İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2023/1090 K.2025/330

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Davacı ... Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin "... " markası altında sağlık hizmeti verdiği, diğer davacı ... A.Ş. ile aralarında akdedilmiş hizmet sözleşmesine istinaden temizlik hizmeti sunulduğu, davacı ... A.Ş.'nin yalnızca diğer davacı ...

Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye temizlik hizmeti vermek amacıyla kurulmuş bir şirket olduğu, her iki davacının ticari merkez adreslerinin aynı olduğu ve her iki şirket arasında organik bağ bulunduğunu, Davacı ... A.Ş/nin, diğer davacı...

A.Ş. emrine 16.03.2021 tarihli 375.000,00 TL ve 16.04.2021 tarihli 375.000,00 TL tutarlı İki adet çek düzenlediği, bu çeklerin bir diğer davacı ... tarafından da ciro edildiğini, Bahse konu çeklerden 16.03.2021 tarihli 375.000,00 TL tutarlı olan çekin Bakırköy 2.ATM'nin 2021/270 E. sayılı menfi tespit davasına konu edildiği,

iş bu davada ise 16.04.2021 tarihli 375.000,00 TL tutarlı çekin dava konusu olduğunu, iki çekin dava dışı ... tarafından çalındığını, dava dışı ... vasıtasıyla tefecilik suçu kapsamında çeklerin kırdırılmak amacıyla dava dışı...'a teslim edildiğinin karakolda verilen ifadeler ile sabit olduğunu, Çeklerin çalınması üzerine Bakırköy 5. ATM'nin 2020/959 E. sayılı dosyası ile çeklerin başkalarına ödenmemesi hususunda men kararının alındığını, gerek dava dışı ..., ... ve ... ile gerekse de davalılar ile davacılar arasında hiçbir ticari alışverişin ve borç ilişkisinin bulunmadığını, davalarının kabulünü, davaya konu ...

Gebze/Kocaeli şubesine ait, keşide yeri İstanbul olan, 16.04.2021 vade tarihli, ... seri nolu, 375.000 TL bedelli çek ile ilgili olarak borçlu olmadığının tespitine, çekin müvekkillerine teslimine, davalılar aleyhine %20'den az olmayacak kötü niyet ve %20'den az olmayacak haksız icra tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı ... Ticaret Ltd. Ştİ, vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacı şirketlerin çekteki imzalarına itiraz etmedikleri, bu nedenle çek ile ilgili sorumluluklarının devam ettiğini, Davalı şirketin, çeki diğer davalı ... Ticaret Ltd. Şti.'den aldığını, çek çalınmış olsa bile bundan haberinin olmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir. Diğer davalılar süresi içinde davaya cevap dilekçesi sunmamıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARI

"...

Davacı şirket kayıtlarında, davalı şirketlerle ilgili herhangi bir bilgiye rastlanılmadığı, davacı şirketler ile davalı şirketler arasında ticari bir ilişki olduğuna dair herhangi bir bilginin dava dosyasına sunulmadığı ve davalı şirketlerin her üçüne de ulaşılamadığı için taraflar arasında ticari bir ilişkinin varlığının ispatlanamadığı, dava konusu çekin meşru bir alacağa mahsuben davalılara teslim edildiğine ve davalıların birbirine bu şekilde teslim ektiklerine dair bir delilin dosyaya sunulmadığı,

görevlendirilen mali müşavir bilirkişi tarafından ticare defterleri üzerinde inceleme yapmak için davalıların sicil adreslerine gidilmesine rağlmen davalıların bu adreslerde faaliyet göstermediklerinin tespit edildiği, bu durumda, davaya konu çekin ciro silsilesinin kesintiye uğradığı, davalıların iyi niyetle çeki iktisap ettiklerinin edilemeyeceği anlaşılmakla, 1-Davanın KABULÜ ile dava konusu ...

Bank Gebze/Kocaeli şubesine ait 16/04/2021 tarihli, ... seri nolu 375.000,00 TL tutarlı çek nedeniyle davacıların davalılara borçlu olmadığının tespitine, 818 nolu mahkememiz emanet numarasına alınan çekin karar kesinleştiğinde davacılardan ... A.Ş'ye iadesine, 2-Kötü niyet ve haksız icra tazminatı taleplerinin reddine," Şeklinde karar vermiştir.

İSTİNAF İSTEMİ

Davalı ... Şti vekili istinaf isteminde özetle.

Davacı şirketler ile davalı şirketler arasında ticari bir ilişki bulunmaması somut olay açısından gayet olağan bir durum olduğunu, davacı şirketler ile davalı şirketler arasında ...'ün şahsi cirosu bulunduğunu, davacı ... ise tacir olmadığından ticari defteri bulunmadığını, Kambiyo senetlerinde mücerretlik ilkesi geçerli olup çeki elinde bulunduran hamilin çeki hangi nedenle ve hangi ticari ilişkiye istinaden iktisap ettiğini açıklama ya da kanıtlama yükümlülüğü bulunmadığını, Aksi durumun kıymetli evrakın mücerretlik ilkesini ortadan kaldıracağı gibi çeklerin tedavül kabiliyetini de azaltacağını, Çekteki ciro silsilesinin düzgün olduğunu,

somut olayda müvekkilinin, bile bile davacıların zararına hareket ettiğine ve kötüniyetli ya da ağır kusurlu olduğuna dair hiçbir delil bulunmadığını, müvekkili hakkında yürütülen bir soruşturma dahi olmadığını, Davacıların iddialarının gerçeğe aykırı ve çelişkili olduğunu, Çekin ciro silsilesine bakıldığında ... sağlık şti'nin keşideci, ... şirketinin lehtar, ...'ün 2.ciranta,, ...'nın 3.ciranta, ...4.ciranta, ... ın yetkili hamil konumunda olduğunu, Davacıların iddiasına göre dava konusu çekin 20/12/2020 tarihinde çekin lehtarı olan ... şirketi yetkilisi ...'in çantasında iken kaybolduğunu,

iddiaya göre ilk şüphelinin de ... olması gerektiğini, çünkü sonraki ilk cirantanın kendisi olduğunu, ... ün çekin keşidecisi olan ... şirketinin yetkilisi olduğunu, Davacıların beyanları ile ticari defterleri arasında da bir çelişki olduğunu, raporunun 4. sayfasında çekin, keşideci ... tarafından lehtar ... şirketine 17/12/2020 tarihinde verildiği belirtildiğini,.

Yani kayıtlara göre işbu çek kaybolma anına kadar çekin lehtarı olan ... şirketinin uhdesinde olduğunu, ancak sonrasında ...'ün cirosu bulunduğunu, ... yetkilisi... 21/12/2020 tarihli karakol ifade tutanağında '...çekin çantamda olmadığını farkettim. Tam olarak nerde nasıl kaybettiğimi bilmiyorum.

Bulunması taktirde tarafıma teslim edilmesini istiyorum....' şeklinde beyanda bulunduğunu, Bakırköy Cunhuriyet Savcılığı'nın ... nolu dosyasından da 18/01/2021 tarihinde '...kayıp çekler üzerinde tasarrufta bulunulduğuna dair dosyada herhangi bir delilin bulunmadığı...' gerekçesiyle kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar verildiğini, ancak davacının her nasılsa çeki kimlerin çaldığını birden öğrenmiş ve çeki çaldığı iddia edilen ... ile aracılık eden ... ve ...isimli şüphelilerin de ifade vermiş olduğunu, çekin elden ele nasıl dolaştığı yönünde güzel bir senaryo hazırlanması üzerine KYOK itirazın kabul edildiğini,

Davacıların imza inkarı olmadığını, sorumluluklarının devam ettiğini, kambiyo senedine karşı açılan menfi tespit davalarında ispat yükünün davacı/borçlu üzerinde olduğunun Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarında belirtildiğini, çek bir ödeme aracı olup sebepten mücerret olduğunu, mahkemenin, istirdat davasının kabulü kararının da açıkça usul ve yasaya aykırı olduğunu, kabul anlamına gelmemekle birlikte , bir an için çekin çalıntı olduğu varsayımında dahi;

müvekkilin, çeki iktisap anında çekin çalıntı olduğu konusunda bir bilgisi bulunmadığı gibi davacı taraf buna ilişkin somut bir delil de ibraz etmediğini, çekte ödeme yasağı bulunduğunu bankaya ibraz anında öğrendiklerini, müvekkilinin iyiniyetli hamil olduğunu, Davacılar hakkında şikayetçi olduklarını ve soruşturmanın Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... nolu dosyasıyla devam ettiğini, mahkemenin soruşturma sonucunu beklemeden bir karar vermiş olması da açıkça hatalı olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını ve davanın reddi ile tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE Dava, menfi tespit ve istirdat istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Bu karara karşı davalılardan ..Şti vekili, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Çek, bir ödeme aracı olup bağımsız borç ikrarını içeren bir kambiyo senedidir.

Bu nedenle bir illete bağlı olması gerekmez. Çeke dayalı borç olmadığını ispat yükü ise; borçlu tarafa aittir. Somut uyuşmazlıkta; davacı ...Şti çekte keşideci, davacı ...Şti çekte lehtar ciranta, davacı ... ise çekte 2.ciranta ve avalist olup imzalarını inkar etmemişler, ancak çekin ... Şirketi yedindeyken çalındığını, kötü niyetle piyasaya sürüldüğünü ileri sürmüşlerdir. Dava konusu çekte düzgün ciro silsilesi mevcut olup davalı ...Şti yetkili hamil konumundadır.

Davalı hamilin alacak iddiası kambiyo senedine dayalı olduğundan Mahkemenin kabulünün aksine; somut olayda ispat yükü davalıda değil, davacıdadır. Bu hususta davacı şirketlerin tek taraflı defter incelemesi ile karar verilemeyeceği gibi davacıların iddialarının ispatına ilişkin somut bir delil de mevcut değildir.

Davacıların tefecilik ve hırsızlık iddialarına konu dava dışı kişiler ile hamilin birlikte hareket ettiğine dair bir bilgi ve belge de mevcut değilken davanın davalı hamil yönünden reddi gerekirken kambiyo senedine ilişkin ispat kuralları değerlendirilmeksizin rapora göre karar verilmesi yerinde görülmemiş, davalı ...Şti vekilinin istinaf isteminin kabulüne karar vermek gerekmiştir.

Davalı vekili %20 tazminata hükmedilmesini talep etmiş ise de; dava konusu olan 16.04.2021 tarihli çeke ilişkin takip başlatıldığına dair dosyada delil bulunmadığından bu yöndeki istemin reddine karar vermek gerekmiştir.

Mahkemece çekin istirdadına karar verilmiş ise de; davalı hamilin çeki iktisapta ağır kusurlu yahut kötüniyetli olduğu ispatlanamadığından çekin istirdadı isteminin kabulüne de karar verilmesi yerinde görülmemiş, davalı ....Şti vekilinin istinaf isteminin bu yönden de kabulü gerekmiştir.

Açıklanan nedenle davalı ...Şti vekilinin istinaf isteminin kısmen kabulüne, ilk derece mahkemesinin kararının HMK 353.1.b.2 gereğince kaldırılmasına, kazanılmış haklar dikkate alınarak yeniden hüküm verilmesine karar vermek gerekmiştir.