İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2024/557 K.2024/765

DAVA Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))

KARAR TARİHİ: 02/05/2024

İlk Derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkil şirketin hamili olduğu ... TARABYA ŞUBESİ ‘ ne ait “ ... – ... “ seri numaralı çekin, kaybolduğunu belirterek dava konusu çeklerin ödenmemesi nedeniyle ihtiyati tedbir kararı verilmesine ve çeklerin zayi nedeniyle iptallerine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi 28/02/2024 tarih ve 2024/192 Esas - 2024/244 Karar sayılı kararı ile; " Dava. 6102 sayılı TTK.nun 818/s maddesi delaletiyle 757 ve devamı maddeleri kapsamında düzenlenen zayi nedeniyle çek iptaline ilişkin çekişmesiz yargı işidir. Bu nitelikteki davanın mutlak olarak çek hamili tarafından açılması gerektiği gerek yasadaki düzenlemeler ve gerekse de Yargıtay kararları ile sabittir.

TTK'nun 818/1-c madde ve bendi yollamasıyla aynı kanunun 680. madde hükmü uyarınca bir çekin kısmen doldurulmuş ya da sadece imzalanmış olması halinde, tedavüle çıkarılması mümkün ve geçerli olup, böyle bir çek için 757. vd. maddeleri uyarınca, iptalini isteme hakkı sadece hamiline aittir.

Böyle bir iddiaya sahip keşideci, elinden rızası hilafına çıkan, bir başka anlatımla imzasını içeren ve fakat kaybettiği çekin bedelinin kendisinden istenmesi halinde borçlu olmadığının tespiti yönünde dava açma olanağına sahiptir. Görüldüğü gibi keşideci yetkili hamil olmadığından, keşidecisinin zayi nedeni ile çekin iptalini isteme hakkı bulunmamaktadır. Keşideci tarafından ancak keşide edilen çek nedeni ile menfi tespit isteminde bulunulabilir.

Belirtilen gerekçe ile davacının keşideci olması, çekin hamili olmaması nedeni ile TTK'nun 818/1-s madde ve bendi yollaması ile TTK 757 maddesi gereğince kıymetli evrakın iptalini talep hakkı hamile ait olduğundan keşidecinin ödemeden men isteği ile çek iptali davası açma hakkı bulunmadığından talebin reddine karar verilmiştir. " gerekçeleri ile; " 1-Davanın REDDİNE, ... " karar verilmiş ve verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle. Müvekkil şirketin keşide yeri, vade tarihi ve bedeli belirlenmemiş olan; ...

HESAP NUMARALI, ‘’ ... – ... ’’ seri numaralı 16.09.2021 basım tarihli çek yapraklarının müvekkil şirket yetkilisinin, üzerine su dökülmesi nedeniyle sehven parçalayarak çöpe atması suretiyle zayi edildiğini, bu sebeple müvekkil firma tarafından keşide edilen çekin iptaline karar verilmesini talep ve dava ettiğini, davanın yerel mahkeme tarafından reddedildiğini, Mahkemenin eksik incelemede bulunduğunu, Yerel mahkemenin dava dilekçesinde belirttikleri hususlarda inceleme yapmaksızın eksik inceleme sonucu davanın reddine karar verdiğini,

Mahkeme her ne kadar dava konusu çekin hamili tarafından açılması gerektiğine hükmetmişse de çekin herhangi bir hamili bulunmadığından keşideci tarafından açma zorunluluğu hasıl olduğunu ve çekin iptali gerektiğini, 6102 sayılı kanun uyarınca zayi nedeniyle çek iptali davalarında 651/2 e göre (2) Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişinin, senedin iptaline karar verilmesini isteyebileceğini, bu maddeye istinaden ekte sundukları çek görüntülerinde görüleceği üzere çekin herhangi bir hamili olmadığını ve hak sahibinin müvekkil şirket olduğunu,

keşideci ile herhangi bir istisnaya yer vermeyen yasal düzenlemenin yorumlanmasının müvekkil şirket adına olası risklerin önüne geçeceğini, zilyetlik ve hak sahipliğinin davanın açılması için aranan koşul olduğunu, somut olayda bahse konu çekin hamili namına herhangi bir şahıs/ tüzel kişi bulunmadığından zilyetliğinin keşidecide olduğunu, çekin keşidecinin sehven yırtması sureti ile elinden çıkmış olup olası riskleri önleme adına işbu davayı açma gereksinimi doğduğunu, Keşidecinin çeki düzenleyerek kendisine ait banka hesabından alacaklı yani hamile ödeme yapılması yetkisi veren kişi olduğunu,

çeki tahsil etmeye hakkı olan hamil olmasına karşın çekin tahsil edileceği hesap keşidecinin olduğundan her zaman için ciro dağılımında en büyük riski keşideci yüklendiğinden çekin zayi nedeniyle iptali davası açmasının kabul edilmesi gerektiğini, somut olayda hamil bulunmadığından müvekkil şirketin büyük bir riskle karşı karşıya olduğunu, müvekkilin bu davayı açmasında hukuki yarar var olup meydana gelebilecek herhangi bir mağduriyet karşısında müvekkilin korumadan yoksun bırakıldığını, Davanın hasımsız açıldığı göz önüne alınarak müvekkil dışında kimsenin mağdur olmayacağı;

kanunda aksi düzenleme bulunmaması nedeniyle yerel mahkeme kararının kaldırılıp davanın kabul edilmesini talep ettiklerini beyanla. Açıklanan sebep ve re'sen nazara alınacak hususlar dikkate alınarak. Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 27/02/2024 tarih ve 2024/192 E.- 2024/244 K. sayılı kararının zayi nedeniyle çek iptaline ilişkin açılan davanın kabul edilmesini, ödemeden men talimatı verilmesi ile ilgili bankaya müzekkere yazılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava, TTK'nın 818/s atfıyla uygulanması gereken 757- 764. madde hükümlerine göre zayii nedeniyle çek iptali talebine ilişkindir.

Mahkemece keşidecinin çek iptali davası açma hakkı bulunmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş, verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur. TTK'nın 757-764. maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK'nın 651/2.maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir.

Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir. Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır. Çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı menfi tespit davası açma imkanı mevcuttur.

HMK'nın 114/h maddesi uyarınca davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması dava şartıdır. Yine TTK'nın 651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. Davacı keşidecinin, hamil adına bu davayı açmakta hukuki yararı ve aktif husumet ehliyeti bulunmamaktadır.

Davacı vekili dava dilekçesinde ve istinaf dilekçesinde çeklerin keşidecisinin davacı olduğunu belirtmiş ve davacı vekili tarafından sunulan çeklerin suretlerinde de çeklerin keşidecisinin davacı olduğu anlaşılmakla Mahkemece davanın keşidecinin çek iptali davası açma hakkı bulunmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmesi isabetli olup, davacı vekilinin aksi yöndeki istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle; ilk derece mahkemesi karar ve gerekçesi usul ve yasaya uygun olup, kamu düzenine aykırılık da tespit edilmediğinden, davacının istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nun 353/1-b1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmış ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.