Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi E.2023/3082 K.2024/652

Taraflar arasında görülen davada Mahkemece verilen kararın istinaf incelemesi davacı vekili tarafından istenmiş, 6100 sayılı HMK’nın 353. maddesi gereğince tetkikatın evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları, tüm belgeler okunup incelendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; müvekkilinin, ekte sunduğu....

Şubesine ait ... numaralı çekin sahibi olduğunu, söz konusu çekin boş bir şekilde müvekkilinin elinden rızası dışında çıktığını, bu durum üzerine müvekkilince ilgili bankaya bu durumun bildirildiğini, ancak ... adında bir şahsın alacaklı gösterildiğini, çekin üzerine ... tarihi vade, ...TL meblağ olarak yazıldığını ve imzalandığını, akabinde bankaya ibraz edilerek tahsil edilmeye çalışıldığını, tahsil edilemeyince de önce .... sonrasında da üçüncü bir kişi olan....'e ciro edildiğini ve Diyarbakır İcra Dairesinin.... esas numaralı dosyası ile icra takibine konu edildiğini, müvekkili şirketi münferiden temsile yetkili tek kişinin ... olduğunu,

çekin kendisinin elinden rızası dışında çıkmış olduğunu, tamamen kötü niyetli kişilerce doldurulduğu, neticeten dava ve takip konusu çekten dolayı borçlu olmadığının tespiti ile kötüniyetli davalının %20 den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına mahkum edilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: . Mahkemece yapılan yargılama neticesinde; tensip zaptının ... tarihinde davacıya tebliğ edilmesine rağmen, davacı tarafın tensip ara karar gereklerini yerine getirmediği, dava şartı olan gider avansının kesin süre içinde yatırılmadığından davanın usulden reddine karar verilmiştir. Karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili; peşin harcın ve başvuru harcının dosyaya yatırılmasına rağmen gider avansının sehven farklı bir dosyaya yatırıldığını, Mahkemece, taraflarına tekrar süre verilmesi gerekirken davanın usulden reddedilmesinin haksız ve hukuka aykırı olduğu beyan ederek istinaf isteminde bulunmuştur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE

6100 sayılı HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf sebepleri ve kamu düzeni ile sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda;

Dava, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ("İİK") m. 72/7 hükmü uyarınca icra takibinden sonra açılan menfi tespit istemine ilişkindir.

Mahkemece, süresi içerisinde gider avansının yatırılmadığı gerekçesiyle, dava şartı yokluğundan davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Uyuşmazlık, gider avansı yatırılmadığı gerekçesiyle davanın usulden reddine dair kararın yerinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Davacı tarafından varlığı inkâr edilen bir hukukî ilişkinin mevcut olmadığının tespiti için açılan davaya menfi (olumsuz) tespit davası denir (Kuru, Baki: İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, İstanbul 2013, s. 346).

Menfi tespit davası 2004 sayılı İİK'nın 72. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Bu düzenlemeden de anlaşılacağı üzere menfî tespit davasında amaç, bir hukukî ilişkinin veya bir hakkın gerçekten mevcut olmadığının tespitidir.

6100 sayılı HMK'nın 114. madesinin 1. fıkrasının "g" bendinde gider avansının yatırılmış olması dava şartları arasında sayılmış, aynı Kanun'un 115. maddesinin 1. fıkrasında, bu koşulun mevcut olup olmadığını mahkemenin kendiliğinden araştıracağı, ikinci fıkrasında ise, bu şartın noksanlığı tespit edilirse davanın usulden reddine karar verileceği öngörülmüştür. HMK'nın "Harç ve Avans Ödemesi" başlıklı 120. maddesinin birinci fıkrası, harç ve avansların Bakanlıkça saptanacağı, dava açılırken mahkeme veznesine yatırılacağı, avansın yeterli olmadığının anlaşılması durumunda davacıya iki haftalık kesin süre verileceği düzenlenmiştir.

6100 sayılı HMK'nın "Delil ikamesi için avans" başlıklı 324. maddesinin birinci fıkrasında ise; "Taraflardan herbiri ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı, verilen kesin sürede yatırmak zorundadır. Taraflar birlikte aynı delilin ikamesini talep etmişlerse, gereken gideri yarı yarıya avans olarak öderler" hükmü düzenlendikten sonra, ikinci fıkrasında, tarafların bu yükümlülüğü yerine getirmemesi halinde delil ikamesinden vazgeçmiş sayılacakları öngörülmüştür.

Görüldüğü üzere, 6100 sayılı HMK'nın 324. maddesinde düzenlenen delil ikamesi avansı, 6100 sayılı HMK'nın 114. maddesinin "g" bendinde belirtilen gider avansından hüküm ve sonuçları itibariyle farklı olup, dava şartı niteliğinde değildir.

Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 205. maddesinde;

“(1) Davacı, yargılama harçları ile her yıl Bakanlıkça çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Gider avansı, her türlü tebligat ve posta ücretleri, keşif giderleri, bilirkişi ve tanık ücretleri gibi giderler için davacıdan alınan meblağı ifade eder.

(2) Adlî yardım talebiyle açılan dava ve işlerde adlî yardım konusunda bir karar verilinceye kadar harç, gider ve delil avansı alınmaz. Kanunlardaki özel hükümler saklıdır.

(3) Gider avansının yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde, mahkemece bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir. Dava şartı olan gider avansının yatırılmaması veya tamamlanmaması hâlinde, dava, dava şartı yokluğundan reddedilir.

(4) Taraflardan her biri ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı, verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Delil avansı, tarafların dayandıkları delillerin giderlerini karşılamak üzere mahkemece belirlenen kesin süre içinde ödemeleri gereken meblağı ifade eder. Taraflar birlikte aynı delilin ikamesini talep etmişlerse, gereken gideri yarı yarıya avans olarak öderler. Taraflardan biri avans yükümlülüğünü yerine getirmediğinde, diğer taraf bu avansı da yatırabilir. Delil avansını yatırmayan taraf, o delilin ikamesinden vazgeçmiş sayılır. Tarafların üzerinde tasarruf edemeyecekleri dava ve işlerle, kanunlardaki özel hükümler saklıdır..." düzenlemesi yer almaktadır.

Yönetmeliğin 205. maddesinde, gider avansı ve delil avansı birlikte düzenlenmiş olup gider avansının, her türlü tebligat ve posta ücretleri, keşif giderleri, bilirkişi ve tanık ücretleri gibi giderler için davacıdan alınan meblağı ifade ettiği, davacının, her yıl Bakanlıkça çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorunda olduğu, delil avansının ise tarafların dayandıkları delillerin giderlerini karşılamak üzere mahkemece belirlenen kesin süre içinde ödemeleri gereken meblağı ifade ettiği vurgulanmıştır.

Yukarıdaki açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde. Mahkemece ... tarihli tensip zaptının (12/c) nolu ara kararı uyarınca.

"Adli yardım talebi reddedilmiş olmakla, davacı tarafından yatırılması gereken 140,00 TL gider avansının da yatırılmadığı anlaşılmakla, bu tutarı da yatırması için HMK.'nun 120 md. gereğince tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık kesin süre verilmesine aksi halde davanın dava şartı yokluğundan usulden reddedileceğinin ihtarına, ihtarın iş bu karar ile birlikte tebliğine," şeklinde ara karar oluşturulmuştur.

Mahkemece... tarihli ara karar ile davacı vekiline eksik gider avansının tamamlanması amacıyla ara karar oluşturulmuş ise de; kesin süreye ilişkin verilen ara kararın her türlü yanlış anlaşılmayı önleyecek biçimde, açık ve eksiksiz olarak yazılması ve yapılacak işlerin de teker teker belirtilmesi gerekli olup, eldeki ihtarda davacı vekiline verilen kesin sürede giderlerin nereye yatırılacağı açıkça belirtilmediği,

gider avansını oluşturan harç, tebligat gibi masraf ve gider gerektiren işlemlerin kalem kalem açıklanmadığı gibi denetime esas olacak şekilde açık ve net olarak hesaplanıp tarafa bildirilmediği ve tahmini bir gider belirlendiği görülmüştür.

Verilen kesin süre yukarıda belirlenen ilke ve esaslara uygun olmamakla birlikte, verilen istinaf dilekçesinde bu hususlar açık istinaf nedeni yapılmamış, gider avansının sehven farklı dosyaya yatırıldığından bahisle ek süre verilmesi gerekliliği istinaf istemi olarak ileri sürülmüştür.

Kesin sürenin usule uygun olarak verilip verilmediğinin değerlendirilmesi istinaf incelemesi açısından kamu düzenine ilişkin resen dikkate alınacak hususlardan olmadığından bu husus kaldırma nedeni yapılmamıştır. Davacı tarafça, Mahkemenin almış olduğu adli yardım talebinin reddi kararına süresi içerisinde itiraz edilmediği gibi yatırılması gereken gider avansı da yatırılmamıştır... tarihinde tensip zaptı davacı vekiline tebliğ edilmiştir.

Davacı vekili ... tarihinde 5.550,19 TL peşin harcı dava dosyasına yatırmış ancak gider avansını yatırmamıştır. İstinaf dilekçesinde de gider avansını başka dosyaya sehven yatırdıklarını beyan etmiştir. Ancak hangi dosyaya yatırdıklarını belirmedikleri gibi karar duruşması olan ... tarihli celseye davacı vekili katılmasına rağmen gider avansı ile ilgili bir beyanda bulunmamıştır.

Davanın açıldığı tarihte eksik veya hiç gider alınmamış olsa bile gider avansı dava şartı olmakla hüküm verilinceye kadar ikmal ettirilebilir. İster gider avansı, isterse tamamlama avansı olarak tanımlansın, ikmal edilmesi gereken paranın hukuk yargılamasındaki nitelemesi dava şartı olarak gösterilen gider avansıdır. Gider avansının yatırılmaması veya ikmal edilmemesi halinde dava usulden reddedileceğinden mahkemece verilen kararda isabetsizlik görülmemiş, davacı vekilinin istinaf talebinin reddine karar vermek gerekmiştir.

Dairemizce yapılan değerlendirmede; ilk derece mahkemesi kararının gerekçesinde dayanılan delillerle, delillerin tartışılması sonucu maddi olay ve hukuki değerlendirmede usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı, incelemenin istinaf dilekçelerinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılıp, kamu düzenine herhangi bir aykırılığın da bulunmadığı, davacı vekilinin istinaf sebeplerinin yerinde olmadığı anlaşıldığından davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b-1. bendi gereğince esastan reddine karar verilerek aşağıdaki gibi hüküm tesis edilmiştir.