İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2025/378 K.2025/1850

Dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün talep eden vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

TALEP

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle; şirketin merkezinin İkitelli OSB Mah. İsteks B5 Blok Sk. ...

Başakşehir / İstanbul adresinde yer aldığını, işletmeye ait tüm evrak ve ticari defterlerin burada muhafaza edildiğini, davacı şirket merkezinin bulunduğu Başakşehir ilçesi olmak üzere civar ilçelerde 05/06.09.2023 tarihlerinde ciddi şekilde mal ve can kaydına neden olan sel felaketinden davacı şirketin merkezinin zarar gördüğünü, meydana gelen sel felaketi nedeniyle işletmede bulunan mallar yönünden ciddi maddi hasar meydana geldiğini, içerisindeki çoğu malzemenin ıslanarak kullanılamaz hale geldiğini, malların ve evrakların zayi olduğunu, anılan nedenle davacı şirkete ait birtakım resmi evrakların ve ticari defterlerin zayi olduğunu,

davacının ticari işletmesinde bulunan birtakım resmi evraklar ve ticari defterlerin bu sel felaketi sebebiyle zayi olduğundan, Türk Ticaret Kanunu m.82/d-7 uyarınca ilgili evrak ve defterlerin zayi olduğuna dair tarafımıza zayi belgesi verilmesini talep ettiklerini, ilgili evrakların listesinin 2018-2022 Arası Alım Satım Faturaları, Saklanması Zorunlu Muhasebe Evrakları, Envanter Defteri, Defteri Kebir, Yevmiye Defteri, Çek Koçanları, Tahsilat Makbuzları, 2 Adet Araba Ruhsatı şekilde olduğunu, belirtilen zayi olmuş resmi evrak ve ticari defterlerin zayi olduğuna dair taraflarına zayi belgesi verilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "...davacı tarafından zayi belgesi verilmesi talep edilen davacıya ait ticari defter ve belgelerin kaybolduğu iddia edilmiş ise de; tacirin TTK'nın 82/7. maddesindeki düzenlemeden faydalanabilmesi için öncelikle ticari defterlerin korunması amacıyla gerekli dikkat ve ihtimamı göstermiş olması gerekmektedir.

Somut olayda ise, Mahkememizce alınan bilirkişi raporu ve davacı tarafından sunulan deliller değerlendirildiğinde; davacı tarafından meydana gelen sel olayıyla ilgili herhangi bir tutanak veya tespit yaptırılmadığı, zayi olan belgelerin ne olduklarının belirli olmadığı, sel sebebiyle zayi olduğunun da tespit ettirilmediği, meydana gelen sel olayına ilişkin herhangi bir sigorta hasar dosyasının ve hasar dosyası kapsamında tespitin sunulmadığı, davacı tarafından sunulan resimler incelendiğinde;

zayi olduğu iddia edilen ticari belge ve evrakların herhangi bir su tahliye sistemi olmayan bodrum katta muhafaza edilmesinin basiretli tacir olarak hareket etme yükümlülüğü içerisinde değerlendirilemeyeceği, davacı tarafından ilgili belgelerin saklanması ve korunması için gerekli önlemlerin alınmadığının davacı tarafından sunulan resimlerden belli olduğu dikkate alındığında davacının TTK'nun 82/7.

Maddesindeki düzenlemeden faydalanabilmesi için öncelikle ticari defter ve ticari belgelerini korunması amacıyla gerekli dikkat ve ihtimamı göstermiş olması gerektiği, (Yargıtay 11.Hukuk Dairesi'nin 2015/15129 Esas, 2017/2533 Karar ve 02/05/2017 tarihli kararı) kural olarak basiretli tacirin ticari defter ve belgelerinin muhafaza ve korunması için gereken önlemleri alması gerektiği, davacı tarafın iş yerine ait ticari defter ve belgelerini özenle koruması gerektiği, davacının zayi belgesi verilmesini talep ettiği ticari defter ve belgelerin zayi olmasında ihmal ve kusurun bulunduğu,

davacı tarafın basiretli bir tacir gibi davranmayarak zayi belgesi verilmesini talep ettiği defter ve belgelerin muhafazasında gerekli dikkat ve özeni göstermediği anlaşılmaktadır. Bu itibarla, ticari evrakları korumada gerekli dikkat ve özeni göstermediği anlaşılan davacıya zayii belgesi verilmesi koşullarının somut olayda mevcut olmadığı anlaşılmakla, davanın reddine ..." karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkeme tarafından kurulan karar ile davanın reddine ilişkin verilen kararda müvekkili şirketin defter ve belgelerin muhafazasında gerekli dikkat ve özeni göstermediğini, zayii belgesi verilmesi koşullarının somut olayda mevcut olmadığı gerekçe gösterildiğini ve bu nedenle davanın reddine karar verildiği ifade edildiğini, ancak gerekçeye ve karara katılmanın mümkün olmadığını ve müvekkilinin basiretli tacir gibi hareket etmediğine ilişkin değerlendirmenin hatalı olduğunu,

mahkeme kararında yer alan bir diğer değerlendirmenin ise zayii belgesi verilmesi koşullarının somut olayda mevcut olmadığı yönündeki bir kanaatin eldeki dava dosyası ile uyuşmadığını, müvekkili şirket merkezinde gerçekleşen sel afeti ve sonrasında sel nedeniyle ofisin uğradığı zararın ve tahribatın sunulan fotoğraflarla açık ve anlaşılır olduğunu, müvekkilinin tüm dikkat ve özen yükümlülüğü gösterdiğini, usul ve yasaya aykırı mahkeme kararının, istinaf dilekçesi ile belirttikleri gerekçelerle,

ortadan kaldırılarak talepleri dogrultusunda yeniden bir hüküm tesis edilmesini ya da mahkeme kararının bozularak yeniden görülmek üzere mahkemesine gönderilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Talep , zayii belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince davanın reddine karar vermiş, karara karşı talep eden vekili istinaf yasa yoluna başvurmuştur.Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 82/7 maddesi “Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren 30 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir.” düzenlemesini içermektedir.

Anılan yasa maddesinde zayi belgesi verilmesini gerektiren zayi olma durumları sınırlı şekilde sayılmamış ise de zayi belgesi verilebilmesi için maddede belirtilenler gibi hallerden birinin olayda mevcut olması ve defterl.erin zayi olmasında kusur ve sorumluluğunun bulunmaması, tedbirli bir tacir gibi davranmasına rağmen zayi olayına engel olamamış durumda olması gerekir.

Başka bir ifadeyle, tacirin yukarıda bahsedilen kanun maddesinden yararlanabilmesi için ticari defter ve belgelerinin korunabilmesi amacıyla gerekli dikkati ve ihtimamı göstermiş olması gerekmektedir. Ayrıca, ziya durumunun tacirin iradesi dışında meydana gelmesi zorunludur.

Somut olayda talep eden tarafından 05-06.09.2023 tarihlerinde yaşanan sel nedeniyle şirket merkezinin zarar gördüğü iddiasıyla 2018-2022 arası alım satım faturaları , envanter defteri, defteri kebir , yevmiye defteri, saklanması zorunlu muhasebe evrakları, çek koçanları, tahsilat makbuzları, 2 adet araba ruhsatı hakkında zayi belgesi verilmesi talep edilmiştir.

Dosyaya sunulu fotoğraflara göre talep eden şirket merkezinde sel olayının meydana geldiği açık olup, şirket merkezinin bodrum katında şirkete ait ticari belge ve defterlerin muhafaza edilmesi başlı başına talep edenin basiretli bir tacir gibi davranmadığı ve defterin muhafazasında gerekli özeni göstermediğini kabule yeterli değildir.

Bu durumda işin esasına girilerek zayi olan belge ve defterler tespit edilmek suretiyle bir karar verilmesi gerekirken mahkemece zayi belgesi verilmesi koşullarının oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi isabetli olmamıştır. HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda, Mahkemece eksik inceleme ile davanın sonuçlandırılması isabetli görülmemiş ve bu nedenle talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.