İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2023/788 K.2024/1763

Taraflar arasındaki çek istirdadı davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın açılmamış sayılmasına dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; ... firmasından müvekkili firmanın aldığı TL çekleri USD çeki ile değiştirilmek üzere müvekkili firmanın sekreteri ... tarafından kargoya verildiğini, müvekkili firmanın sekreteri, firmanın Maraş’ta çalışan pazarlama sorumlusu ...’yi aradığında kendi gönderdiği çeklerin çalındığını söylediğini, bunun üzerine firma sekreterinin kargo firmasını aradığında TL çeklerinin de çalındığını öğrendiğini, sonrasında çalınan çeklerin ...'de çıktığını iddia ederek, ... Bankası Denizli şubesine ait 25.02.2022 keşide tarihli .... Şti. ... çek nolu ve 100.000,00 TL meblağlı çekin davalı ... alınarak müvekkil firmaya teslim edilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Davacı vekiline, HMK 119/1-b ve 119/2 b Maddeleri gereğince davalılar ... ve ...'in kimlik bilgileri ve adres bilgilerini bildirmek üzere bir haftalık kesin süre verilmiş verilen kesin süre içinde davalının kimlik bilgileri ile adres bilgisi dosyaya sunulmamıştır.Davacı vekilince 14.06.2022 tarihli duruşmada davalılar hakkında başkaca bir bilgi bulunmadığı, davalıların Mahkemece araştırılarak bulunmasının talep edilmiş, Davalıların araştırılması için bilgi ve belge Mahkememize sunulmamıştır.

Belirlenen kesin süre içinde davacı vekilini tarafından davalılar ... ve ...'in kimlik ve adres bilgileri dosyaya sunulmadığından HMK 119/2 maddesi gereği davanın açılmamış sayılmasına karar verilerek ..." gerekçesiyle davanın HMK'nın 119/2 maddesi gereğince açılmamış sayılmasına, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekili vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Açılan çek istirdadı davasında mahkeme tarafından bildirilen adrese tebligat yapılmaması üzerine yeniden adres bildirme yükümlülüğünün verildiğini ancak adres bildirme yükümlülüğünün HMK'nın 119. maddesinde bulunmadığını, bu madde nedeniyle davanın açılmamış sayılması kararının yerinde olmadığını, HMK'nın 119/1-b maddesinde davacı ile davalının adı, soyadı ve adreslerinin yer alacağının belirtildiğini, bilinen adresin dava dilekçesinde yazıldığını, yasadaki mecburiyetin dava açarken getirilen bir mecburiyet olduğunu, hiç adres bildirilmemesi durumunda uygulanabileceğini, ancak adresin bildirildiğini,

mahkeme tarafından savcılık dosyasının sanıkları bulması beklenmeden taraflarına adres bulma yükümlülüğü verilmesinin yasal imkanlar karşısında doğru bir yargılama anlayışı olmadığını, müvekkili ve kendisinin devletin imkanlarına sahip olmadıklarını, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini, nitekim Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından davalı olarak belirtilen sanık ...'yi bulduğunu, o kişiden ...'ın cep telefonun alındığını ve adı geçenin de adres ve kimlik bilgilerinin temin edildiğini,

mahkeme tarafından kolluk kuvvetleri ile adres araştırılması veya Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının 2022/42748 Soruşturma numaralı dosyasının sanıkların adresinin istenmesi gerekir iken ret kararının HMK genel hükümlerine uygun bir karar olmadığını, hiç adres bulunmaması hâlinde ilanen tebligat yapılması gerektiğini iddia ederek, davanın tefriki ve açılmamış sayılmasına ilişkin kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava, TTK'nın 792 maddesi gereğince çek istirdadı istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Uyuşmazlık, dava dilekçesinde gösterilen davalı adreslerine çıkarılan tebligatların bila tebliğ edilmesi neticesinde yeni adreslerinin verilen süreye rağmen ibraz edilmemesi üzerine söz konusu davalılar yönünden dosyanın tefriki ile davanın HMK'nın 119/2. maddesi gereğince açılmamış sayılmasına karar verilmesinin usul ve yasaya uygun olup olmadığına ilişkindir.Dosya kapsamından,

dört ayrı davalı hakkında dava açıldığı ve davalıların her birinin adresinin dava dilekçesinde gösterilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Mahkemece, 14.06.2022 tarihli ön inceleme duruşmasında, davalılardan ... ve ... adreslerine çıkarılan davetiyelerin iade edildiği hususu zapta geçirilmiştir.

Davacı vekili ön inceleme duruşmasında, ellerinde adı geçen davalıların başkaca bir adreslerinin bulunmadığını belirttiği ve mahkeme tarafından adresleri araştırılarak bulunmasını talep ettiği anlaşılmıştır. Mahkeme, ön inceleme celsesinin 8 nolu ara kararı ile adı geçen davalılar yönünden dosyanın tefrikine, başkaca bir esasa kaydına karar verilmiş, yeni oluşturulan esas kaydı üzerinden davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

Kararın adı geçen davalılara tebliğine dair yapılan incelemede, adres araştırmasının gerçekleştirildiği ve davalılara tebligatların yapılmış olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca dava dilekçesinde belirtilen ve mahkemece tensip ara kararı ile celbine karar verilen Kahramanmaraş Cumhuriyet Başsavcılığının 2022/5319 Soruşturma nolu dosyasında davalıların sanık olarak yer aldığı anlaşılmıştır.

6100 sayılı sayılı HMK’nın 119/2. maddesinde belirtildiği üzere, davacı ve davalının ad, soyad veya tarafın tüzel kişi olması hâlinde unvanları, davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa yasal temsilcinin veya vekilin adı, talep sonucu ve davacı veya vekilinin imzası dava dilekçesinde bulunmuyorsa, hâkimin davacıya vereceği kesin süre içinde bunların tamamlamasını istemesi, tamamlanmaması halinde davanın açılmamış sayılmasına karar vermesi gerekmektedir.6100 sayılı HMK’nın 119/1. maddesinin (b) alt bendinde; davacıya, davacının adı, soyadı ve adreslerini dava dilekçesinde göstermek yükümlülüğü getirilmiştir.

Maddenin 2.fıkrasında, birinci fıkranın (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususların eksik olması halinde hakimin davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre vereceği, bu süre içerisinde eksikliğin tamamlanmaması halinde davanın açılmamış sayılacağına karar verileceği belirtilmiştir. Somut davada, yukarıda yer verildiği üzere, davacı tarafından dava dilekçesinde, davalıların bilinen adresleri gösterilmiştir.

Ancak yapılan tebligatların iade edildiği anlaşılmaktadır. Yasal düzenlemede, dava dilekçesinin içeriği belirtilmiştir. İş bu davada ise davacı tarafça dava dilekçesinde, davalılara ait adresler gösterilerek herhangi bir eksik husus bırakılmamıştır.

Yargıtay Dergisi, Ocak-Nisan 2015, Cilt 41, Sayı 1-2, Sayfa 235 ve devamında yayınlanan ... tarafından yazılan ''Dava Dilekçesinde Davalının Adres Bilgisi'' konulu makalede belirtildiği üzere; davacı taraf, davalının adresini bilmiyorsa; dava dilekçesine yazamaz. Bazen de gönderilen tebligatın iade olması neticesinde, davacının dava dilekçesinde bildirdiği adresin davalının geçerli adresi olmadığı anlaşılır.

Kişisel verilerin gizliliği kuralından mütevellit davacı, davalının adresini ilgili mercilerden bizzat araştıramaz; örneğin, nüfus müdürlüğünden adres bilgisini elde edemez; emniyet birimlerinden adres araştırması isteyemez. Hal böyle iken, 'mahkemece davalının adresinin araştırılması zorunlu değildir' yaklaşımı yanlıştır. Davanın açılması sırasında, davalının adresinin gösterilmesinin mutlak zorunluluk olarak aranması, adalete erişimi engelleyebilir.

Davalı adresinin gösterilmesi HUMK uygulamasında olduğu gibi, HMK bakımından da zorunlu içeriğe dâhil olarak yorumlanmamalıdır. Aksi durumun kabulü, davacıya dilekçesinde yanlış veya uydurma bir adres göstermesi yolunu açacaktır. .../.../...'ın görüşü de: ''... Davalının adresi bilinmiyor (meçhul) ise, davacı dava dilekçesine davalının adresini yazamaz. Bu halde, dava dilekçesi davalıya ilanen tebligat yolu ile tebliğ edilir. (Teb.K.m.28-30;Teb.Tüz.m.46-50)'' şeklindedir.

Davalı adresinin bilinmemesi durumunda, MERNİS adresine tebligat yapılır. MERNİS adresinin de bulunmaması halinde; mahkemece ilgili yerlerden sorularak (örneğin, emniyet birimlerinden adres araştırması istenmesi, davalının ilgisi olabilecek kurumlardan adres sorulması, cep telefonu operatörlerinden sorulması vs.), adres araştırması yapılmalı; son çare olarak; ilanen tebliğ yoluna başvurulmalıdır." hususlarına yer verilmiştir.

Aynı makalede atıf yapılan Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 02.12.2013 tarih ve 5492 Esas- 21835 Karar sayılı ilamında, ''...Mahkemece, davacı tarafın verilen kesin süreye rağmen, davalıların adreslerini bildirmemesi nedeniyle davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiş ise de verilen sonuç 6100 sayılı HMK'nın 119. maddesi ile getirilen düzenlemeye uygun değildir...

Davacı, davalının adresini dava dilekçesinde bildirmediği için kendisine verilen bir haftalık süre içerisinde de davalının adresini bulamadığı takdirde, dava açılmamış sayılmaz. Bu durumda mahkemece yapılan araştırmadan sonra gerekirse ilan yoluyla dava dilekçesinin tebliği gerekir.

Bunun gibi tarafın gösterdiği adreste davalının bulunamaması hâlinde mahkemece davalının açık adresinin araştırılması gerekmektedir (Pekcanıtez, Hakan/Atalay, Oğuz/Özekes, Muhmmed, Medeni Usul Hukuk, 14.Baskı, s.503 vd)...'' açıklamalarına yer verilmiş ve mahkemece davalıların adres ve kimlik araştırmasının yapılarak adreslerinin tespit edilmesi,

ancak adreslerinin tespit edilememesi halinde ise, 6099 sayılı Kanun ile değiştirilen 7201 sayılı 21, 28 ve 35. maddeleri dikkate alınarak taraf teşkilinin sağlanması ve hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, gerekli araştırma yapılmaksızın yazılı şekilde davanın usulden reddine karar verilmesinin doğru olmadığına işaret edilmiştir (Ayrıca emsal olarak bknz: Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 2018/7988 Esas, 2020/2123 Karar, Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 2018/4537 Esas, 2019/2383 Kararı).

Bu hukuki açıklamalar ışığında, ilk derece mahkemesince davanın açılmamış sayılmasına dair verilen kararın usule ve yasaya aykırı olduğu anlaşılmış ve davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü gerekmiştir.Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.a.5 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, esasa ilişkin istinaf sebepleri incelenmeksizin, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına, davanın yukarıda belirtilen ilkeler çerçevesinde yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki karar verilmiştir.