İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2024/1114 K.2024/1508

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Endüstriyel mutfak makineleri imalat ve pazarlama işi ile iştigal eden müvekkilinin ... Bankası A.Ş. İstoç/İstanbul şubesine ait davaya konu ... no.lu 500.000,00 TL bedelli, 31/10/2023 keşide tarihli çeki İstanbul'da faal ...Paz. Ve Dış Tic.A.Ş.'ye tam ciro ettikten sonra Konya ilinde ...

Kargo şirketine teslim ettiğini; çekin kargoda çalındığını, hırsızlık olayını öğrenir öğrenmez Konya 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/529 E. sayılı dosyası ile 01/09/2023 tarihinde zayi sebebiyle iptal davası açtıklarını ve çekle ilgili tedbir kararı verildiğini; tedbirin akabinde ... tarafından müvekkilinin aranarak bilgi alındığını ve 04/09/2023 tarihli ... A.Ş. Kaşe ve imzalı bir teyit mektubu ile yine ... şirketine ait olduğu iddia olunan, Konya ...

Noterliğinin 09/06/2023 tarih ve ... yev. no.lu '...' başlıklı belge ile davaya konu çekin görüntüsünü e-posta ile gönderildiğini; bahsi geçen teyit mektubunda müvekkiline atfen yer alan kaşe ve imzanın sahte olduğunu, aynı şekilde imza sirkülerinin de gerçeğe aykırı bilgiler içeren sahte bir belge olduğunu; çeki gönderdikleri ... şirketine ait kaşe ve imzanın da sahte olduğunu ...'dan öğrendiklerini.

Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesine aykırı olarak davalı faktoring şirketinin istihbarat çalışması yapmadığını, fatura bilgilerini kontrol ve teyit etmediğini, borcun varlığına ilişkin hiçbir araştırma yapmadığını; faturanın doğruluğuna ilişkin araştırma yapması gerektiği halde bunu yapmadığını; sunulan faturanın sahte olması sebebiyle 6361 sayılı kanunun 9/2.

Maddesine açıkça aykırılık bulunduğunu; özetle, davalı faktoring şirketinin davaya konu çeki iktisap ederken fatura ve çeke ilişkin istihbarat yapmadığını, müvekkiline ait olduğu iddiasıyla gönderilen iki adet sahte belgenin doğruluğunu teyit ihtiyacı dahi hissetmediğini, bu suretle faktoring mevzuatına aykırı hareket etmesi sebebiyle çeki iktisabında ağır kusurlu olduğunu ve çeki gerçek ve haklı hamili olan müvekkiline iade etmesi gerektiğini belirterek davaya konu çekin istirdadını talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin kötü niyetli olduğuna veya yükümlülüklerini yerine getirmeden işlem yaptığına ilişkin iddianın gerçeğe aykırı olduğunu, çekin rıza hilafına elden çıkmış olması mutlak bir defi olmayıp yalnızca kötü niyetli veya iktisapta ağır kusurlu hamillere karşı ileri sürülmesi mümkün bir defi olacağını, davacı, kargo aracılığıyla kambiyo senedi gönderdiğinden ağır kusurlu olduğunu ve kendi kusuruna dayanarak hak elde etme amacı taşıdığını, müvekkili şirketin çeki iktisabında ağır kusurlu olduğu ispatlanamadığından davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARI

"İmza ve kaşesine itiraz edilen dava dışı ... Endüstriyel Mutfak Malzemeleri ... A.Ş. Hakkında davacının imza itirazında bulunma hakkı bulunmadığı gibi, bu kişiye ait faturanın sahteliği iddiasının da dava dışı şirket tarafından iddia edilmesi gerektiği, icra dosyasında ödeme yapanın dava dışı keşideci ... Ltd. Şti.

Olduğu, bu halde icra dosyasında ödeme yapanın davacı olmayışı karşısında bedelin istirdatı talebinin muteber olmadığı anlaşılmakla davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine karar vermek gerekmiştir.

Ayrıca çekin icra dosyasına konu edilmesi ve ödenmiş olması nedeniyle iadesi talebinde hukuki yararın da bulunmadığı, yine davalının çeki iktisabında ağır kusurunun ispatına yarar davacı tarafından somut delil de sunulmadığı anlaşılmakla davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine...." şeklinde karar verilmiştir.

İSTİNAF İSTEMİ

Davacı vekili istinaf isteminde özetle; çekin, müvekkilinin rızası dışında elinde çıktığını, müvekkilinin zayi nedeniyle iptal davası açtığını, müvekkili hakkında icra takibi yapıldığını, hukuki yararın mevcut olduğunu,Avans faiz oranıyla birlikte çek bedelinin gerçek ve haklı hamili davacı müvekkiline iadesini talep ettiklerini, ...

AŞ 'nin fatura ve çeke ilişkin gerekli istihbarat çalışmalarını yapmadığını, hiçbir araştırma yapmaksızın ciro ile devraldığı çekin iktisabında ağır kusurlu olduğunu, ... İç ve Dış Ticaret Limited Şirketi'nin iş bu dava ile benzer birçok davada açı geçen paravan olduğu iddiaları üzerinde durulan bir şirket olduğunu, Dava konusu çekin kötü niyetli tarafça, müvekkili adına kaşe ve imzası sahte olarak kullanılmak suretiyle İstanbul ... İcra Müdürlüğü ...

Esas sayılı icra dosyasına konu edildiğini, kaşe ve çekler üzerinde bulunan imzanın sahte olduğunu, Müvekkili şirket yetkilisine ait olmadığını, Haksız ve hukuka aykırı bir şekilde haksız kazanç elde etme saikiyle hareket edildiğini, müvekkili cirosu ve imzası sahte olarak atıldığından dolayı çekte alacaklı görünen şahısın da haklı hamil olmadığını belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Davacı dava dilekçesinde çekin istirdatını talep etmiş ise de, ön inceleme duruşmasından önce talebini değiştirerek çek bedelinin istirdadına dönüştürmüştür. İlk derece mahkemesince davanın aktif husumet yönünden reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı davacı vekili, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Davacı iddiasında, davalının istihbarat yükümlülüğünü yerine getirmediğini, çeki iktisapta ağır kusurlu olduğunu ileri sürmüş olmakla talebin hukuki niteliğinin İİK 72 maddesine dayalı istirdat davası olarak değil, çek bedelinin istirdadı talebi olarak görülmesi gerekli olup çekte görünürde cirosu olan davacının aktif husumeti ve dava açmakta hukuki yararı mevcuttur.

Mahkemece davacının aktif husumeti ve hukuki yararı olmadığına değinilmesi yerinde olmadığı gibi, hükümde husumetten red kararı verilmişken, gerekçede hem husumetten, hem hukuki yarardan hem de esastan değerlendirme yapılarak öninceleme duruşmasında davanın aktif husumetten reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olmuştur.

Bu durumda, mahkemece tahkikat duruşmasına geçilerek davacının çek bedelinin istirdadını talep edip etmeyeceği yönünden esasa ilişkin her iki tarafın iddia ve savunmasını değerlendirerek, taraflara ibraz edilmeyen delilleri var ise sunmak üzere kesin süre verilmesi ve deliller toplandıktan sonra esas yönünden bir karar verilmesi gerekirken husumetten red kararı verilmesi yerinde görülmemiş, davacı vekilinin istinafının kısmen kabulüne, kararın bu yönden kaldırılmasına karar vermek gerekmiştir.