İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2025/122 K.2025/1094

Davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkili şirket merkezinin Tuzla, üretim yapıldığı şubesinin ise Bartın olduğunu, 27.06.2022 tarihinde Bartın'da yaşanan sel felaketi sebebiyle müvekkilinin “... Köyü ... Üzeri, No:... Merkez/ Bartın” adresinde bulunan işyerini su bastığını, işyerini su basması nedeniyle müvekkilinin ticari işletmesine ait bir çok evrakın zayi olduğunu, zayi olan belgeler hakkında müvekkili şirketin tespit çalışmalarının devam ettiğini, belirterek ticari belgelerin zayi olduğuna ilişkin zayi belgesi verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; sel veya su baskınının kanunun saydığı mücbir sebeplerden olmakla birlikte davacının bu sebeple defter ve belgelerinin şirketin fabrikasındaki bulunduğu depoda saklandığını, sel veya su baskınına maruz kalarak yok olduğunu makul, ikna edici delillerle ispatlaması gerektiği, dosya kapsamında sadece Bartın Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü tarafından düzenlenen ve davacıya ait iş yerinin sel afeti sonucunda zarar gördüğüne dair 08.07.2022 tarihli yazı bulunduğu, su baskınına maruz kalan deponun bulunduğu yerin, kaç m2 olduğu, zayi belgesi istenen belgelerin ne şekilde muhafaza edildiği hususunda bir tespit yapılmadığı,

kısmen ya da tamamen sel baskınına maruz kalan belgelerin resimlerinin, video görüntülerinin, detaylı itfaiye raporunun, ya da sel baskını sonrası usulüne uygun alınmış bir tespit raporu bulunmadığından davacının iddiasının soyut bir ifade olarak kaldığı, davacının davasını ispatlayamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; yaşanan sel felaketi neticesinde müvekkili şirkete ait bir çok evrakın zayi olduğunu, dava dilekçesinde ve 02/08/2022 tarihli dilekçede bu evrakların detaylarının açıklandığını, bahsi geçen belgelerin ticari işletme açısından saklanması zorunlu belgelerden olduğundan zayi belgesi verilmesi gerektiğini, bilirkişi raporunun hatalı olduğunu, bilirkişi raporuna yapılan itirazlar giderilmeden karar verildiğini, sel felaketi sonrasında fabrika binasının fotoğraflarının dosyaya sunulduğunu, fotoğraflardan da görüleceği üzere belgelerin tamamen kullanılamaz hale geldiğini, bazı evrakların ıslanmanın etkisiyle birbirine yapıştığını,

bazı evrakların çamurun tahliyesi ve sel sularına karışması nedeniyle zayi olduğunu, haber kaynakları ve yerinde inceleme bulguları incelendiğinde iddiaların doğruluğunun anlaşılacağını, bilirkişi tarafından olay yerine gidilmeden ve keşif yapılmadan ek rapor alınmadan karar verilmesinin hatalı olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava; davacının saklamakla yükümlü olduğu belgelerin sel felaketi sonucu zayi olduğundan bahisle zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.Davacı, 27/06/2022 tarihinde Bartın'da meydana gelen sel ve su baskını sonucu müvekkili şirkete ait fabrika binası içerisinde yer alan ve dava dilekçesinde yer verilen belgelerin zayi olduğunu iddia ederek zayi belgesi verilmesini talep etmiş, mahkemece, yukarıda açıklanan gerekçe ile davanın reddine karar verilmiştir.

6102 Sayılı TTK 82/7. maddesi uyarınca bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içerisinde ziyaı uğraması halinde ziyanın öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün içinde ticari defterlerin zayi olduğuna dair belge verilmesinin talep olunması gerekmektedir.

"Zayi belgesi verilmesi davaları sonuçları itibariyle sadece davacı taraf yönünden değil, davada taraf olmayan kimseler bakımından da sonuç doğuran dava türlerindendir.

Mahkemece bu tür davalarda yapılacak incelemeler, sadece davacı tarafın iddia ve delilleri ile sınırlandırılmamalı, zayi belgesi verilmesi istenilen belgelerin, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerden olup olmadığı, TTK'nın 68. maddesinde yazılı afet kavramına davacıya kusur izafe edilemeyecek olan ve irade dışında meydana gelen olayların girebileceği gözetilerek tacirin belgelerini muhafazada gerekli dikkat ve özeni gösterip göstermediği, tasdike tabi defterlerin tasdik edilip edilmediği,

davacıya ait defterler hakkında soruşturma bulunup bulunmadığı ve iddia edilen olayın meydana geldiği yerin tacirin faaliyette bulunduğu yerlerden olup olmadığı hususlarının araştırılarak, ticaret sicil kayıtları getirtilmek suretiyle olayın şüpheden uzak bir şekilde meydana gelip gelmediğinin tespiti gerekir."(Yargıtay HGK'nın 2014/827 esas, 2016/311 karar sayılı, 16.3.2016 tarihli ilamı). Bartın Valili Meteoroloji Müdürlüğü'nün 09/12/2022 tarihli yazısında.

27/06/2022 tarihinde Bartın ilinde büyük bir sel felaketi yaşandığı, bu felaket sonrasında birçok yerleşim yerinin zarar gördüğü, Bartın ırmağı ve kollarında taşkınlar oluştuğu belirtilmiş olup, yine Bartın İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü tarafından düzenlenen 08/07/2022 tarihli yazıda 24-27/06/2022 tarihinde yaşanan aşırı yağış nedeniyle davacının iş yerinin zarar gördüğü tespit edilmiştir.

Davacı vekili tarafından sel felaketi sonucunda davacıya ait fabrika sahasını su bastığı, sel felaketinden etkilendiğine dair olay yerine ilişkin fotoğraflar sunulmuştur. Dosyadaki belgelere göre davacıya ait fabrika sahasının sel felaketinden etkilendiği, fotoğraflara göre yüksek seviyede su altında kaldığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda zayi olgusunun davacının elinde olmayan bir nedenden kaynaklandığı kabul edilerek TTK nın 82 madde kapsamında saklanması gereken belgeler yönünden zayi belgesi verilmesi gerekmektedir.

TTK’nun 82. maddesine göre, her tacir; ticari defterlerini, envanterleri, açılış bilançolarını, ara bilançolarını, finansal tablolarını, yıllık faaliyet raporlarını, topluluk finansal tablolarını ve yıllık faaliyet raporlarını ve bu belgelerin anlaşılabilirliğini kolaylaştıracak çalışma talimatları ile diğer organizasyon belgelerini, alınan ticari mektupları, gönderilen ticari mektupların suretlerini, 64. maddenin birinci fıkrasına göre yapılan kayıtların dayandığı belgeleri, sınıflandırılmış bir şekilde saklamakla yükümlüdür.

TTK'nın 82. maddesinde neler için zayi belgesi verilmesi istenebileceği tahdidi olarak gösterilmemiş, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerden söz edilmiştir (Y11HD., 08.12.2014 tarih, 2014/12543-19170 E. K.). Davacı vekili, dava dilekçesinde zayi listesini belirtmiş, 02/08/2022 tarihli dilekçesinde ise zayi belgesi talep edilen belgeler yönünden ayrıntılı beyanda bulunmuştur.

Bahsi geçen dilekçede zayi talep edilen belgelerden bazılarının ruhsat, izin vs onay alımı için ilgili kurumlara ibrazı gereken belgeler olduğu, bazılarının da resmi kurumlar tarafından yapılan denetimlerde veya tahkikatlarda veya periyodik olarak sunulan belgeler olduğu, zayi talep edilen belgelerin bir kısmının bu şekilde resmi kurumlarda bulunabileceği anlaşılmaktadır.

Bu durumda davacı tarafından zayi belgesi talep edilen bu belgelerden hangilerinin ruhsat, izin, başvuru, onay, denetim vs. nedenlerden dolayı resmi kurumlara daha önceden sunulması gereken belgelerden olduğu hususunda bilirkişi incelemesi yaptırılarak bu şekilde niteliği gereği resmi kurumlarda bulunması gereken veya diğer kurumlardan yeniden temin edilebilecek belgeler yönünden zayi belgesi verilmesi talebinin reddi gerekmektedir.

Bunun dışında 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 75. Maddesi ve 5510 Sayılı Sosyal Güvenlik Kanunu'nun "Prim belgeleri ve işyeri kayıtları" başlıklı 86. maddesi gereği işverenlere çalıştırdıkları işçilerle ilgili belge ve kayıtların saklanması konusunda yükümlülükler getirilmiş, bu kayıt ve belgelerin süresinde ibraz edilmemesi halinde idari yaptırımlar öngörülmüştür.

Yukarıda da belirtildiği üzere, TTK'nın 82. maddesinde neler için zayi belgesi verilmesi istenebileceği tahdidi olarak gösterilmediğinden işçi özlük dosyası içerisinde yer alıp da saklanması zorunlu olan belgeler yönünden zayi belgesi talebinin kabulü gerekir.

Açıklanan nedenlerle; zayi belgesi verilmesi talep edilen belgeler içerisinde diğer kurumlardan temin edilemeyecek ve saklanması zorunlu olan belgeler bilirkişi incelemesi ile tespit ettirilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi doğru olmadığından, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılarak dava yeniden görülmek üzere dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.