İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Hukuk Dairesi E.2021/2932 K.2021/2185

BAKIRKÖY 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ 12/03/2020 tarihli ve 2020/135 Esas, 2020/285 Karar sayılı dosyasında verilen karar istinaf incelemesi için dairemize tevzi edilmekle Dairemiz yukarıda belirtilen esas sırasına kaydı yapıldı. Dosya incelendi.

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı yan ile 18/04/2018 tarihli 3 adet ön ödemeli konut satış sözleşmesi akdedildiğini, sözleşmelerin şekil şartı nedeniyle geçersiz olduğunu, davalının edimini zamanında ifa etmesini imkansız olduğunu, dava ön şartı olan arabulucuya başvurma yolunun tüketildiğini belirterek haklı davanın kabulüne,

öncelikle sözleşmelerin resmi şekle aykırı yapılmasından dolayı geçersizliği ile müvekkili tarafından ödenen satış bedellerinin sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde aksi halde davalı yanın edimini zamanında ifa etmesinin imkansızlığı nedeniyle sözleşmelerin haklı nedenle feshi ve ödenen satış bedellerinin denkleştirici adalet ilkesi de gözetilerek dava tarihindeki güncel değerinin belirlenerek fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla ödenen satış bedellerine ilişkin şimdilik 1.000,00 TL'nin temerrüt tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faiziyle birlikte hüküm altına alınmasına karar verilmesini talep ve

dava etmiştir. Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi Mahkemesinin 12/03/2020 tarih, 2020/135 Esas, 2020/285 Karar sayılı görevsizlik kararı davalı tarafından istinaf edilmiştir.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle, mahkemece verilen kararın kendilerine tebliğ ile davadan haberdar olduklarını, dava dilekçesinin tebliğ edilmediğini, ön inceleme aşamasının tamamlanmadığını, görevsizlik kararına gerekçe olabilecek herhangi bir maddi dayanak bulunmadığını, mahkemece araştırma yapılmadığını, bu nedenle kararın kaldırılarak dosyanın mahkemesine iadesini talep etmiş, kararı istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Dava, taraflar arasındaki ön ödemeli konut satış sözleşmelerinin geçersizliği nedeniyle ödenen satış bedellerinin iadesi talebine ilişkindir. Mahkemece davacının tacir vasfının bulunmadığı ve 3 adet taşınmaza ilişkin sözleşmelerin söz konusu olması nedenleriyle asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğundan bahisle görevsizlik kararı verdiği görülmüştür.

6100 sayılı HMK’nın “Dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar” başlıklı 138/1. maddesinde, Mahkemenin, öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar vereceği, gerektiği taktirde kararını vermeden önce, bu konuda tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebileceği belirtilmiştir. Dava şartları ve ilk itirazların karara bağlanması için, tarafların açıklamaları yeterli ise hâkim, dosya üzerinden karar verebilir.

Verilen karar (görevsizlik veya yetkisizlik kararı gibi) davayı (o mahkemede) sona erdirici nitelikte ise, hâkim tarafları ön inceleme duruşmasına davet etmeden (dosya üzerinden) gerekli kararı verebilir. Bu hâlde ön inceleme duruşması yapılmasına, tarafların ön inceleme duruşmasına davet edilmesine ve tahkikat aşamasına geçilmesine gerek kalmaz (Kuru B., s 286).

Nitekim 6100 sayılı HMK’nın 138. madde gerekçesinde de, usule ilişkin hususların, şekli nitelik taşıdıklarından yargılamanın başında dosya üzerinden de incelenerek karara bağlanabileceği ancak mahkemenin kararını vermek için tarafların dinlenmesine ihtiyaç duyması hâlinde bunu tahkikat aşamasında değil, ön inceleme oturumunda yapacağı, böylece dava şartları ve ilk itirazlarla ilgili sorunların, en geç tahkikat başlamadan ön inceleme duruşması sonunda karara bağlanmasının amaçlandığı belirtilmiştir.

Anılan düzenleme ile hâkime dava şartlarına ilişkin olarak hangi aşamada karar verilmesi noktasında takdir hakkı tanınmış olup, hâkim tarafların dinlenmesine ihtiyaç duymaması hâlinde gerekli gördüğü takdirde dosya üzerinden de karar verebilecektir.6100 sayılı HMK’nın 30. maddesi uyarınca hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlü olup, dava şartlarına ilişkin bir sorunun yargılamanın başında çözülmeyip sonrasında dava şartı nedeniyle davanın reddine karar verilmesi usul ekonomisi ilkesi ile de bağdaşmayacaktır.

Tüm bu açıklamalar ışığında somut olaya gelindiğinde, mahkemece dava dilekçesi davalıya tebliğ edilmeden dosya üzerinden görevsizlik nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesi, 6100 sayılı HMK’nın 115/1. ve 138. maddeleri ve usul ekonomisi uyarınca mümkündür.

(HGK 2017/15-2141 Esas, 2019/442 Karar sayılı kararı) 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 4.maddesinde hangi işlerin ticari dava olarak nitelendirilecekleri belirlendikten sonra anılan kanunun 5.maddesinde Ticaret Mahkemeleri'nin kuruluşu ve hangi mahkemelerin Ticaret Mahkemesi sıfatıyla bakacağı belirlendikten sonra Asliye Ticaret Mahkemesi ile Asliye ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişkinin görev ilişkisi olduğu belirtilmiştir.

Ticari davalar, mutlak ticari davalar, nisbi ticari davalar, yalnızca bir ticari işletmeyle ilgili olmasına rağmen ticari nitelikte kabul edilen davalar olmak üzere üç grubta toplamak mümkündür. Mutlak ticari davalar, tarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyi ilgilendirip ilgilendirmediğine bakılmaksızın ticari sayılan davalardır. Mutlak ticari davalar, 6102 sayılı TTK'nın 4/1. maddesinde bentler halinde sayılmıştır.

Bunların yanında Kooperatifler Kanunu (m.99), İcra İflas Kanunu (m.154), Finansal Kiralama Kanunu (m.31), Ticari İşletme Rehni Kanunu (m.22) gibi bazı özel kanunlarda belirlenmiş ticari davalar da bulunmaktadır. Bu guruptaki davaların ticari dava sayılabilmesi için taraflarının tacir olması veya ticari işletmeleriyle ilgili olması gibi şartlar aranmaz.

TTK'nın 4/1. bendinde sınırlı olarak sayılan davalar arasında yer alması veya özel kanunlarda ticari dava olarak nitelendirilmesi yeterlidir. Bu davalar kanun gereği ticari dava sayılan davalardır. Nispi ticari davalar, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması halinde ticari nitelikte sayılan davalardır. 6102 sayılı TTK'nın 4/1. maddesine göre, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticari dava sayılır.

Bu hükme göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticari işletmesini ilgilendirmesi, hem de iki tarafın tacir olması gereklidir. Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticari iş niteliğinde olması veya ticari iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticari iş sayılması davanın ticari dava olması için yeterli değildir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 19/2. maddesi uyarınca, taraflardan biri için ticari iş sayılan bir işin diğeri için de ticari iş sayılması, davanın niteliğini ticari hale getirmeyecektir. Zira. Türk Ticaret Kanunu, kanun gereği ticari dava sayılan davalar haricinde, ticari davayı ticari iş esasına göre değil, ticari işletme esasına göre belirlemiştir. Hal böyle olunca, işin ticari nitelikte olması davayı ticari dava haline getirmez.

Üçüncü grup ticari davalar, yalnızca bir tarafın ticari işletmesini ilgilendiren havale, vedia ve fikri haklara ilişkin davalardır.

Yukarıda açıklandığı üzere bir davanın ticari dava sayılması için kural olarak ya mutlak ticari davalar arasında yer alması ya da her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bulunması gerekirken havale, vedia ve fikri haklara ilişkin davaların ticari nitelikte sayılması için yalnızca bir yanın ticari işletmesiyle ilgili olması TTK'da yeterli görülmüştür. Somut olayda davacının tacir olmaması mutlak ticari davanın söz konusu olmaması nedeniyle ticaret mahkemesi görevli değildir.

Bu nedenle mahkemece verilen karar usul ve yasaya uygun olup davalının istinaf talebinin reddine ilişkin aşağıdaki hüküm kurulmuştur.