İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2021/937 K.2024/173

Davanın kabulüne ilişkin kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili, davacı aleyhine 09.05.2014 tanzim, 14.03.2017 vadeli, 500.000-TL bedelli senedin 149.658,95-TL'lik kısmına yönelik İstanbul Anadolu ... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyası üzerinden kısmi icra takibi başlatıldığını,kalan kısma yönelik talep hakkının saklı tutulduğunu, saklı tutulan 350.341,05-TL bedel için borçlarının olmadığını, ancak bankanın bu kısım yönünden de tahsile girişebileceği, ihtiyati haciz kararı alabileceği, kambiyo takibi yapabileceği veya kısmi takip üzerinden talepte bulunabileceğinden 09.05.2014 tanzim, 14.03.2017 vade tarihli, 500.000-TL bedelli senetten kaynaklı 350.341,05-TL kadar borcu bulunmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir.

CEVAP

Davalı vekili, menfi tespit davasında borcu olmadığını iddia eden tarafın borcun yokluğunu ispat etmesi gerektiğini, ispat yükünün davacıda olduğunu, genel kredi sözleşmesi, temel bankacılık ve hizmet sözleşmesi gereği davacıya bir takım krediler kullandırıldığını, borcun ödenmemesi nedeniyle hesap kat edilip davacı ve kefillere ihtarname gönderildiğini, İstanbul Anadolu ... İcra Dairesinin ... esas,İstanbul Anadolu ... İcra Dairesinin ... esas ve İstanbul Anadolu ...

İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyaları ile icra takibi yapıldığını, sadece ... esas sayılı dosyada itiraz edildiğini, ...

İcra Müdürlüğü ... esas sayılı takip dosyasında tahsilde tekerrür olmamak kaydı ile takip başlatıldığını, ayrıca İstanbul Anadolu 1. Tüketici Mahkemesi 2017/301 Esas sayılı dosyası ile itirazın iptali davası açıldığını ve tahsilde tekerrür olmamak kaydı ile davacı ve kefilleri aleyhine kambiyo senedi ile icra takibi başlatıldığını, davacının itiraz ederek İstanbul Anadolu 10. İcra Hukuk Mahkemesi 2017/196 esas sayılı dosyası ile de dava açtığını, halen derdest olduğunu, asıl alacağa işletilen faiz ve ferileri ile ilgili başkaca bir dava açtığından yeniden talepte bulunmayacağını,

dava açmakta hiçbir hukuki yararlarının olmadığını bildirerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, davacının İstanbul Anadolu 10. İcra Hukuk Mahkemesinin 2017/196 Esas sayılı dosyasında asıl alacağa ilişkin işlemiş faiz yönünden davacının itiraz ettiği, eldeki davada ise fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak takip konusu yapılmayan kısım yönünden menfi tespit davası açıldığı, her iki davada talep sonucunun farklı olması nedeniyle derdestlik itirazının yerinde olmadığı,

itirazın iptali davalarında takip talebi ile sınırlı olarak inceleme yapılacağı, takip konusu borç tamamen ödense bile fazlaya ilişkin haklar saklı tutulduğu için senet aslının takip borçlusu davacıya iade edilmeyeceği, davacının takip endişesi içinde olacağı dolayısıyla davacının saklı tutulan fazlaya ilişkin haklar yönünden menfi tespit davası açmasında hukuki yararın olduğu, alınan bilirkişi raporlarında İstanbul Anadolu ...

İcra Dairesinin ... sayılı dosyasında borç toplamı 149.658,95-TL olduğundan dolayı, munzam teminat olarak düzenlenen bononun işbu 149.658,95-TL nin üzerinde kalan kısmın tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla takibe konulabileceği, bu nedenle davacının 500.000-TL bedelli bono nedeniyle davalı bankaya 350.341,05-TL borçlu olmadığı, esasen davalının takip konusu 149.658,95-TL asıl alacaktan daha fazla alacağı olduğuna dair savunması olmadığı gerekçesiyle ,davanın kabulüne İstanbul Anadolu ...

İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında takibe konu 09/05/2014 düzenleme, 14/03/2017 vade tarihli, 500.000-TL bedelli bononun 350.341,05-TL'lik kısmı nedeniyle davacının, davalıya borçlu olmadığının tespitine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili; davacının 500.000-TL bedelli kambiyo senedine ilişkin 149.658,95-TL'nin asıl alacak olduğunu, ilk bilirkişi incelemesinde davacının bankaya olan asıl borcunun takip talebindeki asıl alacak rakamı ile de aynı olduğunu ve borcun ödenmediğinin tespit edildiğini, bu durumda asıl alacak dışındaki kalemlerin de reddedildiğinin anlaşıldığını, davacının banka aleyhine İstanbul 10. İcra Hukuk Mahkemesinin 2017/196 esas sayılı dosyası ile işlemiş faize itiraz ettiğini, davacının hem bu dava, hem de İstanbul 10. İcra Hukuk Mahkemesinde işlemiş faize itiraz ettiğini,

derdestlik itirazının reddedilmesinin hukuka aykırı olduğunu,davacının borcu olmadığını ispat etmesi gerektiğini, ispat edemediğinin bilirkişi raporu ile sabit olduğunu, davacının takip talebinde belirtilen alacaklardan başkaca bir alacak ile karşı karşıya kalmadığını, bankaya olan borçlarının ödenmediğini, senetteki rakamı kendi hür iradeleri ile imzaladıklarını ve imzaya herhangi bir itirazları olmadığını ileri sürerek, kararın kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, davalı banka tarafından fazlaya ilişkin alacak hakları saklı tutulmak kaydıyla başlatılan İstanbul Anadolu ... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyada 500.000-TL bedelli bonoya dayalı 149.658,95-TL asıl alacak ile faizleri toplamı 197.110,48-TL alacağın tahsili için başlatılan takipde ,alacaklı banka tarafından talep edilmeyen senedin bakiyesi 350.341,05-TL den borçlu olmadığının tespiti talebine ilişkindir.

Davacı'nın davalı banka ile olan kredi ilişkisi 23.12.2016 tarihi itibari ile 155.997,97-TL alacak üzerinden hesabın kat edilip kredi borcu nedeniyle 3 ayrı icra takibi yapıldığı, davaya konu senedin takibe konulduğu kambiyoya dayalı takibin ödeme emrinde diğer 3 icra takibi belirtilerek tahsilde tekerrür olmamak şartı konulduğu, borçlu tarafından İstanbul Anadolu 10. İcra Hukuk Mahkemesi'nin 2017/196 esas sayılı dosyada faize yönelik itirazın mahkemece kabulü ile fazla istenilen 45.727,99-TL işlemiş faiz yönünden takibin durdurulmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.

Eldeki davanın konusu , 350.341,05-TL senet bedeli olduğu ,takibe konu edilmeyen bu bakiyenin faizi için açılan bir menfi tesbit davası bulunmadığı,ayrıca maddi hukuka göre inceleme yapılan menfi tesbit davası ile takip hukuku bakımından hüküm ifade eden İcra Hukuk Mahkemesinde görülen borca itiraz davaları derdest kabul edilemeyeceğinden davalı vekilinin derdestlik dava şartına yönelik istinaf nedeni yerinde bulunmamıştır.

İİK'nın 72. maddesinde düzenlenen menfi tespit davası, borçlunun icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığının, gerçekte var olmayan bir borç nedeniyle kendisini tehdit eden veya kendisi aleyhine icra takibi yapan kişiye, yani alacaklıya karşı herhangi bir borcunun olmadığının tespiti amacıyla açtığı dava olarak tanımlanabilir.

Borçlu aleyhine yürütülen takibin ödeme emrine itiraz edilmemesi nedeniyle kesinleşmesi takip hukuku yönünden sonuç doğurur; ödeme emrine konu borcun kabul edildiğine veya borç ilişkisinin ikrar edildiğine dair maddi hukuk yönünden bir karine oluşturmaz. Her davada olduğu gibi menfi tespit davalarında da hukuki yarar dava şartıdır.

Hukuki yarar ise, mahkemeden hukuksal korunma istemi ile bir davanın açılabilmesi için, davacının bu davayı açmakta veya mahkemeden hukuksal korunma istemekte bir çıkarının bulunması anlamına gelir. Davacının dava açmakta hukuk kuralları tarafından haklı bulunan, korunan, bir yararı olmalı; hakkını elde edebilmesi için mahkeme kararına ihtiyacı bulunmalıdır.

Eda davalarında ve inşai davalarda davacının hukuki yararının mevcudiyeti asıl iken, tespit davalarında böyle bir ön kabul söz konusu olmayıp, davacı tespit davası açmakta hukuki yararı olduğunu iddia ve ispat etmekle yükümlüdür. Dolayısıyla tespit davalarında her olayın özelliğine göre davacının tespit davası açmakta hukuki yararının bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

Hukuki yarar HMK'nın 114. maddesi gereği dava şartı niteliğinde olup, yargılamanın her aşamasında mahkemece kendiliğinden dikkate alınması zorunludur.

Davalı alacaklı banka tarafından davacının borçlusu olduğu 500.000-TL' bedelli bono bulunmakla birlikte; davalı banka 149.658,95-TL alacağın tahsili istemiyle icra takibi başlatmış, yargılama sırasında da takip konusu edilen borç tutarı ve ferileri dışında bir alacak taleplerinin bulunmadığını açıkça beyan etmesi karşısında bono bedelinden kalan 350.331,05-TL yönünden davacının menfi tespit davası açmakta hukuki yararı bulunmamaktadır.

Bu nedenle hukuki yarar yokluğundan davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesi yerinde değildir. Açıklanan nedenlerle davalının istinaf talebinin kabulü ile HMK 353/1-b-2 maddesi uyarınca mahkeme kararının kaldırılmasına, yapılan yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden davanın hukuki yarar yokluğundan reddine karar verilmiştir.