekkilinin genel itibari ile alacaklı konumda olduğunu, müvekkilinin davalı şirkete vermiş olduğu çek ve senetler ile nakit ödemelerin bir nevi güvence olarak davalı şirkette tutulduğunu, bir kaç yıl öncesinde taraflar arasındaki ticari ilişkinin zedelendiğini,

müvekkilinin davalı şirketten yüklü miktarda alacaklı olmasına rağmen davalı firmanın müvekkilinin siparişlerini yerine getirmemeye başladığını ve müvekkilinin maddi olarak da çok zor bir dönemden geçmek zorunda kaldığını, süreç içinde müvekkilinin alacağının çok yüksek rakamlara çıktığını, netice olarak müvekkilinin davalı firmadan dava tarihi itibari ile cari hesaptan toplamda 1.294,399,00 TL alacaklı olduğunu,

taraflar arasındaki ticari ilişki zedelenince müvekkilinin davalı şirkete defalarca sözlü olarak müracaat edip alacağının ödenmesini talep etmesine rağmen borç ödenmeyince Denizli 3. Noterliği'nin 12.07.2017 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile ticari ilişkinin durdurulduğunu ve borcun ödenmesi gerektiğinin ihtar edildiğini, fakat ihtarnameye yönelik olarak bugüne kadar herhangi bir cevap verilmediği gibi herhangi bir ödeme de yapılmadığını,

taraflar arasında ticari bir alacak -borç ilişkisi olduğundan ve ayrıca davanın konusu bir miktar paranın ödenmesi olmakla müvekkilinin ikametgahı olan Denizli Mahkemelerinin davada yetkili olduğunu beyanla fazlaya dair talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 50.000,00-TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine, tüm yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalı vekili; müvekkilinin ikametgahı Kayseri olmasına karşın davanın yetkisiz Denizli Mahkemesi'nde açıldığını, HMK'nın 5. maddesinde düzenlenen genel yetki kuralı gereğince müvekkili açısından Kayseri Mahkemeleri'nin yetkili olduğunu, taraflar arasında alım satım akdinin varlığı konusunda uyuşmazlık bulunmadığını, müvekkili şirket tarafından üretilen ve davacıya satılan mobilyaların bedellerinin kimi zaman vadeli kambiyo senetleri ciro ya da keşide edilmek suretiyle, kimi zaman da nakden davacı tarafça ödendiği hususunun doğru olduğunu,

yüklü miktarda alacaklı olmasına karşın müvekkillerince mal gönderilmediği ve bu hususta keşide edilen ihtarnameye taraflarınca cevap verilmediği yönündeki iddiaların ise gerçeği yansıtmadığını, davacı tarafça yapılan ödemelere karşılık müvekkilinin mal teslim edimini eksiksiz yerine getirdiği gibi davacı tarafça iddia edildiği üzere taraflarına tebliğ edilmiş bir ihtarnamenin de bulunmadığını, davacının içine girdiği ekonomik bunalım neticesinde kendi keşide ettiği kambiyo senetlerini ödenmediği gibi müşterilerinden alarak müvekkiline ciro ettiği kambiyo senetlerinin de ödenmemiş olduğunu ve halen de ödenmediğini,

ödenmeyen yaklaşık 375.000,00 TL tutarındaki kambiyo senetlerinden kaynaklı olarak davacı ve kendi müşterileri aleyhine yürütmekte oldukları halen derdest 11 adet icra takibinin bulunduğunu, cari hesap kayıtları incelendiğinde davacı tarafça kambiyo senedi teslim ya da nakit olarak yapılan ödemelerin davacı hesabına alacak olarak kaydolunduğu,

davacıya satılarak faturalandırılan ürün bedellerinin de davacı tarafça keşide ya da ciro edilen kambiyo senetlerinden ödenmeyenlerin davacı hesabına borç olarak kaydolunduğunun görüleceğini, davanın açıldığı 06/03/2018 tarihi itibariyle müvekkili şirketin ticari defter ve belgeleri incelendiğinde müvekkilinin davacıya borçlu değil davacıdan alacaklı olduğunun görüleceğini beyanla davacının davasının reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, "Eldeki davada, ticarî nitelikteki satış sözleşmesi nedeniyle davacı tarafça avans şeklinde yapılan ödemelere ilişkin siparişlerin teslim edilmemesi iddiası ile, ödenen sipariş bedelleri ve cari hesaba dayalı alacağın tahsili talep edilmiştir. Davalı ise cevap dilekçesinde; davacı tarafça sipariş edilen malların davacıya eksizksiz teslim edildiğini, fakat davacı tarafça sipariş bedellerine ilişkin verilen kambiyo senetlerinin karşılıksız çıkıp tahsil edilemediğinden davalının davacıdan alacaklı olduğunu bildirmiştir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 222/3 maddesine göre, usulüne uygun tutulan ticarî defter kayıtlarının sahibi lehine delil olabilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir.

Mahkememizce tarafların ticari defter ve kayıtları üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmış; tarafların sunduğu bilgi ve belgeler de eklenerek ek raporlar alınmıştır. Fakat bilirkişi incelemeleri sonucunda hazırlanan raporlarda tarafların ticari defter ve kayıtlarının birbiri ile uyumlu olmadığı, birbirinden farklı kayıtlar ihtiva ettiği görüş ve mütalaa edilmiştir. Bu durumda davacı ticari ve defter kayıtları kendi lehine delil olarak kabul edilemeyecektir.

Kaldı ki, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 207/2. maddesi uyarınca sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine adet bulunmadıkça satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdürler. Öte yandan çek bir ödeme aracı olup, kural olarak mevcut bir borcun tasfiyesi amacıyla verilmektedir.

Somut olayda olduğu gibi aksinin iddia edilmesi halinde bir başka ifade ile çekin avans olarak verildiği, ancak karşılığında mal teslim edilmediğinin iddia edilmesi halinde ispat yükü malın teslim edilmediğini iddia eden yana düşmektedir. TBK’nın 207. maddesi uyarınca davacının, davalıya, mal alımı için avans ödemesi yaptığının usulüne uygun delillerle ispatının gerektiği, aslolanın peşin satış olup satıcı ve alıcının borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlü olduğu,

ödeme aracı olan çekin borcun tediyesi amacıyla verildiğinin kabulü gerektiği ve aksini iddia eden ve çeklerin sipariş edilen mallara karşılık avans olarak verildiği ve mal teslim edilmediğini iddia eden davacı tarafından bu durumun yazılı delillerle ispatı gerekir.Davacı taraf avans olarak yaptığı ödemelere ilişkin malların teslim edilmediğini de usulüne uygun delillerle ispat edememiştir." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

İlk Derece Mahkemesince verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; bilirkişi raporlarında tarafların ticari defterleri ve kayıtlarının birbiri ile uyumlu olmadığı, birbirinden farklı kayıtlar ihtiva ettiğinden bahsedilerek müvekkiline ait ticari defter ve kayıtların müvekkil lehine delil teşkil etmeyeceği kanaatine varıldığını, bu kanaate dayanarak davanın reddine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, bilirkişi raporlarında taraflara ait ticari defter ve kayıtlarda bulunan farkın sebebinin tespit edildiğini, buna göre farkın davalı tarafın,

defter ve kayıtlarında müvekkilinden aldığı çek ve senetlerin tahsil edilmediği iddiasıyla bu çek ve senet miktarlarını alacak kaydı olarak işlemesinden kaynaklandığını, yargılama aşamasında söz konusu çek ve senetlerin tahsil edilip edilmediğine ilişkin inceleme yapıldığını ve bu çek ve senetlerin büyük bir bölümünün davalı yan iddialarının aksine tahsil edildiğini, bu husus dosya muhtevasıyla sabit iken Mahkemece taraf defterlerinde bulunan kayıtların birbiri ile uyumlu olmadığından bahisle davanın reddine karar verilmesinin bozmayı gerektirdiğini, ayrıca dava dilekçesinde tanık anlatımları,

yemin ve sair her türlü yasal delile başvurduklarının sabit olduğunu, Mahkemece bu delilleri araştırılmadan yalnızca taraflara ait ticari defterler ve kayıtların uyumlu olmamasından bahisle davanın reddine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, yine gerekçeli kararda çekin avans olarak verildiğinin ancak karşılığında mal teslim edilmediğinin iddia edilmesi halinde ispat yükünün malın teslim edilmediğini iddia eden yana düşeceği kanaatine varıldığını, bu kanaate dayanarak davanın reddine karar verilmesinin de usul ve yasaya aykırı olduğunu, müvekkilinin mobilya sektöründe faaliyet gösterdiğini,

davalı şirketin imalatı olan mobilyaları kendi mağazasında teşhir ederek Denizli ve çevresine toptan ve perakende olarak sattığını, taraflar arasındaki ticari ilişkinin cari hesaba yönelik olduğunu, müvekkilinin sipariş üzerine davalıdan mobilya aldığını, çek, senet ve nakit olarak satın aldığı mobilyaların borçlarını ödemekte olduğunu, müvekkilininin davalı şirkete verdiği çek, senet ve nakit ödemelerin bir nevi güvence olarak davalı şirkette tutulduğunu, müvekkilinin cari hesaba göre alacaklı konumda olmasına rağmen davalı şirketin müvekkilinin siparişlerini yerine getirmemeye başladığını,

bu hususta dosya muhtevasında bulunan bilirkişi raporlarıyla taraflar arasında gelişen ticari faaliyet hareketlerinin ön ödemeli (verilen sipariş avansı) olarak gerçekleştiğinin sabit olduğunu, ayrıca müvekkilinin avans olarak verdiği çeklerin karşılığında davalı tarafından mal teslim edilmediğinin ispatının müvekkiline yüklenemeyeceğini, bu durumun hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu, somut olayda ispat yükünün davalı şirkette olduğunu, davalının sipariş edilen malın teslim edildiğini ispat edeceğini,

bu hususta dosya muhtevasında bulunan 09.11.2021 tarihli ek-2 bilirkişi raporunda davalı tarafın müvekkilinin defterlerinde bulunmayan faturalara konu malların müvekkiline teslimi ile ilgili bilgi ve belgelerin incelenmesinin önemli olduğunun tespit edildiğini, müvekkilinin, sipariş edilen malların kendisine teslim edilmediğini ispat etmeyeceğini, davalı şirketin sipariş edilen malların teslim edildiğini bilgi ve belgelerle ispat edeceğini,

buna göre çekin avans olarak verildiği ancak karşılığında mal teslim edilmediğinin iddia edilmesi halinde ispat yükünün malın teslim edilmediğini iddia eden yana düşeceği kanaatine dayanarak davanın reddine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, kararın gerekçesinde müvekkilinin davalıya mal alımı için avans ödemesi yaptığının usulüne uygun delillerle ispatının gerektiği, aslolanın peşin satış olduğu, satıcı ve alıcının borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlü olduğu,

ödeme aracı olan çekin borcun tediyesi amacıyla verildiğinin kabulü gerektiği ve aksini iddia eden ve çeklerin sipariş edilen mallara karşılık avans olarak verildiğinin ve mal teslim edilmediğinin de usulüne uygun delillerle ispat edilmediği kanaatine varıldığını, bu kanaate dayanarak karar verilmiş olmasının açıkça usul ve yasaya aykırı olduğunu, müvekkilinin davalı şirkete verdiği çekleri sipariş ettiği mallara karşılık avans olarak verdiğini, 02.01.2019 tarihli bilirkişi raporunda bu hususta "taraflar arasında gelişen ticari faaliyet hareketlerinin ön ödemeli (verilen sipariş avansı) olarak gerçekleştiği" nin tespit edildiğini,

sonrasında 09.02.2021 tarihli bilirkişi raporunda da bu hususun yeniden anıldığını, dolayısıyla taraflar arasındaki ticari faaliyetin ön ödemeli olduğunu, müvekkili tarafından davalıya verilen çeklerin avans ödemesi olduğunun açıkça anlaşıldığını, bilirkişi raporlarının tümü dikkate alındığında kök raporda tespit edilen müvekkilinin davalı şirketten dava tarihi itibariyle 1.294.399,32 TL cari bakiye alacağından 1.138.000,00 TL (davalı tarafa ticari alışveriş sebebiyle verilmiş bulunan ve karşılıksız çıkmış, ödenmemiş,

davalı tarafça icra takibine konu edilmiş toplam tutar) çıkarıldığında müvekkilinin davalı şirketten 156.399,32 TL cari bakiye alacağının olduğunu, bu hususun 09.02.2021 tarihli bilirkişi raporunda da tespit edildiğini ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını, davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 341 ve devamı maddeleri uyarınca ve özellikle istinaf incelemesinin kapsamının öngörüldüğü 355. maddeye göre re'sen gözetilecek kamu düzenine aykırılık halleri dışında istinaf incelemesi istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Dairemizce de istinaf incelemesi bu çerçevede yapılmıştır.

Yargılamada ileri sürülen iddia ve cevaplar, mevcut deliller ve tüm dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde;

Dava; mobilya alım-satım sözleşmesine dayalı cari hesaptan kaynaklanan alacak istemine ilişkindir.

Mahkemece yukarıda yazılı gerekçeyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Davacı ticari nitelikteki satış sözleşmesi nedeniyle yaptıkları avans ödemelerine ilişkin siparişlerin teslim edilmediğini iddia ederek ödenen sipariş bedelleri ve cari hesaba dayalı alacağın tahsilini talep etmiş; davalı taraf ise davacı tarafından sipariş edilen malların davacıya eksiksiz teslim edildiğini, fakat davacı tarafça sipariş bedellerine ilişkin verilen kambiyo senetlerinin bir kısmının karşılıksız çıktığını, çekler tahsil edilemediğinden asıl kendilerinin davacıdan alacaklı olduklarını savunmuştur.

Davalı tarafın cevap dilekçesinde bizzat cari hesap kayıtlarında davacı tarafça kambiyo senedi teslimi ya da nakit olarak yapılan ödemelerin davacı hesabına alacak olarak kaydolunduğunu, davacıya satılarak faturalandırılan ürün bedelleri ile davacı tarafça keşide ya da ciro edilen kambiyo senetlerinden ödenmeyenlerin davacı hesabına borç olarak kaydolunduğunu beyan ettiği görülmüştür.

Yerel Mahkemece iddia ve savunmalar doğrultusunda tarafların ticari defter ve belgeleri ayrı ayrı inceletilerek bilirkişi raporları ve ek raporlar alınmış olup işbu raporlarda da davalı tarafın ödenmeyen çekleri kendi ticari defterlerine davacı adına borç kaydettiği anlaşılmış olup bunun üzerine Mahkemece çeklerin ödenip ödenmediği hususunda ilgili bankalara müzekkereler yazılarak çeklere ilişkin bilgiler de toplanmış olmasına rağmen davalının bizzat kendi savunmasında belirttiği ve bilirkişi raporlarıyla da sabit olan durumun aksine peşin satış karinesine dayanılarak davanın reddine karar verilmesi isabetsiz olmuştur.

Bu durumda Mahkemece; yukarıda yapılan açıklama doğrultusunda tarafların ticari defter ve belgelerinin fiziken veya dijital ortamda dosyaya sunulması sağlanarak, her iki tarafın ticari defter ve kayıtları ile iddia ve savunmaları, icra takip dosyaları, çeklerin tahsil edilip edilmediğine ilişkin banka cevabi yazıları ve dosyada mevcut tüm deliller hep birlikte değerlendirilerek davacının davalıdan alacağının bulunup bulunmadığının tespiti hususunda yeni bir bilirkişiden rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekmektedir.

Kabule göre de; ispat yükünün davacıda olduğu ve davacının dava dilekçesinde iddia ettiği hususları ispat edemediği kanaatine varılması halinde davacının dava dilekçesinde açıkça yemin delile dayanmış olduğu gözetilerek yemin delilinin hatırlatılmaması da isabetsizdir.

Sonuç olarak; davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının HMK’nın 353/1-a.6. maddesi gereğince kaldırılmasına, yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda yeniden yargılama yapılmak üzere dosyanın İlk Derece Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermek gerektiği sonuç ve kanaatine varılarak aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

....