İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2025/70 K.2026/703

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. ve 356. maddeleri gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

GEREĞİDÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Davacı ...'ın 4/a'lı olarak ...

Müdürlüğü'nde 12 yıl çalıştığını, ardından haksız olarak işten çıkarıldığını, çalıştığı süre içerisinde davalı kurumca düzenlenen fikir ve proje yarışmalarına katıldığını, eser niteliği taşıyan ödüllü fikirleri olduğunu, fikir ve projelerinin ...'ın teknolojide gelişmesine üretim teknolojisine katkı sağlayacak projeler olduğunu, davacının fikirlerinden dolayı ödül aldığı tarih ile davalı üst düzey idarecilerinin bu fikirlerden yararlanmayı tartışmasının ve yararlanmasının aynı döneme denk geldiğini, davacı tarafın geliştirdiği ve ortaya koyduğu fikir ve projelerin ancak yazılı izinle kullanılması gerektiğini,

davalı ve davacı arasında herhangi bir sözleşme bulunmadığını, davalının FSEK 70 anlamında kötü niyetli olduğunu, dava ile davacının şimdiki durumu ile zarar veren olay meydana gelmeseydi sahip olacağı durum arasındaki farkın tazminat olarak talep edilebileceğini, BK 42/2 anlamında bedelin tespitinde ilgili meslek kuruluşlarının görüşünün alınması gerektiğini, Bu fikir ve projelerin. Davalı kurumun internet sayfasında.

7/24 ... gibi canlı destek hattı konulu bilgisayar programları İnovasyon ... teknoloji, ... çadırlarının nano teknoloji ile yanmayan ve kirlenmeyen şekilde üretilmesi fikri Gelir getirmesi amacıyla ... şenlikleri düzenlenmesi fikri(farkındalık yürüyüşü), ortak Kan tüplerinin ithal edilmek yerine kurum imkanları ile kan tüpü üretmesi için kurum program paylaşım sistemi kurulması,

Kurumda çalışanlar, şubeler ve genel merkez arasında yazışmaların aynı anda görülmesi için ortak bilgisayar yazılım programı kurulması fikri (bu fikir kamu sektöründe yılın dijital dönüşüm projesi ödülü almış) , Kurumun ihtiyaç duyulan malzemeleri kendisinin üretmesi için Anonim Şirket yapılandırmasına itmesi, Davalının Kurban Bayramında kesilen kurbanları satın almak yerine kendisinin büyütüp beslemeye başlaması,

Kan ulaştırmayı daha hızlı yapabilmek adına sponsor bulma fikri, Davalı kurum depolarında saklanan malzemeleri kayıt altında tutan ve son kullanma tarihleri yaklaştıkça uyarıda bulunan bilgisayar yazılım programı kurma fikri, Depolarda bulunan malzemelerin vakumlanması ve fikri Depolarda bulunan malzemelerin ortak bir kayıt altında tutulması fikri, Yerli makinelerle yapay kan üretme fikri ... gibi vakıflar ile gönüllülerin paylaşılması ve gönüllüleri teşvik için ödüllendirme esaslı aktif gönüllülük projesi fikri, Türk ... vakıf. üniversitesi fikri ile yapılan tüm faaliyetlerin akademik düzeyde teorileştirilmesi fikri,

...'ın yurtdışındaki benzerleri ile işbirliği sözleşmeleri kurma fikri olduğunu, Davacının fikir ve eserlerine yönelik haklarının davalı kurumca izinsiz olarak kullanıldığını bu sebeple mahkemece telif hakkı ihlali nedeniyle telif tazminatına hükmedilmesi gerektiğini ileri sürerek ihtiyati tedbir ile FSEK 68. Madde uyarınca şimdilik 10.000,00 TL maddi ve 20.000,00 TL manevi tazminatın hüküm altına alınmasına karar verilmesini istemiştir.

Davacı vekili 30.06.2024 tarihli ıslah dilekçesi ile; "... İLE YANMAYAN VE KİRLEMMEYEN ÇADIR ÜRETİMİ" fikri hakkında talebini 75.000,00 TL'ye, Kan Hizmetleri Fikri ile ... ‘ın desteği ile "... DAYALI KAN ÜRÜNLERİ VE KAN TORBASI ÜRETİMİ" fikri hakkında talebini 150.000,00 TL'ye, "... AİT 10.000 LİTRE KANIN FARKLI ŞEHİRLERE ULAŞTIRILMASI"’ fikri hakkında talebini 50.000,00 TL'ye, "... MERKEZİ ve PATENT KİRALAMA" fikri hakkında talebini 50.000,00 TL'ye çıkartmıştır.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle.

Husumet itirazında bulunduklarını, davacı tarafça ileri sürülen fikir kutusu sistemine fikirleri yöneltme hususunda toplamda 102 fikrin yöneltildiğini, bu fikirlerden 46 tanesinin oylamaya ve komite değerlendirmesine sunulduğunu ve sadece 3 tanesinin projelendirilebilir olduğunu ödüle layık görüldüğünü, Davacının ödül alan ortak gönüllülük çalışması fikrinin daha önce gençlik hizmet müdürlüğünce yapılmış olması nedeniyle projelendirilemediğini, Davacının ödül alan ... ile ortak çalışma yapılması fikrinin ise 29.12.2015 tarihli kararla projelendirilemediğini, Davacının ödül alan Geleneksel ...

Festival Şenlikleri Etkinliği fikrinin o tarihlerde kurumsal organizasyonel yapılanma süreci başlatıldığı için projelendirilemediğini, Kan tüplerine ilişkin iddianın doğru olmadığını, kurumun kan tüpü üretmek gibi bir fikri veya hazırlığı bulunmadığını, ...

Kargo ile anlaşmalı olarak sponsor faaliyeti çerçevesinde kan ulaştırmaya yönelik iddianın asılsız olduğunu, kan transferlerinin Sağlık Bakanlığı ile yapılan protokoller vasıtasıyla ve ... protokolü ile ücretsiz hale getirildiğini, Yapay kan üretme fikrinin ise hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, buna ilişkin hiçbir ekipmanın kurum nezdinde olmadığını, Davacının sadece 3 fikrinin değerlendirmeye alındığını ancak bunların da projelendirilme aşamasının gerçekleşmediğini savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstanbul Anadolu 2. FSHHM 2019/317 Esas 2024/174 Karar 24.10.2024 Tarihli kararı: "...İncelenen dosya kapsamı, mevcut deliller, bilirkişi raporları birlikte değerlendirildiğinde. Davacının davalı ...

Müdürlüğünde çalıştığı dönemde fikir ve proje çalışmalarına katıldığı, katıldığı yarışmalardan üç defa ödül aldığı, ödül aldığı fikirlerin davalı kurumca kullanıldığı bir takım fikirlerin patent olarak tescil edildiği iddiasıyla FSEK ' den kaynaklı mali ve maddi hakların ihlali nedeniyle FSEK 68. Maddesi uyarınca maddi FSEK 70. Maddesi uyarınca manevi tazminat talebinde bulunduğu, davalı tarafından davanın reddinin talep edildiği,

mahkememizce dava dilekçesindeki ileri sürülen fikir ve projelerin somutlaştırılması için davacıya süre verilmiş, davacı vekilince 27/09/2020 tarihli dilekçe sunulmuş, buna göre de davacının nano teknoloji ile yanmayan çadırların üretilmesi,

kan hizmetleri fikri, ... - ... sponsorluğu fikri, gönüllülük projesi, insani yardım alanında ... merkezi açma fikri, akıllı depo sistemi fikri, afet ve insani barınma sistemleri kurma fikri ve gençlik festivalleri fikri gibi hususlarda proje ve fikirlerde bulunduğunu belirttiği, mahkememizce davacının davalı kurumda çalışırken ki bilgileri ve iddia ettiği proje ve ödüllere ilişkin tüm bilgi ve belgeler celp edilmiş, daha sonra aldırılan 13/06/2022 UYAP tarihli bilirkişi raporunda, fikirlerin eser mahiyetinde olmadığı bir kısım fikirlerin hayata geçmediği,

hayata geçirilen fikirlerden ise ancak Borçlar Kanunu hükümlerine göre sorumu olunabileceğinin belirtildiği, bilirkişi raporunun dava konusu ile ilgili somut tespitler içermemesi sebebiyle, aynı heyete FSEK bilirkişisi de eklenmek suretiyle ek rapor alındığı, alınan ek raporda davacının iddialarını ispat edemediğinin belirtildiği, buna göre tüm dosya kapsamı bir arada değerlendirildiğinde, davalının davacı kurum nezdinde çalıştığı esnada kurumun fikir kutusu adı altında yapmış olduğu personelin fikir ve projelerinin değerlendirildiği,

kutuya bir kısım fikirlerde bulunmuş, bu fikirler incelendiğinde öncelikle bu fikirlerin SMK anlamında bir buluş olarak değerlendirilemeyeceği bu sebeple patent ve faydalı model kapsamına da girmediğinden bu kapsamda koruma sağlanamayacağı davacı tarafından sunulan fikirlerin FSEK kapsamında korunup korunmayacağı yönünden yapılan değerlendirmede ise davacının somut olay bakımından değerlendirildiğinde nano teknoloji ile yanmayan ve kirlenmeyen çadır üretilmesi fikrinin fikir aşamasında kaldığı eser haline getirilmediği,

... -... sponsorluk fikri, gönüllük projesi fikri, insani yardım alanında ... merkezi açma fikri, akıllı depo sistemi fikri, afet ve insani barınma sistemleri fikri ile gençlik festivalleri fikrinin bilirkişi heyetince yapılan tespite göre eser niteliğinde olmadığı,

davalının fikirlerinden hayata geçirilen kan hizmetleri fikrinin davacı tarafça proje olarak sunulduğu fakat SMK kapsamında buluş sayılamayacağı zira yenilik içermeyip daha önce kullanılan fikirler olduğu yine davacının iddia ettiği bütün fikirlerin esas olarak incelendiğinde daha önce hayata geçmiş uygulanmış fikirler olduğu herhangi bir yenilik ve özgünlük içermediği bu nedenle eser mahiyetinde olmadığı gibi özgünlük ve yenilik içermemesi sebebiyle haksız rekabet hükümlerinden de faydalanamayacağı, davacının davasını başkaca deliller ile de ispat edemediği anlaşıldığından, ispatlanamayan davanın reddine karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜM: Davanın REDDİNE,..." karar verilmiştir.

İSTİNAF İSTEMİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde.

Bilirkişi raporlarında ödüle konu her fikirler hakkında, öncesinde hayata geçirildiği tespitleri yapılmadığını ve ödüle konu yarışmadan önce projelendirilip hayata geçirildiği belirtilmediğini, zaten fikrin hangi tarihte ( ödüle konu yarışmadan önce mi? sonra mı? ) projelendirilip hayata geçirildiği konusuna hiç değinilmediğini, raporda değinilenin fikirlerin projelenip hayata geçirildiğidir ve ödüle konu yarışmalardan önce projelenip hayata geçirildiği belirtilmemekte olduğunu, ödüle konu fikir yarışmalarından sonra,

davacının fikirleri projelenip hayata geçirildiğini, Fikri Müvekkil ... ile yanmaz- kirlenmez çadır fikrinin, sahibinin hususiyetini taşıdığı ve sahibinin hususiyetini yansıtacak düzeyde şekillendiği için ödüle layık görüldüğünü, Davalının bununla ilgili Patent aldığını ve tesis kurduğunu, konunun FSEK kapsamında ‘’eser ‘’ sayılıp sayılmama ile değil, 552 sayılı Patent haklarının korunması hakkında kanun hükmünde kararname kapsamında işçi buluşu olup olmadığı yönünden değerlendirilmesi gerektiğini, bu konuya hiç değinilmediğini, ayrıca, tekniğin bilinen durumunu aştığı ve sanayide uygulanabilir olduğu da ispatlandığını,

yarışmadan sonra Malatya da ... ile üretilen çadır fabrikası kurulduğunu, kurulan fabrika hakkında ilgili mercilerden bilgi toplanmadan karar verildiğini, Çalışan buluşlarına ilişkin olarak BK 427. maddesinde, “hizmet buluşları üzerinde işçinin ve işverenin hakları, bunların kazanılması ile diğer sınaî ve fikrî mülkiyet hakları konusunda özel kanun hükümleri uygulanır” hükmüne yer verildiğini, Konu hakkında 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu madde 113 de sadece çalışan buluşları değil, çalışan tasarımlarına ilişkin özel hükümler de bulunmakta olduğunu, davacı buluşunun ‘’ serbest buluş ‘’ kapsamında olduğunu,

işçinin makul bir bedelin kendisine ödenmesini isteme hakkı doğacağının hüküm altına alındığını (m.

115/6), Ödüle konu fikir hakkında basında çıkan haberler ve kurulan tesislerin ödül verilme tarihi sonrası olduğunu, yarışma öncesi bilinen ve hayata geçirilen fikre ödül verilmeyeceğini, somut ihtilafta, davacıya ait bir fikir olduğu halde ödül verilmeden ve yarışma sonrası projelenip hayata geçirilen ‘’eser‘’ kapsamında fikirleri de mevcut olduğunu ‘’Eser‘’ sayılması için ödül almak gerekmeyeceğini, Fikrin özgün olması ve özgün olarak umumun hizmetine sunulduğu tarihten itibaren ‘’eser‘’ sayılacağını, Davacının tüm fikirleri için için değil,

davalı tarafından faydalı olduğu onaylanıp proje kapsamına alınan ve / veya müvekkile ödül verilen üç adet fikri için ve ödül almasa da faydalı olduğu tespit edilip projelenen fikir projeleri için huzurdaki davanın açıldığını, Yarışma ve ödül verilme tarihinden sonra hayata geçirilen fikirler için TPE nezdinde patent-marka-fikri mülkiyet hakkı başvurusu yapılıp yapılmadığı hakkında müzekkere yazıldığını, davacının ... ile yanmayan ve kirlenmeyen çadır üretimi fikri - hakkında gelen cevapta davalı namına ‘’ afet çadırı ‘’ hakkında 21/09/2020 tarihli faydalı model belgesi ve ... no’lu ve ... no’lu Patent belgesi alındığı, ...

A.Ş nam ve ünvanlı işletme bulunduğu bilgisi verildiğini, 2020-2021 yıllarına ilişkin bilgiler verilmekte olup, ödüle konu yarışma sonrası döneme ilişkin olduğunu, Tam bilgi edinmek için, 21/09/2020 tarihli ve ... no’lu faydalı model belgesine ait tarifnamenin ve istemler‘in dosyaya celbi sağlansaydı başvurunun ... ile yanmayan ve kirlenmeyen çadır üretimi hakkında olduğu ve diğer ödüle konu fikirlerin konusunun sadece müvekkilime ait olabileceği anlaşılabileceğini, araştırmanın eksik yapıldığını, diğer ödüle konu fikirler hakkında da eksik inceleme yapıldığını, davalı kurumun, davacının yazılım ve programları ve projeleri,

genel hizmetlerin yurt içinde veya yurt dışına sunulması veya halka ulaştırılması veya hizmetlerin yaygınlaştırılması veya hizmetleri daha ucuz verebilme noktasında kullanmış/hala kullanmakta ve bu kullanmadan astronomik maddi kazançlar ve yüklü miktarda maddi tasarruflar elde ederken davacıyı görmezden geldiğini, davacının ödüle layık görülen çalışmalarının FSEK.nun 6.maddesinde öngörülen işlenmiş eser kapsamında olduğunu, TPE den temin edilen belgelerin, bilirkişi raporları sonrası olup , sonradan ibraz edilen patent belge ve bilgileri Patent uzmanı bilirkişiye incelettirilmediğini, Davamız,

müvekkilimizin davalının açtığı fikir yarışmasına sunduğu tüm fikirleri için değil, Davalı kurumun ilgili birimi tarafından faydalı olduğu onaylanıp proje kapsamına alınan ve / veya ödül alan 3 adet fikri için ve ödül almasa da faydalı olduğu tespit edilip projelenen ve hayata geçirilip ticari amaçla kullanılan ev hatta tesisler kurulan, fikir projeleri için, huzurdaki dava açıldığını, Sayın bilirkişiler kok ve ek raporlarında, davacı müvekkilimizin ödül aldığı ve ödül almasa da tatbikata geçtiği fikirler hakkında, hatalı bilgi ve yorum ile ‘’ eser ‘’ sayılıp sayılmadığına dair çelişkili ve hatalı tespitlerde bulunduklarını,

Davalı kuruluşun, davacının geliştirdiği projeleri ve uygulamaya koyduğu fikirleri ve bilgisayar programlarını, ancak Eser sahibi müvekkilimin FSEK m.52 uyarınca verecek olduğu yazılı bir izinle kullanabileceğini, davacının ise davalı kuruluşa yazılı bir izin vermediğini;

yani, müvekkilimin geliştirdiği proje, fikirlerin ve programların davalı kuruluşun kullanması ve faydalanması noktasında müvekkil ile davalı arasında aralarında hiçbir yazılı sözleşme veya müvekkilimin kullanıma izin ve onayını veya icazetini içeren hiçbir yazılı sözleşme yapılmadığını, Bilirkişi raporlarında, ... ile yanmayan ve kirlenmeyen çadır üretimi fikri hakkında, fikrin projelendirildiği ve hayata geçirildiği,

hakkında pek çok haber bulunduğu belirtildiğini, Fakat, davacının katıldığı fikir yarışmasından önce hayata geçirildiğine hiç değinmediğini, Ulaşılabilen haberlerin davacının katıldığı fikir yarışmasından sonrasına ait olduğunu, Mahkemenin TPE nezdinde ödüle konu fikir hakkına , davalının patent alıp almadığı noktasında araştırma yapmadığını, davalı tarafından, ödüle konu fikir yarışmasından sonra ... ile yanmayan ve kirlenmeyen çadır üretimi için Malatya da fabrika kurduğunu, üretime geçirmiş ve ihracat yaptığını, Ayrıca, ... ile yanmayan ve kirlenmeyen çadır üreten fabrika hakkında Sanayi Bakanlığı,

Ticaret odası nezdinde araştırma yapılması gerekiyorken yapılmadığını, Ayrıca, anılan tesis hakkında bağlı olduğu vergi dairesi nezdinde araştırma yapılsaydı – kayıtlı çalışmaya mecbur olan – davalının iştiraki olarak kurduğu çadır fabrikasının kazancı ve karı- tespit edileceğini, Kan Hizmetleri fikri ve ... ‘ın desteği ile PAZARLAMAYA DAYALI KAN ÜRÜNLERİ VE KAN TORBASI ÜRETİMİ FİKRİ ; raporda, fikrin detaylandırıldığı ve somutlaşmış bir proje olduğu,

‘’ eser ‘’ kapsamına girdiği belirtildiğini, Kan torbası üretimi amaçlı tesis kurulmuş ve ödülden sonra görsel basında yer aldığını, davacıya ödül verilen yarışmadan daha önceden hayata geçirildiğine değinilmediğini, ...

AİT 10.000 LİTRE KANIN FARKLI ŞEHİRLERE ULAŞTIRILMASI FİKRİ; raporda, fikrin projelendirildiği ve hayata geçirildiği belirtildiğini, fakat, ödüle konu yarışmadan önce projelendirilip hayata geçirildiği belirtilmediğini, zaten fikrin hangi tarihte projelendirildiği ve hayata geçirildiği konusuna hiç değinilmediğini, ...FİKRİ;

raporda, fikrin projelendirildiği ve hayata geçirildiği ve PROF.DR. ...adına ... merkezi açılarak uzun ömürlü gıda ve besin temini amaçla faaliyet gösterdiğinin belirtildiğini, Fakat, ödüle konu yarışmadan önce projelendirilip hayata geçirildiği belirtilmediğini, zaten fikrin hangi tarihte projelendirildiği ve hayata geçirildiği konusuna hiç değinilmediğini, Kök rapor sayfa 15 ‘de, davacının 3 adet fikrinin ‘’ projelendirilebilir olduğu ve ödüle layık görüldüğünün belirtildiğini, Projelendirilebilir olması,

556 sayılı Patent hakları KHK ‘sine göre, 3 adet fikrin, ‘’TEKNİĞİN BİLİNEN DURUMUNU AŞTIĞI ve SANAYİİYE UYGULANABİLİR OLDUĞU gerçeğini ortaya çıkarttığını, Bilirkişi raporunda sayfa 16 ‘da, ödül alan ...ÜRETİM konulu, onaylanıp proje kapsamına alınan ama ödül verilmeyen alan fikrin PROJELENDİRİLDİĞİ VE HAYATA GEÇİRİLDİĞİ KABUL EDİLDİĞİNİ, bununla ilgili gazete haberlerinin dava dosyasına delil olarak sunulduğunu, bu konuda fabrika dahi kurulmuş olup para ile çadır satıldığı, seçimlerden önce basına yansıdığını beyanla ilk derece mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, FSEK'e dayalı hakların ihlali iddiasına dayalı maddi ve manevi tazminat istemidir.

İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir. Karara karşı, davacı vekili, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Davacı, davalı ... Müdürlüğünde çalıştığı dönemde fikir ve projelere katıldığı, katıldığı yarışmalardan üç defa ödül aldığı, ödül aldığı fikirlerin davalı kurumca kullanıldığı bir takım fikirlerin patent olarak tescil edildiği iddiasıyla FSEK'ten kaynaklı mali ve maddi hakların ihlali nedeniyle FSEK 68. Maddesi uyarınca maddi tazminat ve FSEK 70. Maddesi uyarınca manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

Dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı, FSEK bilirkişisi de eklenmek suretiyle alınan ek rapor ile uyuşmazlığa konu fikir ve projelerin tek tek incelendiği ve neticeten dava konusu fikirlerin SMK 82 anlamında bilgi sunumu olduğu, buluş kapsamına girmediği, FSEK kapsamında “eser” sayılmayacağının tespit edilmesi karşısında davanın reddine karar verilmesi yerinde olduğu anlaşılmakla davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf isteminin esastan reddine karar verilmesi gerekmiştir.