İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2024/662 K.2024/1027

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, müvekkilinin kamyonet, araç kasası yapımı ve frigo işlemi yapan aile şirketinde çalıştığını, bu iş yerinde 17/03/2023 tarihinde tahmini olarak saat 20:00 kaynak makinasından çıkan kıvılcımların kablo izolelerini eriterek yakması sebebiyle yangın çıktığını, kıvılcımların panolara sıçraması neticesinde yangının büyüdüğünü, itfaiye ekiplerinin müdahalesiyle yangının 4-4,5 saat sonra söndürüldüğünü, yangın nedeniyle şirketin ve tüm ticari belgelerin kullanılamaz hale geldiğini, müvekkilinin ayrıca kendi adına ait aynı işleri yaptığı şahıs şirketinin de mevcut olduğunu,

dava konusu talebinde bu şirketle ilgili olduğunu, müvekkiline ait şirketin 2014 ve 2018 faaliyet gösterdiğini daha sonra kapanışının yapıldığını, müvekkilinin 2018 yılında kapanışı yapılan şahıs şirketine ait evrakların da söz konusu yangında zayi olduğunun tespit edildiğini bu nedenle müvekkilinin şahıs şirketinin 2018 yılına ait İşletme defterinin, alım ve satım faturalarının, ödeme ve tahsilat makbuzlarının ve SSK ücret bordroları ve özlük evraklarına zayi belgesi verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi 14/11/2023 tarih 2023/698 Esas - 2023/1022 Karar sayılı kararında. "Huzurda görülen dava TTK'nın 82. maddesi uyarınca açılmış bulunan zayi belgesi verilmesi istemidir. Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7. maddesine göre.

"Bir tacirin saklamakla mükellef olduğu defter ve kâğıtlar hırsızlık veya yangın, su baskını, yer sarsıntısı gibi bir afet sebebiyle ve kanuni müddet içinde ziya uğrarsa, tacir ziyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yerin yetkili mahkemesinden kendisine zayi belgesi verilmesini isteyebilir. Mahkeme, lüzumlu gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.

Böyle bir vesika almamış olan tacir defterlerini ibrazdan kaçınmış sayılır." TTK'nın 82/7. maddesinde, zayi belgesi verilmesini gerektirecek zayi olma durumları sınırlı olarak sayılmamış ise de tacirin zayi belgesi isteyebilmesi için, defterlerin zayi olmasında kusur ve sorumluluğunun bulunmaması, tedbirli bir tacir gibi davranmasına rağmen zayi olayına engel olamamış durumda olması gerekir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2015/13372 E., 2017/1346 K. Ve 07/03/2017 tarihli kararına göre.

"Mahkemece; davanın TTK'nın 82/7. maddesine göre zayii belgesi verilmesine dair dava olduğu, davacının ziyaı öğrendikten sonra 15 gün içerisinde iptal davası açması gerektiği, somut olayda davacının zıyaı 04/03/2015 tarihinde öğrendiği, yasal süre geçtikten sonra 21/08/2015 tarihinde davanın açıldığı ayrıca ticari defter ve belgelerin muhafaza edileceği yerin şirket merkezi olması gerektiği, davacının TTK'nun 82. maddesi uyarınca defterlerin saklanmasında gerekli dikkat özen ve ihtimamı göstermediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, davacı vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA" Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 04/02/2008 tarih, 2006/14049 E., 2008/956 K. sayılı ilamına göre. "Tacirin belgelerini muhafazada gerekli dikkat ve özeni göstermesi gerekir. Zayi belgesi verilmesi istenilen defterin ne şekilde ve ne zaman zayi olduğuna dair somut bir iddia ve kanıt dahi sunulmamıştır.

Davacı tacirin, defterin muhafazasında gerekli dikkat ve özeni göstermediğinden, ilk derece mahkemesince verilen red kararı isabetlidir." Dosya ve tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde; davacı vekili tarafından verilen dava dilekçesinde müvekkiline ait işyerinde 17/03/2023 tarihinde yangın çıktığı;

yangından sonra ilgili vergi dairesi tarafından müvekkiline ait ticari defter ve belgelerin ibrazının istenilmesi üzerinde dava konusu defter ve belgelerin söz konusu yangında zayi olduğunun anlaşıldığı iddia edilmiş ise de tacir olan davacının basiretli bir tacir olarak yangından hemen sonra ilgili defterlerin zayi olduğunu tespit ederek 30 günlük hak düşürücü süre içerisinde dava açması gerekirken huzurda görülen davanın yangının üzerinden 30 gün geçtikten sonra 21/07/2023 tarihinde açıldığı tespit edilmiştir.

TTK'nın 82. maddesine göre zayi belgesi verilmesi istemli davanın ziyaın öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün içinde açılması gerekmesine karşın huzurda görülen davanın 30 günlük süre geçtikten sonra açılmış olması nedeni ile reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir."gerekçesi ile, AÇILAN DAVANIN HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRE GEÇTİKTEN SONRA AÇILMIŞ OLMASI NEDENİ İLE REDDİNE, karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle, Yerel mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, Davaya konu evrakların zayi olduğu ve yangının meydana geldiği yerin müvekkilinin çalıştığı yer olduğunu, ayrıca aile şirketi olarak da işletildiğini, müvekkilinin, mükellefiyeti sona erdikten sonra kendi şirketine ait evrakları dikkat ve özen yükümlülüğü çerçevesinde yangının meydana geldiği aile şirketi kasasına alıp burada muhafaza ettiğini, müvekkilinin bünyesinde çalıştığı söz konusu şirkete ait belgelerin de zayi olduğunu, bu belgeler için de zayi belgesi talepli dava açıldığını,

halihazırda yargılaması Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/278 Esas sayılı dosyasında devam ettiğini, Müvekkilinin, evraklarla ilgili durumu yangından sonra ilgili vergi dairesi tarafından ticari defter ve belgelerin ibrazının istenilmesi üzerine öğrendiğini, dava konusu defter ve belgelerin söz konusu yangında zayi olduğunun anlaşılması üzerine bir kez daha taraflarınca zayi belgesi talebinde bulunulduğunu, yangının meydana geldiği anda her iki davayı aynı anda açma durumu ve şartları mevcutken, itiraza konu davanın ihmali veya keyfi bir şekilde süresinden sonra açılma ihtimalinin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu,

yerel mahkemenin kararına göre hak düşürücü sürenin, durumun öğrenilmesinden değil olayın meydana geldiği andan itibaren başlaması gerektiğini, olayın detayları araştırılmadan evrakların durumunun öğrenildiği tarih için herhangi bir inceleme yapılmadan verilen kararın hukuka aykırı olduğunu, yerel mahkemenin görüşü çerçevesinde müvekkilinin durumu önceden bildiğinin gerekçelendirildiğini, fakat bu doğru bir varsayım olmamakla birlikte , her iki davanın da aynı zamanda açılması önünde hiçbir engel olmadığını, bu durumun müvekkilinin evrakların sonradan zayi olduğunu öğrendiğini samimi bir şekilde ortaya koyduğunu,

Yargıtay kararlarında da hak düşürücü sürenin öğrenme tarihinden itibaren işlemeye başlayacağının ve zayi olgusunun hangi tarihte öğrenildiğinin araştırılması gerektiğinin kabul edildiğini (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin, Esas : 2016/246 Karar : 2017/4755 Karar Tarihi :26.09.2017.

Esas: 2015/5948 Karar : 2015/13050 Karar Tarihi :07.12.2015;), Anılan yasal düzenleme uyarınca işbu davanın açılması için hak düşürücü sürenin öğrenmeden itibaren başlayacağını, müvekkilinin, evrakları uzun süredir saklama ve muhafaza etmesinden dolayı unutmasının ve vergi dairesi tarafından talep edilmesiyle hatırlamasının gayet olağan olduğunu, kaldı ki, yukarıda açıkladıklerı şekilde davayı açma şansı ve durumu mevcutken kullanmamasının hayatın olağan akışına, akla ve mantığa uygun olmadığını, evraklarla ilgili durumu sonradan öğrendiğinin ve yasal süresi içinde zayi talebinde bulunduğunun açık olduğunu, İleri sürerek,

yukarıda arz ve izah edilen nedenler ile ve dairemizce re’sen nazara alınacak nedenlere binaen istinaf taleplerinin kabulü ile, yeniden yargılama yapılarak talebleri doğrultusunda ilk derece mahkemesinde görülen davanın KABULÜNE ya da yeniden yargılama için dosyanın yerel mahkemeye iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava. TTK'nun 82/7 fıkrası kapsamında zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin olup, mahkemece davanın reddine hak düşürücü süre yönünden reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.Davacı yan; ... mah. ... sk. ... Blok No:...

Başakşehir/ İstanbul adresinde bulunan ... San. Tic. Ltd.

Şti. isimli aile şirketinde çalıştığını, aynı zamanda kendisinin de 2014 ve 2018 yılları arasında faaliyet göstermiş ve daha sonradan kapanışı yapılmış gerçek kişi ticari işletmesi bulunduğunu, çalıştığı aile şirketinin yukarıdaki adresinde 17/03/2023 tarihinde çıkan yangın sonucu aile şirketinin ticari defter ve belgelerinin zayi olduğunu, bu nedenle şirket tarafından Bakırköy 1 Asliye Ticaret Mahkemesi nezdinde zayi belgesi verilmesi talepli dava açıldığını, süreçte Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesindeki Vergi Denetim Kurulu Başkanlığınca tarafına kapanışı yapılan işletmesinin denetime tabi tutulduğundan bahisle,

illetmenin 2018 yılına defter ve belgelerinin incelemeye ibrazı gerektiğine ilişkin yazının 17/07/2023 tarihinde tebliğ edildiğini, bunun üzerine yaptığı araştırmada kendi ticari işletmesine ilişkin defter ve belgelerin de yanında zayi olduğunu 18/07/2017 tarihinde tespit ettiğini ileri sürerek, 2018 yılı işletme defterinin, 2018 yılı alım ve satım faturalarının, 2018 yılı ödeme ve tahsilat makbuzlarının ve 2018 Yılı SSK ücret bordroları ve özlük evraklarının zayi olduğunun tespiti ile zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

Davacı yan istinaf dilekçesi ile; mahkeme kabulünün aksine hak düşürücü sürenin zayii olgusunu meydana getiren yangın olayı tarihinden değil, defter ve belgelerin zayii olduğunun öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlayacağını, işletmesinin kapanışı yapıldıktan sonra davacının tüm defter ve belgelerini yangının çıktığı aile şirketine ait iş yerindeki bir kasada muhafaza altına aldığını, ancak aradan geçen uzun süre nedeniyle bu durumu unuttuğunu, vergi denetim yazısı üzerine kendi işletmesine ait defter ve belgelerin de aile şirketinin bulunduğu iş yerinde çıkan yangın sonucu zayii olduğunu tespit ettiğini,

öğrenme tarihinin olay tarihi olmadığını, şayet bu durumu daha önce farketse idi, kendisinin de aile şirketinin dava açtığını tarihte dava açabileceğini ileri sürmüştür.

6102 Sayılı TTK'nun 82/7 fıkrası uyarınca; bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgelerin; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğraması halinde, tacirin zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir.

Bu davanın hasımsız açılır ve mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını emredebilir.

Somut olayda; davacının ticari işletmesine ticari defter ve belgeleri, yanında çalıştığı aile şirketi iş yerinde bir kasada muhafaza ettiğini kabul ettiğine ve çıkan yangında tüm iş yerinin kullanılamaz hale geldiğini belirttiğine göre, mahkemece öğrenme tarihinin olay tarihi olarak kabul edilmesinde ve dava tarihi itibariyle otuz günlük hak düşürücü sürenin dolduğunun kabul edilmesinde isabetsizlik olmadığı gibi, öğrenmenin daha sonra gerçekleştiğinin ve davanın hak düşürücü süre içerisinde açıldığının kabulü halinde dahi, davacının saklamakla yükümlü olduğu işletmesine ait ticari defter ve belgelerini,

dava dışı aile şirketinin işyerinde muhafaza etmiş olması, yangın raporuna göre yangının iş yeri atölyesinde kaynak yapılması esnasında yerdeki polyester malzemenin tutuşması sonucu çıktığının ve tüm iş yerine sirayet ettiğinin belirtilmiş olması, tacirin saklamak ile yükümlü olduğu defter ve belgeleri özenle muhafaza etme yükümlüğünün bulunması,

davacının işletmesine ait ticari defter belgeleri, kaynak işlerinin yapıldığı ve yangın riskinin olduğunu bir iş yerinde muhafaza etmesi karşısında, zayi belgesi verilmesi talep edilen ticari defterler ve belgelerin korunması için gerekli dikkat ve özeni gösterdiğinin, buna rağmen zayi olgusunun gerçekleştiğinin kabul edilemeyeceği ve talebin bu nedenle de reddi gerektiği anlaşılmış, davacının aksi yöndeki istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir.

Sonuç itibariyle, ilk derece mahkemesi karar ve gerekçesi usul ve yasaya uygun olup, kamu düzenine aykırılık da tespit edilmediğinden, davacının istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK'nun 353/1-b1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılarak aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.