Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi E.2021/292 K.2023/1519

Bursa 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 23/10/2020 tarih, ...../..... Esas, ...../..... sayılı kararının istinaf incelemesi neticesinde;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesi ile; müvekkili şirket ile dava dışı ..... Teks. Paz. Ltd. Şti'nin davalı ile ticari ilişkisi bulunduğunu, bu ilişki kapsamında çek ve senetlerin avans olarak verildiğini, ihtiyaç halinde davalının ham madde gönderdiğini, ancak davalı tarafından 2018 yılı Ocak ayından itibaren talebe rağmen ürün gönderilmediğini, mevcut durumda 84.180,58 TL alacaklı olduklarını, avans olarak verilen 30/03/2018 keşide tarihli çek bedelinin ödendiğini, 30/04/2018 tarihli çek karşılığı mal teslim edilmediğini ileri sürerek bu avans olarak verilen bu çekten dolayı müvekkilinin borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesi ile; yetki ilk itirazı ile birlikte ispat yükünün davacı üzerinde bulunduğunu, davacının söz konusu çekten kaynaklı borcunun bulunmadığın ve avans niteliğinde olduğunu usulüne uygun yazılı deliler ile ispat etmesinin gerektiğini belirterek davanın reddi ile davacının tazminat ödemesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Yetkisizlik kararı sonrası davaya bakan mahkemece, dosya kapsamı deliller ve incelenen davacı ticari defter ve kayıtları uyarınca; davacı tarafın delillerinde davalı tarafın ticari defterlerine dayanmadığı hususu da dikkate alınarak davacı tarafa yemin delili hatırlatılmış, davacı taraf yemin delilini kullanmayacağını beyan etmekle birlikte davacı tarafın, davasını ispatlayamadığı kanaatine varılarak davanın reddine, mahkeme dosyasında ihtiyati tedbir kararı uygulandığından dava konusu asıl alacağın %20'si olan 12.000,00 TL kötü niyet tazminatının davacıdan alınarak davalıya verilmesine karar verilmiştir. Karara karşı, davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesi ile; müvekkilinin incelenen ticari defterlerinin usulüne uygun tutulduğunu, HMK'nın 222/5 maddesi ve aynı maddenin 3. fıkrasına ilişkin 7251 sayılı Yasa ile yapılan değişiklik uyarınca ticari defterlerini ibrazdan kaçınan davalı karşısında müvekkilinin iddiasını ispat etmiş sayılması gerektiğini, dava dilekçesinde "şirkete ait ticari defter ve kayıtlara" dair ibare ile karşı yan ticari defterine de dayanıldığını, davalının kötü niyetle ticari defterlerini ibraz etmemesinin lehe değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

Davalı vekili istinafa karşı cevap dilekçesi ile; sipariş avansı iddiasının davalıdan sadır olan yazılı belge ile ispatının gerektiğini, çekin borcun ifası dışında bir amaçla verildiğinin davacı tarafından ispatlanması gerektiğini, davacı tarafın davasını davalı şirket defterlerine hasretmediğini belirterek davacı isktinaf başvurusunun reddine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE

Dava, avans olarak verildiği belirtilen çek nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince, davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Somut olayda; davacı, davalı ile olan ticari ilişkisi kapsamında dava konusu çekin avans olarak verildiğini, ancak karşılığında mal teslimi gerçekleştirilmediğini, çekin bedelsiz kaldığını ileri sürerek borçlu olmadığının tespitini talep etmektedir. Davalı, çekin avans olarak verildiği iddiasının ispatının davacı üzerinde bulunduğunu ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Kural olarak çek, bir ödeme aracı olup, çeklerin mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla verildiği yolunda yasal karine mevcuttur. Bu durumda, davacının söz konusu çekleri mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla verdiğinin kabulü gerekir. Yasal karinenin aksini yani çekin borç ödenmesinden başka bir amaçla verildiğini, bedelsiz bir avans çeki olduğunu iddia eden davacı tarafın bunu kesin delillerle ispatlaması gerekir.

Mahkemece taraf ticari defterlerinin incelenmesine yönelik ara karar gereği davalı tarafından yerine getirilmemiş, ispatın ticari defterler ile sağlanamayacağı ileri sürülmüştür. 6100 sayılı "Ticari defterlerin ibrazı ve delil olması" başlıklı HMK'nın 222. maddesindeki koşulların varlığı halinde ticari defterler kesin delil mahiyetinde olup davacı iddiasının ticari defterler ile de ispatı mümkündür.

Davacı dava dilekçesinde HMK 222/5 maddesi gereğince münhasıran karşı tarafın ticari defterlerine dayanmış değildir. Bu itibarla davalının ticari defterlerini ibrazdan kaçınması aleyhine yorumlanamaz. Ancak dava sırasında 6100 sayılı HMK'nın 222. maddesinin üçüncü fıkrasında 7251 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 23. maddesi ile değişiklik yapılmış ve söz konusu düzenleme sonrası usulüne uygun tutulan ticari defter ve kayıtların sahibi lehine delil olabilmesini sağlayan koşullar arasında ticari defterlerin ibraz edilmemesi hali de yasaya eklenmiştir. Usul hukukundan derhal uygulanırlık ilkesi bulunduğundan yapılan değişikliğin eldeki davaya uygulanması gerekir.

Bu durumda, mahkemece davalı adına ticari defter ve belgelerini sunmak veya nerede olduklarını bildirmek üzere usulüne uygun şerh içeren tebligat çıkarılarak, 6100 sayılı HMK'nın 222. maddesinin üçüncü fıkrasında 7251 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 23. maddesi ile yapılan değişikliğin usul hükmüne dair olması ve usul hukukunda derhal uygulanırlık ilkesi bulunması sebebiyle, davetiyeye ihtarat olarak eklenmesi neticesinde ortaya çıkacak sonuca göre dosya kapsamı deliller ile iddia ve savunma doğrultusunda bir karar verilmesi gerekirken eksik ve usule aykırı inceleme sonucu oluşan kanaate göre karar verilmesi yerinde görülmemiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle; davacı istinaf başvurusunun kabulü ile kararının açıklanan gerekçeler doğrultusunda kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince; dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiştir.

... · Başkan · ... · e-imza · ... · Üye · ... · e-imza · ... · Üye · ... · e-imza · ... · Katip · ... · e-imza