Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2025/25 K.2025/105

İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı asil, dava dilekçesinde özetle; ... Mahallesinde ... Kooperatifine ait Antalya İli, ... İlçesi/... ... parsel ... Blok ... nolu bağımsız bölümdeki dairesinin tüm senetlerini ödeyip tapu kaydını adına tescil ettirdiğini, kooperatifin ödemeleri aldığını, herhangi bir borcu olmadığını, kooperatifin daha sonra çevre ve havuz düzenlemeleri için ücret talebinde bulunduğunu, ancak iş bu daireyi ... isimli bir kişiye 18/01/2008 tarihinde sattığını, sonradan ödemek zorunda kaldığı (çevre ve havuz düzenlemeleri) ödemelerin yasal faiziyle hesaplanıp tarafına iadesini talep ve dava etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalı taraf, süresince cevap dilekçesi vermemiştir ancak 18/08/2023 ve 11/12/2023 tarihli beyan dilekçeleri ile; davalı taraf olarak her ne kadar ... Holding gösterilmiş ise de, müvekkili şirket ile yalnızca isim benzerliği mevcut olduğunu, dava konusu tarafın muhatabının müvekkili şirket olmadığını, tebligatların ilgili tarafa yapılmasını, müvekkilinin taraf kaydının silinmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda özetle; "Davacının dosyaya sunduğu evrakların tetkikinden; ... Yapı Kooperatifi kaşeli ve imzalı evrak bulunduğu, kaşede açıkça kooperatifin isim ve adresi ile vergi ve ticaret sicil numarasının yer aldığı, dolayısı ile somut olayda HMK 124.md.nin uygulama alanı bulunmadığı anlaşılmakla" şeklindeki gerekçe ile davanın usulden reddine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karara karşı, davacı istinaf başvurusunda bulunmuştur. Davacı istinaf dilekçesinde özetle; çevre düzenlemesi doğrultusunda alınan haksız paranın ... Konut Yapı Kooperatifinden alınarak tarafına verilmesini ve tapu satışının geçersiz olduğunu beyan ederek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir. DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE: Dava, alacak istemine ilişkindir. Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Davacı asil, 12/12/2023 tarihli duruşmada özetle; "her ne kadar dava dilekçemde davalı olarak ... Holding olarak belirtmiş isem de; aslında ... Konut Yapı Kooperatifi aleyhine dava açmak istedim, ... Holding aleyhine açtığım dava sehven açılmıştır, ben ...

Konut Yapı Kooperatifinin üyesiydim, bütün borçlarımı ödedim, kooperatif bana tapuyu verdi, daha sonra ben kendime ait taşınmazı başkasına sattım, sattığım kişi polis idi, üyeliğimin akıbeti hakkında bilgim yok, ancak sattığım kişi bu taşınmazı kiraya verdi, bu şekilde kullanıyor, buna rağmen kooperatif bana borç çıkardı, zira kooperatifte çevre düzenlemesi yapılacakmış sadece benden değil tüm üyelerden istemişler ancak dediğim gibi benim kooperatife hiçbir borcum yok" ve "asıl davalının ...

Konut Yapı Kooperatifi olması gerekir, dosyaya sunduğum evraklarda da beyanlarda ve eklerinde kooperatifin adresi bellidir, bu sebeple dava dilekçem belirttiğim davalıya tebliğ edilsin" şeklinde beyanlarda bulunmuştur.

Dava dilekçesinde gösterilen davalı ...dir. Davacının beyanlarında geçen ve asıl davalı olması gerektiği söylenilen taraf ise ... Konut Yapı Kooperatifidir. Her iki tüzel kişilikte de "..." ibaresi yer almaktadır.

6100 sayılı kanunun 124. maddesine göre. Bir davada taraf değişikliği, özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak üzere, ancak karşı tarafın açık rızası ile mümkündür. Ancak, maddi bir hatadan kaynaklanan veya dürüstlük kuralına aykırı olmayan taraf değişikliği talebi, karşı tarafın rızası aranmaksızın hâkim tarafından kabul edilir.

Dava dilekçesinde tarafın yanlış veya eksik gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa, hâkim karşı tarafın rızasını aramaksızın taraf değişikliği talebini kabul edebilir. Bu durumda hâkim, davanın tarafı olmaktan çıkarılan ve aleyhine dava açılmasına sebebiyet vermeyen kişi lehine yargılama giderlerine hükmeder.

Maddeyle, davacının davalı tarafın açık rızası ile taraf değişikliği yapabileceği; yani görülmekte olan davanın davalısından bir başka kişiye davayı yönetip, yeni davalıya karşı yürütmesi imkânı, maddî hukuk esasları çerçevesinde öngörülmüştür. Açık rızadan söz edilmek suretiyle, hâkimin davalı tarafa taraf değişikliği konusunda, rızasının bulunup bulunmadığı hususunu açıkça sorması esası da düzenlenmiş olmaktadır. Maddenin gerekçesine baktığımızda aynen.

“Hukukun taraflar bakımından esasen şeklî taraf teorisi kabul edilmektedir. Yani, davayı açan davacıdır, kendisine karşı dava açılan ise davalıdır. Dava açıldıktan sonra da sadece dava açanı değil, diğer tarafı da ilgilendiren, mahkemeyi de içine alan bir üçlü ilişki ortaya çıkmakta, uyuşmazlığın çözümü bakımından karşı tarafa da söz hakkına sahip bulunmaktadır. Bu sebepledir ki,taraf değişikliğinde karşı tarafın rızası da aranmaktadır.

Ancak, bu kuralın çok katı uygulaması sonucunu doğurarak adeta yargılama ilişkisini, katı bir forma dönüştürmektedir hem de yeni ve aslında gereksiz bir takım yargılamalara yol açarak usûl ekonomisi ilkesine de zedelemektedir.

Yargı kararlarında, bazen çerçevesi de geniş tutularak, temsilcide yanılma ya da maddî hatadan kaynaklanan yanılma olarak nitelenen durumlarda, karşı tarafın rızası aranmadan taraf değişikliğine izin verilerek, ortaya çıkan bu sakınca giderilmeye çalışılmaktadır. Ancak, bu içtihatlar, kanunî düzenleme karşısında sorunu tam olarak çözememekte, sınırlı kalmakta, bazen de kanunî düzenlemeyi zorlamaktadır.

Oysa, taraflar gösterilirken bazen, maddî hata sebebiyle bir yanılgı ortaya çıkarabilir; aslında muhatabı belli olan uyuşmazlık, bu hata sebebiyle mevcut olmayan ya da farklı kişiye karşı yürütülebilir. Böyle bir durumda, mutlaka karşı tarafın rızasını aramak, yargılamanın kaderini gerçekte muhatap olmaması gereken bir kişinin rızasına bağlamak anlamına gelebilir ve yargılama gereksiz yere uzayabilir, hatta yeni dava açılması sonucu ortaya çıkabilir.

Bu sebeple, maddî hatadan dolayı muhatabın yanlış gösterilmesi hâlinde diğer tarafın rızası aranmadan taraf değişlikliği kabul edilmiştir. Ayrıca, bazen davacı, tüm özeni göstermiş, tüm araştırmayı yapmış olmasına rağmen dava açacağı kişiye doğru tespit edememiş olabilir. Nitekim, uygulamada temsilcide yanılma olarak nitelenen durumlarda, bu haklı bir yanılma kabul edilerek, diğer tarafın rızası aranmadan yargılama gerçek muhataba karşı yürütülmektedir.

Aynı şekilde, yanılma, diğer tarafın davranış ya da işlemlerinden veya hukukî ilişkinin karmaşık niteliğinden de kaynaklanabilir....” denilmektedir.

Maddi hatadan kaynaklanan taraf değişikliğinde, dava dilekçesinin hazırlanması sırasında, bir tarafın sehven yanlış gösterilmesi nedeniyle oluşan bu maddi hatanın, tarafın isim veya unvanında şekli bir düzeltme yapılarak giderilmesi söz konusudur. Taraflar dava dilekçesinde gösterildiği için davacı tarafta maddi hata yapılabileceği gibi davalı tarafta da yapılabilir. Ancak, maddi bir hatanın var olduğunun kabul edilebilmesi için maddi hata yaptığını iddia eden davacı tarafın, davasını aslında doğru kişi adına açtığı ya da doğru tarafa yönelttiği hususunun dava dilekçesinden anlaşılabilmesi gerekir(Hukuk Genel Kurulu, 21.10.2021 tarih ve 2017/4-2813 E., 2021/1285 K.).

İstinaf incelemesine konu dosyaya bakıldığında; Her ne kadar ilk derece mahkemesince, HMK m. 124'ün uygulanma şartları oluşmadığından bahsedilse de, davacı asilin duruşmadaki beyanları da dikkate alındığında, davalının sehven gösterildiği, asıl davalı olarak gösterilmek istenenin ... Konut Yapı Kooperatifi olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Dava dilekçesi içeriğinde de, "... Kooperatifi"nden bahsedildiği görülmektedir. Kök isim benzerliği de düşünüldüğünde, davalı olarak ... Konut Yapı Kooperatifi yerine ...nin gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıdan kaynaklanmaktadır. Taraf değişikliği talebinin maddi bir hatadan kaynaklandığı veya dürüstlük kuralına aykırı olmadığı anlaşılmıştır.

Tüm anlatılanlar ışığında; Mahkemece, HMK m. 124 gereği, davacının duruşmadaki beyan ve talebi de dikkate alınarak, taraf değişikliği yapıp, davalı olarak ... Konut Yapı Kooperatifi'ne davayı teşmil ederek, taraf teşkili sağlayıp, davayı esastan görmesi gerekirken aksinin kabulü ile davanın reddine karar verilmesi yerinde olmamıştır.

Sonuç olarak, davacının istinaf başvurusunun esastan kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

...