İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2023/2035 K.2024/1918

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin, 19.04.2017 tarihli sözleşme ile bir adet dikey paletleme makinesini 37.760 USD bedelle satın aldığını, makinanın gereği gibi çalışmaması sebebiyle iadesi için davalıya başvurulduğunu, davalının iade talebini kabul ederek, sözleşme bedelini de iade edileceğini kabul ettiğini, dava konusu makinanın 31.10.2017 tarihli iade faturası ile davalıya iade edildiğini, davalının ise iade edilen makinenin bedelinin bir kısmını zamana yayarak ödediğini, bir kısmını ise ödemediğini, başvuruların sonuçsuz kalması üzerine alacağın tahsili amacıyla Bakırköy ...

İcra Müdürlüğünün... Esas sayılı dosyasında başlatılan takibe yönelik itirazın haksız olduğunu ileri sürerek, itirazın iptali ile takibin devamına, %40 oranında icra inkar tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı vekili, savunmasında özetle;

taraflar arasında bir adet dikey paketleme makinesinin imali için 19.04.2017 tarihli sözleşme imzaladığını, sözleşmeye uygun olarak imal edilen makinenin kurulumunun yapıldığını ve çalışır halde davacıya teslim edildiğini, belirlenen bedelin davacı tarafından TL olarak ödendiğini, sözleşmeye uygun olarak karşılıklı edimler yerine getirilerek sözleşmesinin ifa edildiğini, makinenin gereği gibi çalışmaması nedeniyle iadesi sözkonusu olmadığını ve müvekkilin iade bedeli borcu bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...TBK’nın Ülke parası ile başlıklı 99. maddesinde 'Konusu para olan borç Ülke parasıyla ödenir. Ülke parası dışında başka bir para birimiyle ödeme yapılması kararlaştırılmışsa, sözleşmede aynen ödeme veya bu anlama gelen bir ifade bulunmadıkça borç, ödeme günündeki rayiç üzerinden Ülke parasıyla da ödenebilir.

Ülke parası dışında başka bir para birimiyle belirlenmiş ve sözleşmede aynen ödeme ya da bu anlama gelen bir ifade de bulunmadıkça, borcun ödeme gününde ödenmemesi üzerine alacaklı, bu alacağının aynen veya vade ya da fiilî ödeme günündeki rayiç üzerinden Ülke parası ile ödenmesini isteyebilir.' hükmüne yer verilmiştir.

Bu hüküm uyarınca, yabancı para borcunun vadesinde ödenmemesi halinde, alacaklının bu alacağını aynen, vade veya fiili ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödenmesini isteyebileceği kabul edilmiştir.

Ancak, İİK’nın 58/3. maddesi uyarınca, alacaklı tarafından yapılan icra takibinde alacağın yabancı para olması hâlinde, alacağın hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiği ve Türk Lirası karşılığı yada harca esas Türk Lirası karşılığı takip talebinde gösterilmesi gerekmektedir.

(Yargıtay 3. HD. 11/11/2021 tarih 2021/761 Esas 2021/11255 Karar, Yargıtay 12. HD. 30/10/2015 tarih 2015/19396 Esas 2015/29887 Karar, Yargıtay 19. HD. 06/10/2011 tarih 2011/1648 Esas 2011/12074 Karar sayılı ilamları da bu yöndedir.) Bu husus HGK’nun 12/05/1999 tarih 99/12-271 E, 99/301 K. sayılı kararında, 'İİK’nun 58. maddesine göre alacağın Türk parası ile tutarının takip talebinde gösterilmesi zorunlu olup, aynı zorunluluk İİK’nun 41. maddesi delaletiyle ilamlı takiplerde çıkartılacak olan icra emri için de geçerlidir.

Anılan noksanlık kamu düzeni ile ilgili ve devletin hükümranlık haklarına ilişkin olması nedeniyle takibin her safhasında re'sen göz önünde tutulmalıdır' şeklinde ifade edilmiştir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2021/8111 esas, 2021/13025 esas sayılı ilamında; '6098 sayılı TBK’nın 99. maddesi (818 sayılı BK’nın 83. maddesi) uyarınca yabancı para borcunun vadesinde ödenmemesi halinde alacaklı, bu borcun aynen veya vade ya da fiili ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödenmesini isteyebilir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 58. maddesinin üçüncü fıkrasında ise; alacağın veya istenen teminatın Türk parasıyla tutarının ve faizli alacaklarda faizin miktarı ile işlemeye başladığı günün, alacak veya teminat yabancı para ise alacağın hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiğinin ve faizinin, takip talebinde belirtilmesi gerektiği düzenlenmiştir.

Buna göre; alacaklı, yabancı para alacağının TL karşılığını, takip talebinde göstermek zorunda olup, buna bağlı olarak bu zorunluluğun ödeme emrinde de yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu noksanlık kamu düzeni ile ilgili olup, takibin her safhasında re'sen göz önünde tutulmalıdır (HGK'nın 12/05/1999 tarih ve 1999/12-271 E. - 99/301 K.sayılı kararı).' denmektedir.

Somut olayda, takip talebi ve ödeme emrinde, yabancı para alacağının hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiği ve TL karşılığı gösterilmediği gibi yabancı para alacağının harca esas Türk Lirası karşılığı da yazılmamıştır.

Anılan yasa hükümlerinin emredici nitelikte olduğu, takip talebinde emredici yasa hükümlerine uyulmadığı, bu itibarla takibin usulüne uygun olmadığı bu durumun davanın her aşamasında resen gözetilebileceğinden davanın dava şartı yokluğu nedeniyle..." gerekçesiyle, dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Mahkemece davanın önceki aşamaları unutularak karar verildiğini, yasal dayanaktan yoksun olduğunu, yargılamanın başlarında mahkemece UYAP'ta yabancı paranın TL karşılığının gösterilerek harcın yatırılmadığının söylendiğini, duruşmada fiziki dosya örneğinin gösterilerek takip talebinde ve ekinde TCMB'nin güncel kurlarının gösterilerek takibin başlatıldığının belirtildiğini ve sorunun bu şekilde aşıldığını, ancak karar aşamasında dosyanın fiziken kontrol edilmesinin talep edilmesine rağmen mahkemece acele şekilde davanın reddine karar verildiğini, İstinaf başvurusuna eklenen dosyanın tasdikli örneğinden anlaşılacağı üzere,

takip talebinin ekine 16.11.2020 tarihli TCMB çıktısı konularak takibin hazırlandığını, aksi halde icra müdürlüğünce harcın belirlenmesinin mümkün olamayacağını, güncel kur ile 9.481 USD'nin o tarihteki TL karşılığı olan 7.67 TL ile çarpılması sonucu bulunan 72.719 TLile çarpılarak harcın ödendiğini, tahsil talebinde alacağın fiili ödeme tarihindeki TL karşılığının istendiğinin de yazıldığını, ret gerekçesinin takip dosyası ile çeliştiğini, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, taraflar arasındaki bir adet dikey paletleme makinesinin satımına ilişkin sözleşmenin yerine getirilememesi nedeniyle satıcıya iade edilen makinenin bedelinin tahsili amacıyla başlatılan ilamsız takibe yönelik itirazın İİK'nın 67. maddesi uyarınca iptali istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın özel dava şartına aykırılık nedeniyle usulden reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Taralar arasında bir adet makinenin imali ile satımına ilişkin sözleşme ilişkisi bulunmaktadır.

Davacı, davalı/satıcı tarafından teslim edilen makinenin beklenen niteliklerinin bulunmaması nedeniyle iade edildiğini, satım bedelinin bir kısmının iade edilmesine rağmen bakiye kısmın iade edilmemesi üzerine takıp başlatıldığını ileri sürmüştür. Davalı ise sözleşme kapsamında emtianın teslim edildiğini, emtianın arıza nedeniyle iade edilmediğini, borç alacak ilişkisinin sona erdiğini savunmuştur.

TBK’nın 99. maddesi uyarınca, yabancı para borcunun vadesinde ödenmemesi hâlinde alacaklı, bu borcun aynen veya vade ya da fiili ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödenmesini isteyebilir.

İİK'nın 58. maddesinin üçüncü fıkrasında ise; alacağın veya istenen teminatın Türk parasıyla tutarının ve faizli alacaklarda faizin miktarı ile işlemeye başladığı günün, alacak veya teminat yabancı para ise alacağın hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiğinin ve faizinin, takip talebinde belirtilmesi gerektiği düzenlenmiştir.

İİK’nın 58. maddesine göre alacağın Türk parası ile tutarının takip talebinde gösterilmesi zorunlu olup, aynı zorunluluk İİK’nun 41. maddesi delaletiyle ilamlı takiplerde çıkartılacak olan icra emri için de geçerlidir. Anılan noksanlık kamu düzeni ile ilgili ve Devletin hükümranlık haklarına ilişkin olması nedeniyle takibin her safhasında re'sen göz önünde tutulmalıdır.

Buna göre; alacaklı, yabancı para alacağının TL karşılığını, takip talebinde göstermek zorunda olup, buna bağlı olarak bu zorunluluğun ödeme emrinde de yerine getirilmesi gerekmektedir. Bakırköy ...İcra Müdürlüğünün ...

Esas sayılı dosyasının incelenmesinde; davacı tarafından davalı aleyhine 9.481,00 USD cari hesap alacağının tahsili amacıyla ilamsız takip başlatıldığı, süresinde borç ve ferilerine itiraz edilmesi sonucu takibin durduğu, itiraz ve davanın süresinde olduğu anlaşılmıştır.

UYAP kayıtları ile davacı tarafından fiziki olarak sunulan, takip talebinde, 9.481 USD nin TL karşılığı olan 7.6751 TL üzerinden harca esas değerin 72.719 TL olarak belirlenerek harcın ödendiği, UYAP'a 16.11.2020 tarihli TCMB döviz kurlarının da eklendiği anlaşılmıştır.

UYAP ortamında incelenen icra dosyasında bulunan ve icra müdürünce oluşturulan 08.11.2023 tarihli tensip zaptı başlıklı belgede, takip alacaklısı vekilinin takibin fiziki suretinin dosyaya taranmadığına ilişkin 19.06.2022 tarihli başvurusu üzerine, fiziki dosyanın UYAP ortamına tarandığı anlaşılmaktadır. Dosyadaki belgelerden, davacı vekilince fiziki olarak sunulan takip talebinin İİK'nın 58/3. maddesine uygun olduğu sonucuna varılmaktadır.

Diğer bir deyişle, takip dosyasındaki ödeme emrinde takip konusu yabancı paranın Türk Lirası karşılığı ve kur değeri gösterilmiş ve UYAP ortamındaki takibin dayanağı belgeler arasında TCMB'nin 16.11.2020 tarihindeki kurlarını gösteren belge sunulmuştur.

Dosyada 19.06.2022 tarihli dilekçe içeriğine göre takip talebinin usulüne uygun şekilde düzenlendiği, ancak bunların UYAP ortamına sonradan aktarıldığı ve takibin İİK'nın 58/3. maddesine uygun olduğu anlaşıldığından mahkemece dava şartının hatalı değerlendirildiği sonucuna varılılarak, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne karar vermek gerekmiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.a.4. maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kararının kaldırılarak davanın yeniden görülmesi için dosyanın karar veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki karar verilmiştir.