İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2023/1147 K.2024/908

Davacının aktif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkili şirket sigortalısı ... A.Ş.'nin, 06.01.2020 sevkiyat tarihli çuvallı un emtiasının müvekkil şirket nezdinde ... numaralı Nakliyat Emtea Sigorta Poliçesi ile sigortalandığını, sigortalı tarafından, BAE, Sharjah'ta bulunan ... şirketine 3000 çuval un satımı yapıldığı, 500 çuval un emtiasının nihai alıcısı "...

Ltd"şirketinin teslimat adresi ise Freetown-Sierra Leone limanı olduğu, sigortalı tarafından satılan emtianın nakliyesi için davalı şirketin görevlendirildiği, sigortalı şirketin ihraç ettiği, buğday unu emtiaları Freetown-Sierra Leone limanına nakliye işi için ... numaralı konteynere, konteynerin de m/v "..." gemisine yüklendiği, Sierra Leone limanında 04/03/2020 tarihinde yapılan tahliye sonunda işbu konteyner içinden 207 çuval eksik çıktığı, bu durumun sigortalı tarafından 08/04/2020 tarihli ihtarname ile davalı şirkete bildirildiği,

eksiklik hasarına uğrayan sigortalı emtia için müvekkili şirkete yapılan müracaat sonucu uğranılan zarar bedeli 3.996,63-USD olarak hesaplanarak davalı şirkete bildirildiği, 3996,63-USD hasar tazminatının müvekkili tarafından 29.04.2020 tarihinde sigortalıya ödendiği ve müvekkili şirketin TTK'nın 1472. maddesi gereği sigortalının haklarına halef olduğu, sigortalının hasarla ilgili tüm talep ve dava haklarının temlik alındığı, halefiyet nedeniyle kusurlu olan davalı şirketten rücu edebileceği tutarın 27.978,81-TL olduğu, müvekkili şirketin bu tutar için rücu talebinde bulunduğu ancak davalı tarafından ödeme yapılmadığı,

davalıya karşı İstanbul ... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyası ile 27.978,81-TL asıl alacak olmak üzere toplam 29.357,63-TL için ilamsız icra takibi başlatıldığı, borçlu tarafından itiraz edildiğini ileri sürerek davalının takibe itirazının iptaline, %20’den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili;Ambarlı Gümrük Müdürlüğü tarafından tasdikli 07.01.2020 tarih ve ... numaralı gümrük ihracat beyannamesi üzerinde alım satım akdine konu ödeme şeklinin 27.500- USD peşin ve 27.550 USD Vesaik Mukabili olacağının ifade edildiği, burada açıkça 27.500 USD mal bedelinin peşin alındığı ve geriye kalan 27.550 USD'nin de vesaik mukabili ödeneceği belirtildiği,sigortalının ihracattan evvel mal bedelinin 27.500- USD 'sini peşin aldığı, vesaik mukabili ödeme şeklinde, yüklerin yükleme limanında gemiye yüklenmesini müteakip vesaiklerin yani malı temsil eden belgelerin yani konişmentonun oluşturulmasından sonra,

ihracatçının bu konişmentoyu yük alıcısına gönderilmesi ile yükler henüz daha denizyolunda iken mal bedelinin tahsil edildiği, sigortalının mal bedelini tahsil etmiş olması karşısında iddia edilen eksiklik sebebiyle sigortalının mameleğinde bir eksilme bulunmadığı, ayrıca sigortalı mal bedelini tahsil ettiğinden,davanın aktif dava ehliyeti yokluğundan aksi halde esasdan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; konişmentoya göre yükletenin İstanbul'da mukim sigortalı ,alıcının Sierra Leone'de bulunan "...

Ltd" olduğu,3.000 çuval emtianın 6 adet 20' DV kapalı konteyner içine istiflenerek Ambarlı limanında 14.01.2020 tarihinde gemiye yüklendiği,davalının fiili taşıyan olduğu ve pasif husumet ehliyetini haiz olduğu, taşımaya konu emtianın CFR satış, yani taşıma sözleşmesinin satıcı-gönderici tarafından yapılıp, mallar gemi küpeştesini geçtikten sonra masraf ve riskin alıcıya geçtiği satım şekli olduğu, CFR satışa konu poliçede sigortalı, satıcı-gönderici olması durumunda satış yapan sigortalıya sigorta bedelinin ödenmesi, sigortalının mal bedelini tahsil edememiş olmasına bağlı olduğu,

sigortalının ticari defterlerinin incelenmesinde 2020 yılı ticari defterlerinde davacının 27.928,85 TL tutarında EFT göndererek hasar tazminat bedelini ödediği,sigortalının fatura bedeli 55.050-USD mal bedelini dava dışı alıcıdan tahsil ettiğinin belirlendiği, sigortalı mal bedelini tahsil ettiğinden, sigortalı satıcının sigortalanabilir bir menfaati bulunmadığından, davacı sigortacının alacağın temliki suretiyle dahi taraf sıfatını kazanamayacağından davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEBLERİ

Davacı vekili; dava dışı sigortalı, dava dışı şirketten mal bedelini tahsil etmiş olsa da, işbu tahsilatın davalının sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını, davalının kusuru neticesinde taşınan emtianın bir kısmı zayi olmuş bu nedenle müvekkil şirket tarafından ödeme yapılmak durumunda kalındığını, bir an için bunun lütuf ödemesi olduğu düşünülse de, müvekkil şirket sigortalısına fatura tutarından bakiye kaldığı ve ilgili bakiyenin 2020 yılında cari hesaba istinaden tahsil edildiği göz önünde bulundurulduğunda sigortalının zararının mevcut olduğu ve işbu zararın müvekkil şirketçe giderildiğini, zira Sigortalı ...

Tic.

A.Ş. tarafından, alıcı ... firmasına konu hasar ile ilgili tutar, sonraki devam satışlarda faturada indirim yapılmak suretiyle karşılandığını, mahkemenin bu hususu araştırılmadığını, mahkemenin hüküm vermeden önce işbu bilirkişi raporuna itirazlarımız da gözetilerek zararın ne şekilde giderildiği hususunda dosya kapsamında gerekli araştırmaları yapmak zorunda olduğunu, eksik inceleme ve araştırma neticesinde hüküm verildiğini ileri sürerek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Deniz yolu emtia nakliyat sigortası kapsamında, varış limanında eksik çıkan emtea nedeniyle ödenen sigorta tazminatının davalı taşıyıcıdan tahsili istemine ilişkindir.Mahkemece bilirkişi ...'ten aldırılan raporda; incelenen dava dışı sigortalı ... Tic. A.Ş.'ye ait 2020 yılı ticari defter ve belgelerinin Elektronik Defter Genel Tebliği usul ve esaslarına göre tutulduğu,sahibi lehine delil vasfında olduğundan dışı sigortalı ... Tic.

A.Ş.'nin 2020 yılına ait ticari defterlerinin sahibi lehine delil niteliği taşıdığı, davacı ... A.Ş.'nin taşıma esnasında hasara uğrayan mallar için banka aracılığı ile dava dışı sigortalı ....A.Ş.'ye 27.928,85 TL tutarında EFT göndererek hasar tazminat bedelini ödediği, dava dışı sigortalı ... Tic.

A.Ş.'nin faturaya konu 55.050-USD tutarındaki mal bedelini dava dışı alıcıdan tahsil ettiğinin belirlendiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.Davacı vekili, mahkemece satıcı sigortalı tarafından mal bedelinin tahsil edilip edilmediği hususunda tahkikata başlayıp bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiş, bilirkişi tarafından mal bedelinin tahsil edildiği yolunda rapor tanzim edilmesine rağmen bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinde mal bedelinin alıcı tarafından ödenmesinin davalı taşıyıcının sorumluluğunu sona erdirmediğini ileri sürmüş,

sigortalı tarafından daha sonraki sevkiyatlarında alıcıya indirim yaptığını ileri sürerek istinaf dilekçesi ekinde alıcıya indirim yaptığına ilişkin yabancı dilde düzenlenen fatura ile yine tercümesi sunulmayan yine yabancı dilde yazılmış bir adet e-posta ibraz ederek, daha sonraki sevkiyatlarda indirim yapılarak tahsilatın bu şekilde iade edildiğini ileri sürmüştür.HMK'nın 357.maddesinde istinaf aşamasında yapılamayacak işlemler düzenlenmiştir. Buna göre.

"Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinde karşı dava açılamaz, davaya müdahale talebinde bulunulamaz, davanın ıslahı ve 166.maddenin birinci fıkrası hükmü saklı kalmak üzere davaların birleştirilmesi istenemez, bölge adliye mahkemesince resen göz önünde tutulacaklar dışında, ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar dinlenemez, yeni delillere dayanılamaz. Bölge adliye mahkemeleri için yetki sözleşmesi yapılamaz.

İlk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak gösterildiği hâlde incelenmeden reddedilen veya mücbir bir sebeple gösterilmesine olanak bulunmayan deliller bölge adliye mahkemesince incelenebilir."Davada sıfat, tarafın, dava konusu maddi hukuk ilişkinin süjesi olup olmamasıyla ilgilidir. Taraf sıfatı (husumet) maddi hukuka göre belirlenen bir sübjektif hakkı dava etme yetkisini ya da bir sübjektif hakkın davalı olarak talep edebilme yetkisini gösteren bir kavramdır.

Davacı tarafta yer alan taraf için aktif dava sıfatı, davalı tarafta yer alan taraf için pasif taraf sıfatından söz edilebilir. Uygulamada "sıfat" yerine "husumet" terimi de kullanılmaktadır. Sıfat bir itiraz olduğundan, hakim diğer itirazlar gibi taraf sıfatını da dava dosyasından anlayabildiği sürece kendiliğinden nazara alır. Sıfat, davada taraflardan birinin davaya konu sübjektif dava hakkının bulunup bulunmadığı ile ilgili bir husustur.

Tarafların sıfatının yargılama sonuna kadar devam etmesi zorunludur. Bu husus¸ mahkemece resen gözününde bulundurulmalıdır, bir davada taraflardan birinin davacı ya da davalı sıfatının olmadığı belirlenirse, artık bu davanın esasının çözümüne girilmeden, davanın husumet yokluğundan reddi gerekir. Husumetin ileri sürülme zamanı yasa ile kabul edilen bir ilk itiraz olmadığı gibi, davalı tarafından ileri sürülmesi gerekli bir defi de değildir.

Davanın her aşamasında ileri sürülmesi mümkün veya mahkemece vakıf olunduğu takdirde resen nazara alınması gerekli hukuki bir durumdur (Yargıtay 3. HD 03/07/2017 tarih 2016/21937esas, 2017/10891 karar sayılı ilamı)Davacı vekili tarafından istinaf dilekçe ekinde sunulan, belgelerin Türkçe tercümesi istenilmelidir.Sigortalı tarafından dava konusu sevkiyatta alınan bedelin daha sonra mahsup edilip edilmediği, eğer edilmiş ise mal bedeli tahsil edilmemiş ve sigortalının menfaati olduğunun kabulü gerekeceğinden, açıklanan hususta ek rapor alınarak davacının sıfatı belirlenmelidir.

Davacı vekili her ne kadar bu iddiasını ilk derece yargılama aşamasında ileri sürmemiş ise de aktif husumet resen incelenmesi gereken bir duruma ilişkin olduğundan davacı vekilinin istinaf sebebi yerinde bulunmuştur.Açıklanan nedenlerle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına dava yeniden görülmek üzere dava dosyasının kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.