İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2023/765 K.2026/420

Davanın kabulüne ilişkin kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkilinin ...Şti unvanlı şirketin ortağı ve yetkilisi olduğunu, şirketin dava konusu çekleri keşide ettikten sonra teminat için müvekkiline ciroladığını, ... Okulları Ana sınıfının duvar üstü döşeme işinde kullanmak amacıyla keşideci ... ...Ltd.

Şti tarafından keşide edilen çeklerin bahse konu işte kullanılmak üzere, lehtar sıfatıyla müvekkili gösterilerek hazır hale getirildiğini, söz konusu çeklerin lehdar sıfatı ile müvekkilinin uhdesinde iken rıza dışı elinden çıktığını, çeklerin iptali için Bakırköy 7.ATM'nin 2021/727 sayılı davasının açıldığını, davalı şirket tarafından iki adet çekin kendilerinde bulunduğundan bahisle müdahale dilekçesi sunduğunu, keşidecinin ve müvekkilinin davalı şirketle hiç bir hukuki ilişkisinin bulunmadığını, belirterek müvekkilinin davalı firmaya herhangi bir borcunun olmadığının tespitine,

dava konusu iki adet çekin davalıdan istirdatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; çekin rıza dışı elden çıkma iddiasının gerçeği yansıtmadığını, bahsi geçen çeklerin davacı tarafından ...'a ciroyla devredildiğini, davacının ...'a verdiği çeklerle ...'ın müvekkilinden aldığı malzemeler karşılığında bu çekleri verdiğini, çekin çalınma ya da kaybolma gibi bir durumunun olmadığını, ...'ın müvekkiline çekleri cirosuz bir şekilde teslim ettiğini, bu durumun cari hesap ekstresi ve sipariş formlarından anlaşılacağını, müvekkilinin davaya konu çekin meşru hamili olduğunu, aksinin davacı tarafça ispatlanması gerektiğini belirterek davanın reddine, davacı aleyhinde tazminata hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; dava konusu çeklerin davacının ortağı olduğu ... ...Ltd. Şti'nin defterlerinde yer aldığı, davalı ve dava dışı ... ile aralarında herhangi bir ticari ilişki bulunmadığı, davalının defter ve kayıtlarında davacı, ... ....

Şti ve ... ile aralarında herhangi bir ticari ilişki bulunmadığı, dava konusu çeklerin ticari defterlerinde kayıtlı olmadığı, dava dışı ... tarafından defter ve kayıtların incelemeye sunulmadığı, davalı vekili tarafından çeklerin ...'tan alındığına ilişkin sunulan ...'ın imzalı beyanın tek taraflı olarak her zaman düzenlenebileceği, bu beyanın davacıyı bağlamadığı, davalı vekili tarafından ...'a ilişkin cari ekstre ve yükleme listesine ilişkin herhangi bir fatura ve ödeme makbuzu sunulmadığı, davanın tanıkla ispatın mümkün olmadığı,

çeklerin ...'tan ticari ilişki kapsamında alındığının ve yetkili hamil olduğunun ispat yükünün davalı üzerinde bulunduğu, davalının bu hususu ispat edemediği, çekteki ciro zincirinin kopuk olduğu, beyaz ciro sebebiyle davalının yetkili hamil olduğunu ispat edemediği, lehtarın cirosunun beyaz ciro olması sebebiyle birbirini takip eden geçerli ciro zinciri olmadığı için davalının TTK’nın 790. maddesine göre yetkili hamil olduğunu ispat edemediği, ciro zincirindeki kopukluktan dolayı lehtar ve keşideciye başvurma hakkı bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne, davacının borçlu olmadığının tespitine ve çeklerin istirdadına karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili; müvekkilinin dava dışı ...'a ... satışı yaptığını, aralarındaki ilişkinin cari hesap ekstresinden ve imzalı form kağıtlarından anlaşıldığını, müvekkilinin yasaya aykırı bir işlemi bulunmadığını, çekin kaybolma ya da çalınma durumunun söz konusu olmadığını, bu nedenle müvekkilinin çekin meşru hamili konumunda olduğunu, çekin müvekkiline cirosuz olarak verildiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, 6102 sayılı TTK’nın 792 ve İİK nın 72.7 maddesine dayalı olarak çek bedelinin istirdatı istemine ilişkindir.

TK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.

Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap ettiğini veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekir. Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin mücerretlik vasfını ortadan kaldırır.

İspat yükü üzerinde bulunan davacı, yukarıda da açıklandığı üzere öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası dışında elinden çıktığını, sonrasında ise davalının çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olduklarını kanıtlamak zorundadır.Diğer taraftan; ciro işlemi, lehine ciro yapılan kişi açıkça belirtilerek tam ciro şeklinde yapılabileceği gibi, lehine ciro yapılan kişi belirtilmeden beyaz ciro şeklinde de yapılabilir.

Çeki beyaz ciro ile devralmış hamil; ciroyu başkası adına doldurması mümkün olup bu halde ciro zincirinden çıkacağından sorumluluktan kurtulmuş olur. Çeki beyaz ciro ile devralmış hamil; beyaz ciroyu doldurmaksızın ya da çeki ciro etmeksizin başka bir kişiye teslim etmesi de mümkündür.

Bu halde de hamil ciro zincirinde yer almayacağı için ciranta sıfatıyla sorumluluktan kurtulmuş olur (Ülgen - Helvacı - Kendigelen - Kaya, Kıymetli Evrak Hukuku, 10. Baskı, İstanbul 2015, s.162-163). Somut olayda; dava konusu çeklerin davacının yetkilisi olduğu şirket tarafından davacı lehine keşide edilmiş olup, çeklerde davacıya atfen atılan ciro imzalarına yönelik bir itiraz bulunmamaktadır.

Her iki çekin ciro zincirinde davacı lehtardan sonra davalının imzası bulunmakta olup, çeklerin bankaya ibraz edildiği ve karşılıksız çıktığı anlaşılmaktadır. Davalı, bahsi geçen çekleri ticari ilişki kapsamında dava dışı ...'dan aldığını ileri sürmektedir.

Ciro zincirinde yer almayan ...'ın çekin davalıya kendisi tarafından verildiğine ilişkin yazı ibraz edilmiş, tanık sıfatıyla verdiği ifadesinde çeki davacıdan yapılacak iş karşılığında aldığını ve yine davalıya ... karşılığında teslim ettiğini beyan etmiştir.Davacının yetkilisi olduğu keşideci şirketin ticari defterlerinin incelenmesinde, ... ve davalı ile aralarında bir hukuki ilişki tespit edilememiştir.

Davalı şirketin ticari defterlerinde ... ve keşideci şirketle arasında ticari ilişkisi gösteren bir kayıt tespit edilememiştir. Davalı, dava dışı ... ile aralarındaki ticari ilişkiyi gösteren ekstre ibraz etmiş ise de ekstre ile ilgili herhangi bir fatura bilgisi dosyada bulunmamaktadır. Buna karşılık davalı tarafça, davacının dava dışı ...'a 09/04/2021 - 10/06/2021 tarihleri arasında parça parça olmak üzere 8.800-TL tutarlı ödemelerine ilişkin banka dekontu ibraz edilmiştir.

Her ne kadar mahkemece davacının cirosunun beyaz ciro olması nedeniyle davalının hamil olduğunu birbirini takip eden ciro zinciri ile ispat edemediği, ciro zincirinin koptuğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş ise de yukarıda açıklandığı üzere çeki beyaz ciro ile devralan hamilin çeki ciro etmeksizin başka bir kişiye teslim etmesine bir engel bulunmamakta olup bu şekilde çekin teslim edilmesi ciro zincirini koparmamaktadır.

Sadece çeki teslim eden hamil ciro zincirinde yer almayacağı için ciranta sıfatıyla sorumluluktan kurtulmuş olur. Şeklen düzgün ciro silsilesine göre çeki iktisap eden davalının TTK 790. maddesi hükmü uyarınca meşru ve yetkili hamil olduğunun kabulü gerekir. Davalının çekin mücerretliği ilkesi gereğince çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti de bulunmamaktadır.

Aksine davacının, çeklerin elinden rızası dışında çıktığına ya da davalının çekleri kötüniyetli veya ağır kusurlu iktisap ettiğine ilişkin bir delil sunmamıştır. Bu durumda davacı davasını ispat edemediğinden davanın reddine karar verilmesi gerekirken, davanın kabulü doğru olmamıştır. Davacı tarafından zayi nedeniyle çekin iptali istemi ile açılan davada çeklerin ödenmemesine yönelik verilen tedbir kararı davalının icra takibi başlatmasına engel değildir.

Davalının icra takibi başlattığına dair bir bilgili bulunmadığı gibi, İİK m.72 maddesi kapsamında icra takibinin durdurulmasına ya da veznedeki paranın alacaklıya ödenmemesine dair bir tedbir kararı verilmediği de dikkate alındığında davalının şartları oluşmayan tazminat tazminat talebinin reddine karar verilmiştir (Yargıtay 19. HD'nin 11/02/2020 tarihli 2018/2304 E. 2020/393 K.).

Açıklanan nedenlerle; mahkemece davanın reddi gerekirken, kabulüne karar verilmesi doğru olmadığından, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, bahsi geçen hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek bulunmadığından, davanın reddine, şartları oluşmadığından davalının tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.