İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2023/1278 K.2024/1929

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. ve 356. maddeleri gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

GEREĞİDÜŞÜNÜLD Ü

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili aleyhine davalı tarafça İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... Esas numaralı icra dosyası ile 135.000,00 TL bedelli çeke dayalı takip başlatıldığını, ancak o tarihlerde takibe itiraz edemediğini, takibe konu çekin müvekkilinin iradesi dışında iş yerinden bir şekilde temin edildiğini, konuyla ilgili suç duyurusunda bulunduklarını, ayrıca müvekkili ile davalılar arasında ticari ilişki bulunmadığını, çekteki yazı ve rakamların müvekkiline ait olmadığını belirterek, çek nedeniyle müvekkilinin borçlu olmadığının tespitine ve kötüniyet tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAPLAR

Davalılar ... San. ve Tic. A.Ş. ile ... Tic. A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; davacının iddialarının asılsız olduğunu, davacının çeki müvekkili ... Tic. A.Ş.'ye ticari ilişki nedeniyle verdiğini, bu müvekkilinin de çeki diğer müvekkiline ciro ettiğini bildirerek davanın reddini savunmuştur. Davalı ...

Bankası A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; davacının yapmış olduğu itirazın süresi içinde olmadığından kabul etmediklerini, davacının dayandığı sebepleri açık bir şekilde dava dilekçesinde belirtmediğini, dava konusu çekin 15/05/2013 tarihinde karşılıksız şerhi gördüğünü, bunun üzerine İstanbul ...İcra Müdürlüğünün ...

Esas sayılı takip dosyası ile takibe geçildiğini, davacının bu takibe süresinde itiraz etmediğini, huzurdaki davayı da süresinde açmadığını,Ankara Batı İcra Mahkemesinin ...

Esas sayılı dosyası üzerinden satışın durdurulmasını talep etmiş olduğunu, mahkemece bu talebin reddedildiğini, borçluya ait gayrimenkulün satılarak paraya çevrildiğini, davacının kötü niyetli olduğunu, davacının sadece satış işleminin yapıldığı dosyaya konu çek hakkında dava açmasının kötü niyetli oluşunu ispatladığını, diğer çek yönünden dava açılmamasının bu durumu netleştirdiğini savunarak, bu nedenlerle haksız ve hukuka aykırı talebin ve ihtiyati tedbir talebinin reddine karar verilerek,

takibin devamına karar verilmesini, %20 icra inkar tazminatının davacıdan alınarak davalıya verilmesini ve yapılan yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

MAHKEME KARARI

İstanbul 12.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 26.01.2017 tarihli 2014/1549E.- 2017/26 K.sayılı kararıyla; ".... toplanan delillere ve bilirkişi raporuna göre; davacının davalı ...

Bankası A.Ş hakkındaki davasını geri aldığı gerekçesiyle bu davalı hakkında karar verilmesine yer olmadığına, diğer davalılar yönünden ise davacı tarafın usulüne uygun tutulmuş ticari defterlerinde davalılar ile aralarında herhangi bir ticari ilişki bulunmadığının anlaşıldığı, davalılara defter ve kayıtlarını sunmaları için çıkarılan ihtaratlı tebligatlara rağmen sunmadıkları, herhangi bir mazeret de bildirmedikleri gerekçesiyle davacının takip konusu çek nedeniyle bu davalılara borçlu olmadığının tespitine, icra dosyasına davacı tarafça yapılan ödemelerin istirdadına" karar verilmiştir.

Kararı davalılar ... Seramik San ve Tic. A.Ş ile ... Pazarlama ve Dış Tic. A.Ş vekili istinaf etmiştir.

KALDIRMA KARARI

Dairemizin 02/07/2020 tarihli 2017/4837 E. - 2020/1178 K.sayılı kararıyla; "...somut olay bakımından dava konusu çek nedeniyle borçlu bulunmadığının ispat yükü davacı taraftadır. Mahkemece, davalıların ihtaratlı tebligatlara rağmen defter sunmamaları davanın kabulüne gerekçe yapılamaz.

Ayrıca davacının ticari defterlerinde davalılarla ticari ilişkinin olmaması, çeklerin defterlerde kayıtlı olması zorunlu olmadığından davacının, davalıya borcu bulunmadığını ispatlamaya yeterli değildir.

Mahkemece yapılacak iş, davacıya iddiasını kanıtlama imkanı tanınıp ve davalıların da defterlerinin iflas erteleme talebi nedeniyle Söğüt Asliye Hukuk Mahkemesi'nde bulunduğunu belirttiklerinden, gerektiğinde davalı defterleri üzerinde de inceleme yaptırılarak tüm deliller birlikte değerlendirildikten sonra varılacak uygun sonuç dairesinde bir karar vermekten ibarettir. Hal böyle olunca davalılar ... San ve Tic. A.Ş ile ... Tic.

A.Ş vekilinin istinaf talebinin bu yönlerden kabulüne, mahkeme kararının HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına..." karar verilmiştir.

KALDIRMA SONRASI MAHKEME KARARI

İstanbul 12.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 08.06.2023 tarihli 2020/368E.- 2023/493 K.sayılı kararıyla; "...Takibe konu edilen çekin davacının el yazısı ve imzası olmadan başka kişiler tarafından doldurulup takibe konulduğu, davacının davalı ile herhangi bir alış verişinin borç alacak ilişkisinin bulunmadığı iddiasıyla borçlu olmadığının tespit edilmesi talep edilmiş olup, davalı ...

Bankası tarafından takibe konu edilen ... seri numaralı 15.05.2013 keşide tarihli 135.000,00 TL bedelli çekten dolayı davacı yanın borçlu olmadığının ve menfi tespit talebi noktası toplandığı, davacı yan çekin elinden rızası olmadan çıktığını iddia ettiği, buna karşın davalı yan ise takibe konu çekin davacı ile olan ticari ilişki gereği alındığı öne sürdüğü, bu bağlamda davalı ... Pazarlama ve Dış Tic.

A.Ş.'nin ticari defterleri üzerinde yapılan incelemede davacı ile olan hesabını ... kodlu alıcılar hesabında takip ettiği, davaya konu edilen ... seri numaralı 15.05.2013 keşide tarihli 135.000,00 TL bedelli çekin davalı yanın ticari defterlerinde kayıtlı olduğu, dava konusu çekin davacı yandan alınarak diğer davalı ... San. Tic.

A.Ş.'ye ciro edildiği tespit edildiği, davalı yanın ticari defterlerinde sadece çek giriş kaydının görüldüğü, başkaca bir kaydın görülmediği, davalı yan tarafından takibe konu çeki davacı yandan hangi alışveriş akabinde aldığı ticari defterlerinde tespit edilemediğinin belirtiği ancak taraflar arasında ticari ilişkinin bulunduğu, davalı tarafın çeki ihtisabında ağır ve kötü niyetli olduğunun davacı tarafça ispata bilgi ve belge sunulmadığı," gerekçesiyle; -Davalı ...

Bankası yönünden dava geri alındığından bu davalı hakkında açılan dava yönünden karar verilmesine yer olmadığına, -Davacının Diğer davalılar yönü ile açmış olduğu davasının SÜBUT BULMADIĞINDAN REDDİNE, -Koşulları oluşmadığından kötü niyet tazminatı talebinin reddine..." karar verilmiştir.

İSTİNAF BAŞVURUSU

Davacı vekilinin süresinde ibraz ettiği istinaf dilekçesinde; her ne kadar davalının defterinde çekin giriş kaydına rastlanılmışsa da, taraflar arasında ticari ilişkiyi gösteren bir belge ve kayıt bulunmadığını, bu durumun kendi iddialarını doğruladığını, davaya konu çekin mal karşılığı olmadığını iddia ettiklerini, davalıların çekin ne için verildiğini ve taraflar arasında ticari ilişki olduğunu kanıtlayamadıklarını, bu nedenle yerel mahkeme kararının istinaf incelemesi sonucunda kaldırılması gerektiğini, Tarafların defterlerinde ticari ilişki kaydına rastlanmadığını, davalı ...

Ticaret A.Ş.'nin defterinde çek giriş kaydının bulunmasına rağmen, ticari ilişkiye dair fatura vs. başkaca bir kaydın olmamasının çekin karşılıksız olduğunu gösterdiğini, sadece çekin varlığının ticari ilişkinin varlığını ispata yeterli olmadığını, Alınan her iki bilirkişi raporunda da, davaya konu çekin hangi alışveriş karşılığında alındığının tespit edilemediğini, davalıların buna ilişkin dosyaya hiç bir delil sunmadıklarını, dava dilekçelerindeki iddialarını destekler nitelikteki bilirkişi raporları doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini, Ayrıca Mahkemece ilk verilen kararda davanın kabulüne karar verildiğini,

ilk derece mahkemesince davalı tarafın ticari kayıtları üzerinde inceleme yapılması gerektiği gerekçesiyle kararın kaldırıldığını, mahkemece bozma nedenleri dışında tahkikat yapamayacağını, müvekkili hakkında usuli kazanılmış hak doğduğunu, buna rağmen ilk derece mahkemesince davalının ticari defterinde taraflar arasında ticari ilişki olduğunu gösteren fatura, irsaliye vb. bir kayıt olmamasına rağmen bozma nedenleri dışına çıkılarak çekin giriş kaydı bulunduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilemeyeceğini belirterek,

açıklamaya çalıştıkları ve yargılama esnasında ortaya çıkacak sair sebeplerle, istinaf başvurularının kabulüne, İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2020/368 Esas 2023/493 Karar sayılı ilamının kaldırılmasına, İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ...

Esas sayılı dosyasında takibe konan 135.000,00 TL bedelli çekten dolayı davalılara borçlu olmadığının tespitine, icra dosyasına davacı tarafça bu çek dolayısıyla yapılan ödemelerin istirdadına, davalıların asıl alacağın %20'sinden az olmamak üzere kötüniyet tazminatı ile mahkumiyetine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra dosyası incelendiğinde; alacaklının ... Bankası A.Ş., borçluların ... Ticaret A.Ş., ... Tic. A.Ş. ve ... oldukları, 135.000,00 TL asıl alacak olmak üzere toplam 149.273,44 TL alacak için 03/06/2013 tarihinde kambiyo senetlerine mahsus icra takibi başlatıldığı, takip dayanağının 15/05/2013 keşide tarihli, 15/05/2013 ibraz tarihli, 135.000,00 TL bedelli çek olduğu, takibin kesinleştiği tespit edilmiştir.

Dava ve takip konusu çek örneği dosya içinde bulunmadığından incelenememiştir. Dosya arasında bulunan ve tarafları aynı olan İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra takip dosyasındaki takip dayanağı çek örneği incelendiğinde; ... Bankası Şaşmaz/Ankara Şubesine ait ... seri numaralı, 26/04/2013 keşide tarihli, 135.000,00 TL bedelli, keşidecisinin davacı, lehtar ve ilk cirantanın davalı ... Tic. A.Ş., sonraki cirantanın davalı ... San. ve Tic.

A.Ş. olduğu, 26/04/2013'de ibraz edildiği ve karşılıksız şerhinin yazıldığı, takibin kesinleştiği görülmüştür. Söğüt Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2013/24 Esas, 2016/137 karar sayılı ilamı incelendiğinde; banka dışındaki diğer davalılar ve dava dışı iki şirket hakkında 07/06/2016 tarihinde iflas erteleme kararı verildiği görülmüştür.

Davacı asıl tarafından 08/12/2016 tarihli duruşmada, çekteki imzanın kendisine ait olduğunun beyan edildiği, rakam ve yazıların kendisine ait olmadığını, 2013 yılının 4.ayından 8.ayına kadar oğlunun karaciğer nakli olması nedeniyle hastanede olduğunu, diğer çocuklarının çeki kullanması için boş olarak imzaladığı iş yerinin çekmecesinde durduğunu belirttiği görülmüştür.

Davacı vekili 05/01/2017 tarihli duruşmada; davalı banka hakkındaki davayı geri aldığını beyan ettiği görülmüştür. İlk derece mahkemesince alınan 21/06/2016 tarihli bilirkişi raporunda; davacının 2010, 2011, 2012, 2013 ve 2014 yıllarına ait işletme defterlerinin incelendiği, defterlerin usulüne uygun tutulduğu, buna göre davacı ile banka dışındaki davalılar arasında ticari ilişki bulunmadığının tespit edildiği yolunda görüş ve kanaat bildirildiği görülmüştür.

Dairemizin kaldırma kararından sonra ilk derece mahkemesince alınan 06/02/2023 tarihli bilirkişi raporunda özetle; davalı ... Dış Tic. A.Ş.'nin ticari defterleri üzerinde yapılan incelemede; davalı ... Tic.

A.Ş.'nin 2012-2013-2014 yılları ticari defterlerinin usulüne uygun tutulduğu, davalının ticari defterlerine göre; davalı yanın incelenen kendi ticari defterlerinde davacı ile olan hesabını .. kodlu alıcılar hesabında takip ettiği, davaya konu edilen ... seri numaralı 15.05.2013 keşide tarihli 135.000,00 TL bedelli çekin davalı yanın ticari defterlerinde kayıtlı olduğu, dava konusu çekin davacı yandan alınarak diğer davalı ... San. Tic.

A.Ş.'ye ciro edildiği, talimat ile incelenen davacı yanın ticari defterlerinde davalılarla bir ticari münasebetine rastlanmadığının bilirkişi raporunda ifade edildiği, davacı yan çekin elinden rızası olmadan çıktığını iddia ettiği, buna karşın davalı yan ise takibe konu çekin davacı ile olan ticari ilişki gereği alındığını öne sürdüğü, davalı yanın ticari defterlerinde sadece çek giriş kaydının görüldüğü, başkaca bir kaydın görülmediği, davalı yan tarafından takibe konu çeki davacı yandan hangi alışveriş akabinde aldığının ticari defterlerinde tespit edilemediği,

bu minvalde dosya kapsamında sunulan fatura vs. ticari alışverişi gösterir bir belgenin de görülmediği, gelinen durum itibariyle davacı yanın borçlu olmadığının tespit edildiğine ilişkin kanaat bildirilmiştir.

GEREKÇ E

Dava. Dava, İİK'nun 72.maddesi uyarınca icra takibinden sonra açılan menfi tespit ve istirdat davasıdır. Mahkemece banka hakkındaki dava geri alındığından karar verilmesine yer olmadığına, diğer davalılar hakkında davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yargı yoluna başvurulmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Davacı vekilinin istinaf talepleriyle ilgili yapılan incelemede; davaya konu edilen çekin davacının rızası dışında elinden çıktığı iddiasıyla dava açılmıştır. Davalı ... Dış Tic. A.Ş. ise davacı ile aralarında ticari ilişki bulunduğunu savunmuştur.

Kural olarak çek bir ödeme aracı olup, mevcut bir borcun tasfiyesine yönelik olarak verildiğinin kabulü gerekir. Davacı tarafından çekteki keşideci imzasına itiraz edilmemiştir. HMK'nun 200 ve devamı maddeleri uyarınca senede karşı senetle ispat zorunluluğu vardır. Öte yandan çekteki ciro silsilesinde bir kopukluk da bulunmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla somut olay bakımından dava konusu çek nedeniyle borçlu bulunmadığının ispat yükü davacı taraftadır. Mahkemece, davalı ...

Tic. A.Ş.’nin ticari defterleri üzerinde yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda, davaya konu çekin davalının defterinde giriş kaydının mevcut olduğu tespit edilmiştir.

Her ne kadar çekin davalıya verilmesine ilişkin ticari ilişkiyle ilgili fatura, irsaliye vb bir belge tespit edilememişse de, davacının çekle ilgili borçlu olmadığını ispat edecek hiçbir delil sunmadığı, delil olarak davalıların ticari kayıtlarına da dayandığı, asıl sebepten mücerret olan kambiyo senedi niteliğindeki çekle ilgili borçlu olmadığını ispatlayamadığı, bu nedenle davanın reddine karar verilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı, Dairemizce mahkemece verilen ilk kararın eksik inceleme nedeniyle kaldırıldığı,

kaldırma kararına göre davacı lehine kazanılmış bir haktan söz edilemeyeceği anlaşılmakla, davacı vekilinin istinaf talebinin reddine karar verilmiştir.

HÜKÜ M