İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 53. Hukuk Dairesi E.2024/1053 K.2024/907

Taraflar arasında görülen davanın yerel mahkemece yapılan yargılaması sırasında verilen ara kararına karşı istinaf yoluna başvurulmuş olup, duruşmasız olarak dosya üzerinde yapılan inceleme ve istinaf talepleriyle sınırlı olarak yapılan değerlendirme sonunda;

GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ

İhtiyati tedbir talep eden vekili, müvekkili şirketin, Türkiye'nin ilk bor karbür üretim tesisi projesinin yapımını üstlendiğini, projeyi geçici kabul aşamasına getirerek performans testlerinin başarılı sonuçlandığını, projede 14 Nisan 2023'te tamamlanması gereken sürenin taraflar arasındaki iyi niyet çerçevesinde verilen ek süre ile 14 Mayıs 2023'te sona ermesi gerektiği, ancak 235 günlük gecikme nedeniyle 7.000.000,00 ABD doları gecikme cezasının 30 gün içinde ödenmemesi halinde müvekkilin hak edişlerinden veya teminat mektuplarından tahsil edileceğinin bildirildiğini,

bunun üzerine müvekkili şirketin 7.000.000,00 ABD doları ve 3.500.000,00 ABD doları tutarındaki teminat mektupları için İstanbul Anadolu 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nden tedbir kararı aldığını, taraflar arasında süren görüşmelerde iş sahibinin teminat mektuplarını nakde çevirme tehdidini geri çekmesine rağmen 20 Mart 2024'te tekrar bu tehdidi gündeme getirdiğini belirterek müvekkili şirketin teminat mektuplarının Milletlerarası Tahkim Odası'nda açılacak tahkim davası sonuçlanıncaya kadar nakde çevrilmemesi için ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep etmiştir.

Mahkemece 25/03/2024 tarihli ve 2024/241 D.İş- 2024/248 Karar sayılı ilamı ile, ihtiyati tedbir talep eden vekilinin talebinin kabulü ile, talep konusu, muhatabı ... olan ... Bankası A.Ş. tarafından düzenlenmiş 17.12.2019 tarihli 7.000.000 ABD Doları meblağlı teminat mektubu ile; muhatabı yine ... olan, ... Bankası A.Ş.

Tarafından düzenlenmiş 09.12.2021 tarihli 3.500.000 ABD Doları meblağlı teminat mektubunun, aleyhine ihtiyati tedbir talep edilen ... tarafından paraya çevrilmesinin ihtiyati tedbir yoluyla önlenmesine dair karar verilmiştir.

Karşı taraf vekilince verilen karara itiraz edilmiş, itiraz neticesinde mahkemece, istinaf incelemesine konu 08/05/2024 tarihli D.İş sayılı karar ile, tahkim anlaşmasının varlığına rağmen yabancılık unsuru içeren bir uyuşmazlığa ilişkin olarak Türk Mahkemelerinden ihtiyati tedbir istenebileceği gibi Türk mahkemelerinden verilen ihtiyati tedbire ilişkin kararlara yapılan itiraza da, tahkimde dava açılıp açılmadığına bakılmaksızın, Türk Mahkemelerinde bakılabileceği, sözleşmenin teminatı olan teminat mektuplarının paraya çevrilmesi koşullarının sözleşme hükümleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği,

teminat mektubunun nakde çevrilmesi durumunda, ileride telafisi güç veya imkansız zararlar doğabileceği, teminat mektubunun karşılıksız kalıp kalmadığının yargılama ile tespit edilebileceği, dosyanın bulunduğu aşama itibariyle, HMK'nın 390/3. maddesinde düzenlenen yaklaşık ispat koşulunun gerçekleştiği gerekçeleriyle ihtiyati tedbir talebinin kabulüne dair karara yapılan itirazın reddine karar verilmiştir. Kararı ihtiyati tedbir talep eden vekili istinaf etmiştir.

İhtiyati tedbir talep eden vekili istinafında, ihtiyati tedbir kararı nedeniyle sözleşmesel hakları olan gecikme cezasını uygulayamadıklarını, geçici kabul gerçekleştiremediklerini, tesisi faaliyete geçiremediklerini ve zararlarının arttığını, şirketlerinin kamu desteğine sahip olduğunu, taraflar arasındaki sözleşmenin sabit fiyat garantili olduğunu ve sözleşme başında 70 milyon $ sözleşme bedelinden 54 milyon dolarlık kısmın ödendiğini, bugüne kadar yapılan ödemenin 68.989.733 $ olduğunu, ödenmeyen miktarında eksiklikler nedeniyle olduğunu, sözleşmeden sonra yaşanan global ölçekli krizler nedeniyle bir yıl +1 ay ek süre verildigini,

bu sürenin de 11 ay aşıldığını, mahkemenin tedbir kararını verebilme yetkisi bulunmadığını, taraflar arasında Tahkim anlaşması bulunduğunu, tedbir talep eden hakem heyetinden geçici kabulün yapılması mektupların serbest bırakılmasının istediğini, oysa yerel mahkemece tesis eden ihtiyati tedbir kararı ile davacının taleplerinin ötesine taşınıp nihai karar sonucu etkisinin doğrulduğunu, davacı tarafın kendi kusurundan faydalandırıldığını, işin zamanda teslim edilmemesi nedeniyle zararlarının büyük olduğunu, yaklaşık ispat koşulunun sağlanmadığını, davacının ne gibi bir zararı olduğunu açıklamadığını,

%15 teminatın zararlarını karşılamaya yetmeyeceğini en azından bu miktarın arttırılması gerektiğini ileri sürerek ihtiyati tedbir kararının kaldırılmasını talep etmiştir. Taraflar arasındaki uyuşmazlık, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesinden kaynaklanmaktadır. Davacı yüklenici, davalı iş sahibidir.

Davacı yüklenici şirket taraflar arasındaki sözleşmesi gereği yükümlülüklerini yerine getirdiğini, sözleşmeye konu işi ifa ettiğini, sözleşmeye konu i̇şi geçici kabul aşamasına getirerek performans testlerini başarıyla sonuçlandırdığını, bu aşamada iş sahibince teminat mektuplarının paraya çevrilmesi durumunda menfaat dengesinin bozulacağı ve haksız durum ortaya çıkacağını belirterek teminat mektubunun paraya çevrilmesini önlenmesini talep etmiş ve mahkemece de talep doğrultusunda teminat karşılığında ihtiyati tedbir talebinin kabulüne karar verilmiştir.

Verilen ihtiyati tedbir kararına, karşı taraf vekilince itiraz edilmiş, 08.05.2024 tarihli ara karar ile ihtiyati tedbir kararına yapılan itirazın reddine karar verilmiştir.

Öncelikle karşı taraf vekilinin mahkemenin yetkisine ilişkin istinaf itirazının incelenmesinde, Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 12/10/2022 tarihli 2022/3529E., 2022/4699K. sayılı ilamında, tahkim anlaşmasının varlığına rağmen yabancılık unsuru içeren bir uyuşmazlığa ilişkin olarak Türk mahkemelerinden ihtiyati tedbir istenebileceği gibi Türk mahkemelerinden verilen ihtiyati tedbire ilişkin kararlara yapılan itiraza da, tahkimde dava açılıp açılmadığına bakılmaksızın, Türk mahkemelerinde bakılabileceği belirtilmiş olmakla, karşı tarafın bu istinaf itirazı yerinde görülmemiştir.

Talep, eser sözleşmesi kapsamında yüklenici tarafından işin güvencesi olarak iş sahibi karşı tarafa verilen kesin teminat mektubunun paraya çevrilmesinin tedbiren durdurulmasına ilişkinidir. Mahkemece teminat karşılığında ihtiyati tedbir talebi kabul edilmiş, itiraz üzerine istinafa konu karar ile itirazın reddine karar verilmiştir.

Eser sözleşmelerinde iş sahibi, işin sonunda eserin eksik ve ayıplı yapılması, süresinde teslim edilmemesi veya sair sözleşmeye aykırılıklar nedeniyle uğrayacağı olası zararları karşılığı alacağını garanti altına almak için sözleşme ile yükleniciden teminat mektubu, teminat senedi (bono veya çek) veya KKİS' lerinde yükleniciye bırakılan bağımsız bölümler üzerine ipotek tesis etmek suretiyle çeşitli teminatlar alabilir.

Eğer ileride zarar gerçekleşir ve bunu da iş sahibi ispat ederse bu zarar teminattan mahsup edilerek varsa artan yükleniciye iade olunur. Kesin teminat mektubu, bankalarca veya finans kuruluşlarınca düzenlenen ve yüklenici tarafından muhatap iş sahibine verilen bir belgedir. Teminat mektubu bankaya ibraz edildiğinde, ilgili banka iş sahibinin alacaklı olup olmadığına bakmaksızın derhal ödeme yapması gerekir.

Bu niteliği gereği teminat mektubunun diğer teminatlardan bariz farkı icra takibi yapılmasına gerek duyulmadan doğrudan tahsil edilebilmesidir. Başka bir ifade ile tahsilde kolaylık sağlamasıdır. Ancak böyle de olsa iş sahibince teminat mektubunun haksız olarak paraya çevrilmemesi gerekir. Yani diğer teminatlarda olduğu gibi iş sahibi öncelikle yüklenicinin kusuru ile sözleşmeyi ihlal ettiğini ve bundan dolayı zarar gördüğünü ispat etmesi gerekir.

Teminat mektubunun her an nakde çevrilebiliyor olabilmesiyle ilgili özelliği sadece alacağın tahsili safhasıyla ilgili olup, diğer teminatlardan farklı olarak ayrıca bir hak sağlamaz.

Bunun için tedbiren teminat mektubunun nakde çevrilmesinin önlenmesine yönelik taleplerde; işin tamamlanarak teslim edilip edilmediği, sözleşmede iade şartları düzenlenmiş ise bu şartların hangi oranda gerçekleştiği, sözleşmede bu yönde bir hüküm yoksa işin sözleşmeye uygun ifa edilme durumu, iş sahibinin zararının bulunup bulunmadığı varsa miktarı gibi hususların birlikte değerlendirilip yaklaşık ispat şartlarının hangi taraf lehine bulunduğunun değerlendirilmesi gerekir.

Diğer önemli bir husus da, tedbire karar verilirken teminat mektubunun iadesi veya iptali talepli dava açılıp açılmadığına bakılması gerekir. Zira teminat mektubunun iadesi veya iptali talepli dava açılmış ise iş sahibince paraya çevrilmesi halinde bu davaların sonuçta konusuz kalma durumu söz konusu olacağından hak ihlaline de sebep olabilir.

Yukarıda yapılan açıklamalar ve dosya kapsamına göre somut olay değerlendirildiğinde; ihtiyati tedbire konu teminat mektuplarının ne için verildiği hususunda taraflar arasındaki sözleşmede açık bir düzenleme bulunmaması nedeniyle i̇şin sözleşme uygun olarak ifa edilmemesini teminen düzenlendiğinin kabul edilmesi gerekir. Başka bir anlatımla, tedbire konu teminat mektupları sözleşmeye aykırılıklar için garanti niteliğinde verilmiştir.

Sözleşmede teminat mektubunun salınması koşullarının da düzenlenmiş olduğu görülmektedir. Somut olayda iş sahibince sözleşmeye aykırılık iddiası ileri sürülmüş ise debu aşamada buna dair yaklaşık ispata yeterli bilgi ve belge bulunmaması, yüklenicinin tahkim yoluyla açtığı davada teminat mektubunun salınması talebinde bulunmuş olması ve iadesi şartları bir arada değerlendirildiğinde mahkemece verilen karar doğru olmuştur.

Ayrıca mahkemece ihtiyati tedbir için hükmedilen teminatın %15 oranında kararlaştırılmış olduğu ve belirlenen bu oranın dosya kapsamına, usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzeni gözetilerek yapılan istinaf incelemesi sonucunda, dosya kapsamına, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenler ve ileri sürülen istinaf sebeplerine göre, mahkeme ara kararında usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, karşı taraf vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b-1. bendi gereğince esastan reddine karar verilmesi gerekmiştir.