İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2021/1399 K.2024/1220

Taraflar arasındaki çek istirdadı ve menfi tespit davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın kısmen kabulü kısmen reddine dair verilen karara karşı, davalı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin sattığı ürünler karşılığında keşidecisi ...

A.Ş. olan ... bank Anadolu Kurumsal Şubesine ait ... seri numaralı, 20.12.2018 keşide tarihli 19.989,20 TL bedelli çeki aldığını ve bu çekin müvekkilinin iradesi dışında zayi olduğunu, Bakırköy 3. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2019/11 Esas sayılı dosyasında açılan iptal davasında mahkemece ödeme yasağı kararı verildiğini, çekin davalı tarafından ibraz edilmesi üzerine mahkemece istirdat davası açılması için süre verildiğini, çekin meşru hamilinin müvekkili şirket olduğununu, hamilin elinden rızası dışında çıkan poliçenin istirdadının TTK'nın 757. maddesine göre talep edilebileceğini,

müvekkilinin iradesi dışında elinden çıkan çekin ciro zincirinin koptuğunu, hamilin iktisabında kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğunu ileri sürerek, çekin hamilinin müvekkili olduğunun tespitine, çekin davalıdan istirdadı ile davacıya teslimine, çek bedelinin tahsili halinde bu miktarın davalıdan tahsiline, terditli olarak dava konusu çekin yazdırılmadığı göz önünde bulundurularak çek nedeniyle müvekkilinin davalıya borçlu olmadığının tespitine, karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, savunmasında özetle; müvekkilinin, konusu çeki 29.11.2018 tarihinde aralarındaki ticari ilişkiye istinaden ...-...'tan alarak, teminat amacıyla ...

Bankası Merter Şubesine verildiğini, ancak çekin ciranta hayri ... tarafından geri istenmesi sebebi ile müvekkili tarafından bankadan alınarak 26.12.2018 tarihinde ...'a iade edildiğini, çek aslının müvekkilinde bulunmadığından istirdadının mümkün olmadığını, çek bedelinin müvekkilince tahsil edilmediğini savunarak, davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...

Somut olayın incelenmesinde; davacının dava dilekçesinde davaya konu çekin çalınmak suretiyle zayi olduğunu, çekin istirdatı ile çekten dolayı borçlu olmadıklarının tespitini talep ettiği, davalının cevap dilekçesinde davaya konu çekin elinde bulunmadığını bu nedenle istirdatının mümkün olmadığını, davacının çek bedelinin tahsili talebinin hukuka aykırı olduğu, çekin teminat amaçlı bankaya ibraz edildiğini, daha sonrasında cirantanın istemi üzerine bankadan geri alındığını beyan ettiği, davalının ihbar dilekçesi uyarınca ...’ın davaya ihbar edildiği, iş bu davanın arabuluculuk dava şartına tabi olmadığı,

davacı tarafın davaya konu çekin iptali için Bakırköy 3 ATM'nin 2019/11 esas sayılı dosyasında dava açtığı, ... Bankası yazı cevabından çekin ...

San ve Ticaret LTD Şirketi tarafından 20.12.2018 tarihinde ibraz edildiğini, çekin bankası tarafından iade talimatına binaen işleme alınmadığı belirttiği, mahkemece çekin istirdatı davası açması için davacı tarafa 2 haftalık kesin süre verildiği davacı tarafça mahkememiz dosyasına konu davanın açıldığı, zayi davasında mahkememize konu davanın açılmış olması sebebiyle karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, ...

Bankası yazı cevabında çekin ön yüzünün incelenmesinde davacının lehdar olduğu, dava dışı ...'un 2. Ciranta olduğu, ...'ın 3. Ciranta olduğu, davalının son hamil olduğu, dosya kapsamında mali müşavir bilirkişiden rapor alındığı, ceza dosyası yargılamasında, dava dışı ...'ın, kayınpederinin, davalı şirket yetkilisinin ifadelerinin alındığı, ceza dosyasındaki çek fotokopisinde davalının ve davalıdan önceki cirantanın cirolarının karalanmış şekilde olduğu, davaya konu çekin emanet eşya makbuzu ile savcılık dosyasında olduğu, çeke dosyasının sonucun çekin tahsil edilmediği,

davaya konu çekin davalı tarafta olmadığından çekin istirdatı talebinin yer olmadığı, davalının çekteki cirosunu karaladığı, tüm dosya kapsamı da dikkate alınarak davacının davaya konu çek nedeniyle davalıya borçlu olmadığı..." gerekçesiyle davacının istirdat talebinin reddine, menfi tespit talebinin kabulü ile ... Kurumsal Şubesine ait 20.12.2018 keşide tarihli 19.989,20 TL bedelli ... seri numaralı, keşidecisi ...

AŞ olan çek nedeniyle, davacının davalıya borçlu olmadığının tesitine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davalı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davalı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Dava konusu çekin istirdadının talep edilmesine rağmen, yargılama neticesinde dava konusu çekin müvekkilinin elinde bulunmadığının anlaşıldığını, müvekkilinde bulunmayan bir çeke ilişkin menfi tespit talebinin kabul edilmesinin hatalı olduğunu, HMK'nın 106/2. maddesi uyarınca, tespit davası açanın, bu davayı açmakta hukuki yararının bulunması gerektiğini, çekin müvekkilinin elinde bulunmadığından, davacının icra tehdidine maruz kalmasının mümkün olmadığından,

menfi tespit isteminin hukuki yarar yokluğundan reddi gerektiğini, Kabul ve ret oranının gözetilmeyerek tüm harçların müvekkilinden tahsil edildiğini, yargılama giderlerinin eşit paylaşılmasına karşın, karar harcı, başvurma harcı ve peşin harcın tamamı müvekkiline yükletilmesinin hatalı olduğunu,Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın reddine, karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, TTK'nın 792. maddesi gereğince çek istirdadı ve olmadığı takdirde menfi tespit istemlerine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda istirdat isteminin reddine, menfi tespit isteminin kabulüne karar verilmiş; bu karara karşı, davalı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Davacı vekili, keşidecisi ...

AŞ olan ... bank Anadolu Kurumsal Şubesine ait ... nolu 20.12.2018 keşide tarihli 19.989,20 TL bedelli çeki ticari ilişki nedeniyle iktisap ettiğini, çekin müvekkilinin elindeyken zayi olduğunu, davalının iktisabında ağır kusurlu ve kötü niyetli olduğunu, ciro silsilesinin bozulduğun savunarak çekin veya tahsil edilecek bedelin istirdadını, olmadığı takdirde terditli olarak menfi tespit kararı verilmesini talep etmiştir.

Dosyadaki belgelerin incelenmesinde dava konusu keşidecisi ... AŞ olan ... ait ... nolu 20.12.2018 keşide tarihli 19.989,20 TL bedelli çeki, davacı emrine keşide edildiği ve bu çekin tahsilat makbuzu ile davacıya verildiği görülmüştür.

Dava konusu çekin zayi edilmesi üzerine davacı tarafından Bakırköy 3. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2019/11 Esas sayılı dosyası ile iptal davası açıldığı, çekin ibraz edilmesi üzerine istirdat davası açılması için süre verildiği, davacı tarafın eldeki istirdat davasını açtığı görülmüştür.Mahkemece getirtilen çek suretinin incelenmesinde, davacının ilk cirosu ile çekin ... tarafından iktisap edildiği, onun cirosu ile çekin ... tarafından istisap edildiği, bu kişinin cirosu ile de davalının çeki iktisap ettiği görülmüştür.

Çekin 29.11.2018 tarihinde ibraz edildiği ancak davalı hamil tarafından işlem yapılmadan, çekin geri alındığı anlaşılmıştır. İncelenen çekte davalının son ciranta olarak cirosunun bulunduğu görülmüştür. İlk derece mahkemesince değerlendirilen beyanlar ve ceza mahkemesindeki çek suretinde davalının ve davalıdan önceki cirantaların cirolarının karalandığı anlaşılmıştır.

Dosyada bulunan çek suretine göre davalının çekte ciranta olması nedeniyle HMK'nın 106 ile İİK'nın 72/1-2 maddesine göre davacının menfi tespit talep etme ve hukuki yararı bulunmaktadır. Çekin hali hazırda davacının elinde olmaması hukuki yararı ortadan kaldırmaz. Birbirini izleyen düzgün ciro silsilesinden davalının şeklen hamil olması nedeniyle, menfi tespit davası açılmasında davacının hukuki yararı bulunmaktadır. Davacının istirdat talebinin reddine karar verilmiştir.

TTK'nın 792. maddesi.

“Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup anılan kanuni düzenleme bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır.

Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır.

Bu davada, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir. Mahkemece bu talep yönünden davanın reddine karar verilmesi, menfi tespit isteminin de reddi sonucunu doğurmaz. Dava dilekçe içeriğinden, davacının HMK'nın 111. maddesi gereğince terditli dava açtığı anlaşılmaktadır.

Davacının ilk talebi çekin istirdadı, çek bedelinin tahsil edilmiş olması halinde ise çek bedelinin tahsili istemidir. Ancak çekin karşılıksız işlemi yapılmaması nedeniyle terditli olarak çek nedeniyle davacının borçlu olmadığının tespiti talep edilmiştir. HMK'nın 111/2. fıkrasında, mahkemece, davacının asıl talebinin esastan reddine karar vermedikçe, feri talebini inceleyemeyeceği ve hükme bağlayamayacağına yer verilmiştir. Yasal düzenleme emredici niteliktedir.

Terditli davada davacılar, ilk önce asıl talep hakkında karar verilmesini, feri talebini ise asıl talebinin reddedilmesi ihtimali için yaparlar. Davacının asıl talebinin reddine karar verilmedikçe feri talebi hakkında karar verilemez. Mahkemece, asıl talep reddedildikten sonra davacının terditli talebi incelenmiş ve kabul edilmiştir.

Bu durumda mahkemece yargılama giderinin kabul ret oranına göre taksim edilmesi istinaf başvurusunda bulunan davalının sıfatına göre incelenmemiştir. Davalı bu yöne ilişkin istinafta bulunmamış olup, hükmedilen harçların da paylaştırılmasını istemiştir. Oysa hükmedilen harçlar kabul edilen davaya ilişkin olup HMK'nın 326. maddesine göre haksız çıkan tarafın yargılama gideri olan harçtan sorumlu tutulması yerindedir.

Davacının, dava tarihinde zorunlu olmadığı hâlde arabuluculuğa başvurmuş olması nedeniyle mahkemenin buna ilişkin kararı yerinde olduğundan, davalı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf nedenlerinin HMK'nın 353/1.b.1.maddesi uyarınca esastan reddine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.