İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2024/1711 K.2025/806

Taraflar arasındaki İstirdat davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükme karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup, incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkili şirketin, ... Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait, 28/04/2023 keşide tarihli, Ankara Keşide yerli, ... Çek Seri nolu, 350.000,00 TL bedelli ve ... Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait, 25/05/2023 keşide tarihli, Ankara Keşide yerli, ...

Çek Seri Nolu, 300.000,00 TL bedelli çekleri keşideciden aldığını, evrak fatura ve iş formları olduğunu, daha sonra çeklerin ya çalındığını ya da kaybolduğunu, müvekkiline ait kaybolan veya çalınan çekler hakkında İstanbul 6.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/13 Esas sayılı dosyasıyla çek iptali davası açıldığını, teminatla çeke ödemeden men kararı verildiğini, davalı tarafından çeklerin tahsili için bankaya verildiğini, mahkemeye müdahale dilekçesi verildiğini, mahkeme tarafından çekin iadesi hususunda dava açmak için ara karar oluşturulduğunu, çeklerin davalıya nasıl ve ne şekilde geçtiğinin müvekkili tarafından bilinmediğini,

çeklerdeki ciro ve imzanın müvekkili şirket yetkililerine ait olmadığını, ciro silsilesinin kopuk olduğunu, müvekkilinin elinden çıkan çeklerin müvekkili şirketin yetkililerinin imzası taklit edilerek piyasaya sunulduğunu, ... Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait, 28/04/2023 keşide tarihli, Ankara Keşide yerli, ... Çek Seri Nolu, 350.,000,00 TL bedelli ve ... Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait, 25/05/2023 keşide tarihli, Ankara keşide yerli, ...

Çek Seri Nolu, 300.000,00 TL bedelli çekler hakkında ödenmesini önlemek üzere daha önce teminat yatırılmış olmakla ödeme yasağı konulmasına, ... Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait 28/04/2023 keşide tarihli, Ankara Keşide yerli, ... Çek seri nolu, 350.000,00 TL bedelli ve ... Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait, 25/05/2023 keşide tarihli, Ankara Keşide yerli, ...

Çek Seri nolu, 300.000,00 TL bedelli çekin iadesine ve istirdatına, TTK 758 ve 763 maddeleri nazara alınarak söz konusu çekin müvekkiline iade edilmesini, edilmemesi halinde iptaline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle. Davacı tarafından 28/03/2023 keşide tarihli 350.000,00 TL bedelli ... seri nolu ve 25/05/2023 keşide tarihli 300.000,00 TL bedelli ... seri nolu çeklerin iptali talebiyle İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/13 esas dosyasıyla dava açıldığını, davanın açıldığının öğrenilmesi sonrasında ... ve ... numaralı çeklerin müvekkili banka müşterisi ... Nak. San. Ve Tic. A.Ş.

Tarafından müvekkili bankaya ibraz edilmesi nedeniyle dava dosyasına müdahil olunması talep edildiğini, mahkemenin ara kararıyla müvekkili bankanın müdahale talebinin kabulü ile çeklerin iadesi konusunda dava açılması için ara karar kurulduğunu, bunun üzerine davacı tarafın başvurusuyla İstanbul Arabuluculuk Bürosu ... sayılı dosyasıyla arabuluculuk görüşmesi yapıldığını, davacı şirketle anlaşmaya varılamadığını, davacı şirketin söz konusu çekilerin iadesi ve isitirdatına ilişkin taleplerinin haksız olduğunu, müvekkili bankanın çekleri meşru hamil olarak elindi bulundurduğunu, davanın reddine,

yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacının üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "...Dosya kapsamından, dava konusu çekler hakkında öncelikle İstanbul 6.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/12 Esas sayılı dosyası ile çek iptali davası açıldığı, yapılan yargılama sırasında, ... ve ... numaralı çeklerin davalı banka müşterisi olan dava dışı ... Nak. San. ve Tic.

A.Ş. tarafından davalı bankaya ibraz edildiğinden bahisle başvuru olması üzerine çek istirdatı davası açmak üzere davacı tarafa süre verildiği anlaşılmıştır... ve ... numaralı çeklerin yapılan incelemesinde, dava dışı ...

İnşaat A.Ş.tarafından çeklerin keşide edildiği, lehdarın davacı şirket olduğu, davacı şirketin cirosundan sonra arada başkaca cirantaların yer aldığı (..., ..., ... vb), davacı tarafça davalı bankanın çeki iktisapta ağır kusurlu olduğunun iddia edilmediği görülmüştür.Çek üzerindeki ciro silsilesinin tam ve birbirini düzgünce takip eden cirolardan oluştuğunu, TTK 790.maddesi gereğince davalı bankanın çekin meşru hamili olduğunu, TTK 792.maddesi gereğince çekin rıza dışı elden çıktığının iddia edilmesi halinde ispat yükünün çekin yetkili hamili olduğunu rızası hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya ait olduğu,

oysa davacı tarafça buna yönelik bir iddia olmadığı gibi delil de sunulmadığı, çek istirdatı davasının son hamile karşı açılması gerektiği, somut olayda son hamilin, icra takibi başlatan davalı şirket olduğu ve bu itibarla davalıya husumet yöneltilmesinin yerinde olduğu, ancak ispat yükü üzerinde bulunan davacının, yukarıda da açıklandığı üzere öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası dışında elinden çıktığını, sonrasında ise davalının çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olduğunu kanıtlamak zorunda olduğu, oysa dosya kapsamında davalının çeki iktisabından önce arada başkaca cirantaların yer aldığı,

nitekim davacı tarafından dava konusu çeklerin davalı tarafından ağır kusurlu olarak iktisap edildiğinin ispat edilemediği, bununla birlikte davalının çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olduğuna dair başkaca delil sunulmadığı, öyleyse düzgün ciro silsilesine göre yetkili hamil olan davalı aleyhine açılan çek istirdatına yönelik davanın reddine" karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkilinin ... Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait, 28.04.2023 keşide tarihli, Ankara Keşide yerli, ... Çek Seri Nolu, 350,000 L bedelli ve ... Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait, 25.05.2023 keşide tarihli, Ankara Keşide yerli, ...

Çek Seri Nolu, 300,000 L bedelli çekleri keşideciden aldığını, bu hususta evrak, fatura ve iş forumları olduğunu, sonrasında çeklerin ya çalındığını veya kaybolduğunu, kaybolan veya çalınan çekler hakkında İstanbul 6 .Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/13 Esas sayılı dosyasıyla çek iptal davası açıldığını, davalı tarafından çeklerin tahsil için bankaya verildiği ve Mahkemeye müdahale dilekçesi verilmekle, Mahkeme tarafından çekin iadesi hususunda dava açmak için ara karar oluşturulduğunu, çeklerdeki ciro ve imza müvekkil şirket yetkililerine ait olmadığını, ciro silsilesinin kopuk olduğunu,

çeklerde müvekkili şirketin imzası ve cirosu bulunmadığını, müvekkili şirket adına sahte imza atılarak çek tedavüle çıkarıldığını, bu hususta Yerel Mahkeme inceleme yapmaksızın karar verildiğini, dava konusu çeklerin yapmış olunan işe istinaden keşideciden alındığını ,bu durumun belge ve defter kayıtlarıyla ispat edildiğini, keşideci ile diğer ciranta veya hamil arasından herhangi bir iş veya alış veriş söz konusu olmadığını, müvekkilin elinden çıkan çekler müvekkil şirketin yetkililerinin imzası taklit edilerek piyasaya sunulduğunu,

imza incelemesiyle bu durum ortaya çıkacakken her nedense Yerel Mahkeme inceleme yapmaksızın hatalı karar verildiğini,Yerel Mahkemenin belirlediği vekalet ücretinin hatalı ve yanlış olduğunu, dava çekin iadesinin istirdatı olup nitekim harcın da maktu olarak yatırıldığını, Yerel Mahkemenin bu hususu gözden kaçırarak çeklerin bedelleri üzerinden vekalet ücretine hükmettiğini, açılan davanın çek bedelinin iadesi istirdatı davası olmadığını, zira müvekkil tarafından çek bedellerinin de ödenmediğini, şayet davanın reddi kararı verilecekse maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğini,

müvekkilinin adil ve savunma hakkının ihlal edildiğini beyanla Yerel Mahkeme kararının kaldırılmasına, ... Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait, 28.04.2023 keşide tarihli, Ankara Keşide yerli, ... Çek Seri Nolu, 350,000 TL bedelli ve ... Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait, 25.05.2023 keşide tarihli, Ankara Keşide yerli, ...

Çek Seri Nolu, 300,000 TL bedelli çekin iadesinin istirdatına, TTK 758 ve 763 maddeleri nazara alınarak söz konusu çekin müvekkiline iadesine, iade edilmemesi halinde iptaline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Dava, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 792. maddesi uyarınca çek istirdatı istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiş, bu karara karşı, yasal süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.Dava konusu çekler incelendiğinde, ... Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait, 28.04.2023 keşide tarihli ... Çek Seri Nolu 350.000 TL bedelli ve ...

Bankası Sincan Organize Sanayi Ticari Şubesine ait 25.05.2023 keşide tarihli ... Çek Seri Nolu, 300.000 TL bedelli çekin arka yüzünde ilk cironun davacı şirkete ait olup, sırasıyla ... Ltd. Şti , ... San. Tic. Ltd. Şti , ... Ticaret A.Ş., ... San. Ve Tic.

A.Ş. 'nin cirolarının bulunduğu, çeklerin arkasına, ibraz tarihinde karşılıklarının "0" olduğu ve İstanbul 6.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/13 esas sayılı ödeme yasağı kararı nedeniyle işlem yapılmadığı şerhinin düşüldüğü anlaşılmaktadır. TTK 790. maddesi uyarınca, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile kendi hakkı birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır.

Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.TTK 818/c maddesi yollamasıyla çekler hakkında da uygulanacak TTK 677. maddesinde "imzaların istiklali" prensibi benimsenmiş olup, ciro imzalarından biri sahte bile olsa, bu durumdan düzgün ciro silsilesinde yer alan diğer imzaların geçerliliği etkilenmez.

TTK’nın 792. maddesinde ise "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmü bulunmaktadır.Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça;

taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir.

Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191). Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.

TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacının, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür.Davaya konu çeklerde düzgün bir ciro silsilesi bulunmakta olup, bu husus şeklen çeki elinde bulunduran davalının hamil sıfatını ispat eder niteliktedir.

Ciro silsilesinde bir kopukluk söz konusu olmadığından davalı hamil, senedin illetten mücerret olması ilkesinden yararlanır. Davacı tarafça, davalının çekleri kötü niyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiği iddia edilmediği gibi dosya kapsamındaki delillere göre bu hususta bir ispat da yoktur.

Her ne kadar mutlak defii niteliğindeki imza inkarına dayalı sahtelik iddiası her aşamada herkese karşı ileri sürülebilir ise de istirdat davasına konu çeklerdeki ciro silsilesinin düzgün olduğu gözetildiğinde ilk cironun davacıya ait olup olmamasının sonuca bir etkisi olmadığından imza incelemesi yapılmasına da gerek yoktur. Bu nedenlerle ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmesi yerindedir.

Diğer yandan, vekalet ücreti harçlandırılmış dava değeri üzerinden hesaplanacak olup, eldeki dava, maktu harç yatırılarak açılmış bir davadır.

Mahkemece davanın reddi nedeniyle davalı yararına çek bedelleri üzerinden nispi vekalet ücreti hükmedilmiş ise de istirdat istemine konu çek bedelleri üzerinden yatırılan veya yargılama sırasında tamamlatılan bir harç bulunmadığı gözetildiğinde davalı yararına karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. uyarınca maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerekir. Bu nedenle davacı vekilinin bu yöne ilişen istinaf istemi yerindedir.HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; vekalet ücreti yönünden Mahkemece verilen karar isabetli görülmemiş ve bu nedenle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden yargılama yapılmasına gerek bulunmadığından Dairemizce esas hakkında yeniden karar verilmek suretiyle davanın reddine dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.