Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2024/1412 K.2025/1201

İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, müvekkilinin davalı ... A.Ş.'ye sipariş verdiği iplikler için önceden avans niteliğinde çekler verdiğini, dava konusu ... A.Ş. Denizli Sanayi Şubesi ... hesap numarasına ait keşideci müvekkili, lehtarı davalı ... A.Ş. olan ... numaralı 26/05/2016 tarihli 86.000,00 TL bedelli çeki de bu amaçla avans olarak verdiğini, davalı şirket hesabına borç kaydedildiğini, çekin ödeme amaçlı verilen çek olmadığını, davalı ...

Şirketi'nin çeklere istinaden iplik göndermesi gerekirken göndermediğini, dava konusu çekin aynı adreste faaliyet gösteren ... Şirketi'ne, bu şirket tarafından da ... Tekstil Şirketi'ne avans olarak verildiğini, davalı ...

Şirketi tarafından da tahsil amaçlı bankaya verildiğini, davalı bankanın meşru hamil olmadığı gibi müvekkilinin çekten ötürü borçlu olmadığını bilen durumda olduğunu, resmi cari hesap kaydında da dava konusu çekin avans olarak verildiğini, diğer davalı şirketler ile lehtar şirket aynı adreste faaliyet gösteren ve çekin verildiği anda borcun doğmadığını bilen şirketler olup bile bile çeki ...

A.Ş.'den alan şirketler olduğunu, davalı şirket ile müvekkili şirket arasında davalı şirket yazısında da görüleceği üzere çekin bedelsiz olduğu hususunda ihtilaf bulunmadığını, dava konusu çekin bankaya ibrazı halinde davalılara ödenmemesi ve icra takibine konulmaması için ihtiyati tedbir kararı verilerek davanın kabulü ile, dava konusu çekten dolayı müvekkilinin davalılara borçlu olmadığının tespitine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılar üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DAVALILARIN SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalı ... Bankası vekili, çekin hiçbir amaçla müvekkili bankaya teslim edilmemiş olup, dava ile hiçbir ilgisi bulunmayan müvekkili aleyhine ikame edilen davanın reddinin gerektiğini, davacı, dava konusu çek hakkında müvekkili banka da dahil olmak üzere diğer davalılara borçlu olmadığının tespitini talep ettiğini, dava konusu çekin hiçbir zaman müvekkiline teslim edilmediğini beyan ederek, davanın reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı müflis ......A.Ş. adına iflas idaresi vekili, müvekkili hakkında 26/10/2016 tarihinde Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında iflas kararı verildiğini, 1. alacaklılar toplantısının yapıldığını, iflas idaresinin seçildiğini ancak iflas kararı kesinleşmediğinden 2. alacaklılar toplantısının yapılmadığını, müflis ...

Şirketi'nin 2016 yılının Nisan ayında iflas erteleme talebinde bulunmasının ardından şirket yetkililerinin FETÖ/PYD'ye yönelik soruşturma kapsamında tutuklanması talep edilmiş olup yargılamalarının devam ettiğini, şirketlerin iflasına karar verildiğini, yönetim ve denetiminin TMSF'ye devredildiğini, müvekkilinin davanın açılmasına sebebiyet vermediğini, davanın müflis şirket yönünden İİK'nın 194. maddesi uyarınca ikinci alacaklılar toplantısından 10 gün sonrasına dek durdurulmasına, müflis şirket yetkilileri hakkında yürütülen soruşturmanın bekletici mesele yapılmasına,

davanın reddine, müvekkilinin davanın açılmasına sebebiyet vermediğinden yargılama gideri ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... Tekstil Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'ne ve ... Tekstil Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'ne usulüne uygun tebligat yapılmasına rağmen davaya cevap vermemişler, HMK'nın 128. maddesi uyarınca dava dilekçesi içeriğini inkar etmiş sayılmışlardır.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda;"...dava konusu çek üzerinde bir kayıt bulunmadığı, çekteki cironun rehin ya da tahsil cirosu olmayıp temlik cirosu olduğu, TTK'nın 818/e maddesi atfıyla 687. maddesi uyarınca keşideci ile lehtar arasındaki hukuki ilişkiden kaynaklanan şahsi def'ilerin ciro yolu ile hamil olan davalı varlık şirketine karşı ileri sürülebilmesinin çekin iktisabında bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olma şartına bağlı olduğu, davalı varlık şirketinin çekin iktisabında borçlunun zararına hareket ettiği yönünde davacının hiçbir delil ibraz etmediği,

davalı varlık şirketinin iyi niyetli 3. kişi sıfatıyla ve yetkili hamil olarak çekleri temlik cirosu ile devraldığı anlaşılmakla, davalı ...

Bankası A.Ş. yönünden davanın reddine, denetime ve hüküm kurmaya elverişli bilirkişi raporuna göre, taraflara ait ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğu, dava konusu çekin davalı defterinde işli olup taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu çekin sipariş avansı olarak yer aldığı, mal veya hizmet temin edilmediği, bu haliyle davacının banka haricindeki davalılardan çek bedeli olan 86.000,00 TL tutarında alacağı bulunduğu anlaşılmakla, davalılar ...

San. ve Tic. A.Ş., ... Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti ve ... Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti yönünden davanın kabulüne, davalı ... San. ve Tic. A.Ş. yönünden dava kayıt kabul davası olup, emsal ve yerleşmiş içtihatlar gereğince maktu harç ve vekalet ücretine tabi olduğundan davalı lehine maktu vekalet ücretine hükmedilmiştir. İş bu davada davalı ... Bankası ile diğer davalı şirket arasında ihtiyari dava arkadaşlığı bulunduğundan, davalı ...

Bankası yönünden davanın kayıt kabul davası niteliğinde olmadığı da gözönüne alınarak iş bu davalı yönünden nispi vekalet ücretine hükmedilmiştir." gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile; davalı ... Bankası yönünden davanın reddine, diğer davalılar yönünden davanın kabulü ile, dava konusu 86.000,00 TL alacağının müflis ... San. ve Tic. A.Ş.'nin iflas masasına kayıt ve kabulüne, tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla aynı 86.000,00 TL alacağın davalılar ... Tekstil...Ltd.

Şti ve ... Tekstil...Ltd. Şti'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine karar verilmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN 14/03/2023 TARİH ... ESAS - ... KARAR SAYILI EK KARARININ ÖZETİ:

İlk derece mahkemesince"...Mahkememiz kararı kısmen kabulü ile davalı ... Bankası A.Ş. yönünden davanın reddine karar verildiği ve davalı ...

Bankası A.Ş. 'ye kendisini vekili ile temsil ettirdiğinden AAÜT gereğince 13.760,00 TL nisbi vekalet ücretinin davacıdan alınarak bu davalıya verilmesine karar verildiği, her ne kadar gerekçeli kararda istinaf yolu açık dense de davacı yönünden vekalet ücretine karşı yapılan istinafın miktar itibariyle kesin olduğu, istinaf başvurusunun kesin nitelikte bir karara yönelik olup olmadığını denetleme görevi öncelikli olarak ilk derece mahkemesine aittir.

İlk derece mahkemesince verilen karar 6100 sayılı HMK'nın 341/2. maddesi uyarınca kesin nitelikte olduğundan, davacının karara karşı istinaf kanun yoluna başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın 352/1-b maddesi gereğince kararın kesin olması nedeniyle usulden reddine" karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karara karşı, davalı müflis şirket adına iflas idaresi vekili ve karara ve ek karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalı banka aleyhine dava açmakta haklı olduğunu, dava konusu çekin davalı banka tarafından takasa sunulduğunu, çek bedelinin davalı ... Tekstil'e ödendiğinin yargılama aşamasında ortaya çıktığını, bu nedenle davalı banka yönünden husumet yokluğu nedeni ile davanın reddine karar verilmesinin yerinde olmadığını, müvekkili aleyhine vekalet ücretine takdir edilmemesi gerektiğini, bu taleplerinin kabul edilmemesi halinde ise maktu vekalet ücreti yerine nispi vekalet ücretine takdir edilmesinin yerinde olmadığını beyan ederek ilk derece mahkemesi kararının ve ek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

Davalı müflis şirket adına iflas idaresi vekili istinaf dilekçesinde özetle; davanın menfi tespit davası olduğunu, taleple bağlılık ilkesi uyarınca talebi aşacak şekilde alacağa hükmedilmesinin ve iflastan sonra kayıt kabul davasına dönüştüğünün kabul edilmesinin hukuka aykırı olduğunu, menfi tespit davalarının, kayıt kabul davasına dönüşemeyeceğini, davacı borcunun olmadığı gerekçesiyle menfi tespit davası açmışken, alacaklı gibi dava konusu rakamın kayıt ve kabulüne şeklinde hüküm kurulmasının dava konusu ile çelişki yarattığını, davacının davasında borcum yok derken üstüne alacaklı yapıldığını, davacı tarafça,

müvekkili aleyhine kayıt kabul davasının açıldığını ve davanın kabulüne karar verildiğini, bilirkişinin taraflar arasındaki dava konusu çekin verilmesinden sonra ticari ilişkinin devam edip etmediği hususunu incelemediğini, bilirkişi raporunun çekin verildiği tarih ile cari hesap bakiyesi incelemesinin eksik bir inceleme olduğunu, davacı tarafından birden fazla menfi tespit davası açıldığını, hepsinin gerekçesinin aynı olduğunu beyan ederek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:

Dava, menfi tespit istemine ilişkindir.

Mahkemece, yukarıda yazılı gerekçeyle davanın kısmen kabulü ile, davalı ... Bankası A.Ş. yönünden davanın reddine, diğer davalılar yönünden davanın kabulü ile, dava konusu 86.000,00 TL alacağının müflis ... San. ve Tic. A.Ş.'nin iflas masasına kayıt ve kabulüne, tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla aynı 86.000,00 TL alacağın davalılar ... Tekstil...Ltd. Şti ve ... Tekstil...Ltd. Şti'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine karar verilmiştir.

Mahkemece ek karar ile davacı yönünden vekalet ücretine karşı yapılan istinafın miktar itibariyle kesin olduğundan bahisle davacının istinaf başvurusu usulden reddedilmiş ise de, davacı tarafından, davalı banka yönünden verilen ret kararının da istinaf edildiği, bu haliyle kararın davacı yönünden kesin olmayacağı anlaşılmakla, ilk derece mahkemesinin davacının istinaf başvurusunun reddine ilişkin ek kararın kaldırılarak, esasa ilişkin istinaf sebeplerinin incelenmesine geçilmiştir.

Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Kural olarak çek ödeme vasıtası olup, aksi kararlaştırılmadıkça mevcut bir borcun tediyesi amacı ile verildiği yönünde karine mevcuttur. Bu karinenin aksini iddia eden davacının, çeklerin avans olarak verildiğini ve karşılığında mal ya da hizmet alınmadığını yazılı delille ispat etmesi gerekir.

Mahkemece, davalı ... San. ve Tic. A.Ş.'ye ait ticari defterlerde, dava konusu çekin de aralarında bulunduğu çeklerin kayıtlı olduğu, taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu çekin sipariş avansı olarak yer aldığı, mal veya hizmet temin edilmediği, bu haliyle davacının, davalıdan çek bedeli olan 86.000,00 TL tutarında alacağı bulunduğu gerekçesi ile müflis şirket yönünden davanın kabulüne karar verilmiş ise de; çekin davalı müflis ... San. ve Tic.

A.Ş.'nin ticari defterlerinde kayıtlı olmasının ve taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu çekin sipariş avansı olarak belirtilmesinin çekin avans çeki olduğunu göstermeyeceği gibi hükme esas alınan mali müşavir bilirkişisi tarafından düzenlenen raporda, davaya konu çekin avans çeki olarak kaydedildiğine ilişkin herhangi bir tespitin bulunmadığı anlaşılmıştır.

Öte yandan, eldeki davanın menfi tespit istemli olduğu, davaya konu çek bedelinin ödendiğine ilişkin herhangi bir bilgi, belge ve beyan bulunmadığı gibi, gerekçeli kararda da buna ilişkin bir açıklamanın bulunmadığı, iflas masasına kaydedilecek bir alacak olmadığından davanın da kayıt kabul davasına dönüşmesinin mümkün olmadığı halde, davalı müflis şirket hakkında kayıt kabul kararı verilmesi hatalı olmuştur. Davalı müflis ... San. Tic. A.Ş. iflas idaresinin istinaf başvuru dilekçesinde, davacı tarafça ayrıca kayıt kabul davası açıldığı ve davanın kabulüne karar verildiği, ilgili kararın dilekçe ekinde bulunduğu belirtilmiş ise de; dilekçe ekinde söz konusu kararın olmadığı anlaşılmıştır.

İlk derece mahkemesince, davacının iddiasını yazılı delillerle ispatının gerektiği, davacının ticari defter ve belgelerini sunmadığı, davacı tarafça sunulan 21/09/2015 tarihli satış sipariş formu, müflis ... San. Tic. A.Ş. tarafından davacıya gönderildiği belirtilen 05/04/2016 tarihli belge fotokopilerinin her zaman düzenlenebileceği, 05/04/2016 tarihli belgenin düzenlendiği tarih itibariyle müflis ... San. Tic. A.Ş.'ye Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ...

Esas sayılı dosyasında 08/04/2016 tarihli tensip tutanağının 4 ve devamı ara kararlarıyla kayyım atandığının gözetilmesi ile davaya konu çek bedelinin ödenip ödenmediği ve davacı tarafça müflis şirket aleyhine dava konusu çekten dolayı ayrıca kayıt kabul davası açılıp açılmadığı da araştırılarak gerektiğinde bilirkişiden rapor aldırılarak usuli kazanılmış haklar da gözetilerek oluşacak sonuç dairesinde karar verilmesi gerekir.

Sonuç olarak, davalı müflis ... San. Tic. A.Ş. iflas idaresi vekilinin istinaf başvurusunun açıklanan gerekçelerle kabulüne, kaldırma sebebine göre, davacı vekilinin istinaf sebeplerinin incelenmesine bu aşamada yer olmadığına, ilk derece mahkemesi kararının ve 14/03/2023 tarihli ek kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın ilk derece mahkemesine geri gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

...