İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2022/764 K.2024/2006

Taraflar arasındaki davadan dolayı İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 25/11/2021 gün ve 2020/441 Esas 2021/959 Karar sayılı hükmün istinaf yoluyla Dairemizce incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için üye ... tarafından düzenlenen rapor dinlenip ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili, davacının ...bank A.Ş Muş Bulanık Şubesine ait, keşidecisi ... olan 140.000,00-TL bedelli, 0402607 seri numaralı, 29.07.2020 keşide tarihli çekin hamiliyken kaybolduğunu, işbu çekin lehtar ...'den bir ticari ilişki kurulması noktasında varılan ön anlaşma gereği cirolanarak alındığını, sonradan ... ile anlaşma koşullarının ortadan kalktığını ve davacı tarafından çekin iadesinin gerektiğini, çekin iadesi istendiğinde davacı tarafından çekin bulunamadığını, çekin davacının rızası dışında elinden çıktığını, dava dışı banka tarafından sunulan cevabi yazıya göre çekin son hamilinin davalı taraf olduğunu,

davacı ile davalı taraf arasında herhangi bir ticari ilişki bulunmadığını, davalının iyi niyetli hamil olmadığından davacının elinden rızası dışında çıkan çekin istirdadına ve davacının meşru son hamil sıfatı ile alacaklı olduğunun tespitine, açıkladığı nedenlerle çek ile davacı ve önceki cirantalar aleyhinde icra takibine başlanması halinde takibin durdurulması ve dosyadaki mevcut ve gelecek paraların davalıya ödenmemesi ve haciz işlemi yapılmaması için İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesine teminat yatırıldığından öncelikle teminatsız,

aksi halde gösterilecek teminat mukabilinde icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili, davanın süresi içinde açılmadığını ve davacının davalıya yöneltebileceği hakkı olmadığını, davanın yetkisiz mahkemede açıldığını, yetkili mahkemelerin Aydın Mahkemeleri olduğunu, davalı şirketin yerli ürünler incir, zeytin, zeytinyağı ticareti yaptığını, çekte ciro silsilesinde sıkıntı olmadığını, davacının çekteki cirosunu, imzasını kabul ettiğini, ancak rızası dışında elinden çıktığını iddia ettiğini, bunun borçtan kurtulma amacı taşıdığını, ...'nın ...'a çeki imzalayıp kendisinin verdiğini, ...'in de ...'e verdiğini, davalının 30.01.2020 tarihinde ...'ten incir verdiği için incir bedeli olarak bu çeki aldığını,

taraflar vergi mükellefi olduğunu, davalı şirket tarafından çekin 2020 yılı Şubat ayı başında ...' e sunularak işleme konulduğunu ve ...'in çeki işleme alırken çekin keşidecisinden teyit alıp işleme koyduğunu, davacının iş karşılığı çeki kendisi verdiğini, çekin ödenmemesi nedeni ile Aydın İcra Müdürlüğü 2020/27540 E sayılı dosya ile icra takibi yapıldığını, istirdat davasında ispat yükünün iddia sahibine ait olduğunu, davalının çeki mal karşılığı aldığını, incir alışverişi yaptığı ...'ün çeki bu şekli ile teslim ettiğini, davacının kötü niyetli olduğunu,

davaya ilişkin yetkisizlik kararı verilmesini ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, ...bank A.Ş. Muş Bulanık Şubesi'nin muhatap olduğu keşidecisi ... olan, 140.000,00 TL bedelli, 0402607 seri numaralı, 29.07.2020 keşide tarihli, keşidecisi ..., lehdarı ..., cirantaları ..., ..., ..., ... ve hamilin davalı ... Şti. olduğu, çekte karşılıksız kaşesi bulunduğunun görüldüğünü, Aydın İcra Müdürlüğü'nün 2020/ 27540 E. Sayılı dosyasında alacaklı ... Ltd.

Şti' nin borçlular ..., ..., ... ve ... aleyhine dava konusu çek ile ilgili kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlattığının anlaşıldığını, İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2020/347 E. sayılı dosyasının dava konusu çek ile ilgili olarak açılan çek iptaline ilişkin dava olduğunu, davanın kambiyo senedinden kaynaklanan menfi tespit ve istirdat davası olduğunu, davacı vekili, ...bank A.Ş.

Muş Bulanık Şubesi'nin muhatap olduğu keşidecisi ... olan 140.000,00 TL bedelli 0402607 seri numaralı 29.07.2020 keşide tarihli çekin lehtar ...'den bir ticari ilişki kurulması noktasında varılan ön anlaşma gereği cirolanarak alındığını, ... ile anlaşma koşulları ortadan kalktığı için çekin iadesi gerektiğini ancak çekin bulunamadığını, davacının elinden rızası dışında çıktığını, çekin son hamili ... Ltd.

Şti. olan davalı arasında herhangi bir ticari ilişki bulunmadığını diğer cirantalarla da ticari ilişkisi bulunmadığını, davalının iyi niyetli hamil olmadığını beyan ettiğini bu çek nedeniyle borçlu olmadığının tespitini istediğini, davalının 30.01.2020 de ...' e incir verdiği için incir bedeli olarak dava konusu çeki aldığını, ... ile yapılan alışverişin defter ve belgelerle sabit olduğunu ileri sürdüğünü davanın reddini savunduğunu, ispat külfetinin davacı tarafta olduğunu, imzası ikrar edilmiş kambiyo senedinin "çek" alacağın varlığını ispatlayan kesin delil niteliğinde olduğunu, bunun aksini iddia eden davacının,

usulüne uygun delillerle kanıtlamadığını, davalının kendisinden önceki ciranta ile aralarında ticari ilişki bulunduğunun anlaşıldığını, dava konusu çekteki imzanın davacıya ait olduğunun davacı tarafından kabul edildiğini, davacı tarafın verilen kesin sürede ticari defter ve kayıtları sunmadığını ve yerlerini bildirmediğini, çekin, ödeme vaadi niteliğinde kambiyo senedi olduğunu ve bağımsız borç ikrarını içerdiğini, davacı tarafın dava dilekçesinde açıkça yemin deliline dayanmamış olduğunu, ispat yükü kendisinde olan davacının davasını ispat edemediği gerekçesiyle ile davanın reddine karar verilmiştir.

Karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili, davalı tarafın ticari ilişki içerisinde olduğunu ileri sürdüğü ve BA/BS formuna dayalı olarak yapılan değerlendirmenin hatalı olduğunu, davalının ticari ilişkisi olduğu kabul edilen ciranta ...'ün, davalı aleyhine Aydın 1. İcra Hukuk Mahkemesi 2020/346 E. sayılı imza itirazı davası açtığını, çekte yer alan imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürdüğünü, ancak ilk derece mahkemesinin bu hususa karşın ticari ilişkinin varlığını kabul ederek hatalı karar verdiğini, çekte yer alan cirantaların vergi dairesi kayıtları incelendiğinde tacirlik sıfatı olmadığını ve çekin ...'e nasıl geçtiği hususunun açık olmadığını,

... tarafından da ileri sürülen imza inkarı karşısında çekin, hukuka aykırı olarak davalının eline geçtiğini, davacının borçlu olmadığını, bu hususların davacı aleyhine değerlendirilerek davanın reddi yoluna gidildiğini, davacının tacir olmadığının sabit olduğunu ve sunabileceği bir ticari defter ve belgesi bulunmadığını, ilk derece mahkemesinin davacının ticari defter ve belgelerini sunmadığı gerekçesine dayalı olarak davanın reddi yoluna gitmesinin hukuka aykırı olduğunu, davalının kötüniyetli olduğu hususunda ihtilaf bulunmadığını,

davalının çeke ilişkin olarak davacı ... ve onun devrettiği iddia edilen ... dışındaki cirantalara ve keşideciye icra takibi başlatıldığını, icra takibinin Aydın İcra Müdürlüğü'nün 2020/27540 Esas sayılı dosya olduğunu, davaya ilişkin olarak davalının ticari ilişki içerisinde olduğu ileri sürülen ...'ün imza itirazında bulunduğunu, çeki elinde bulunduran davalının, kötüniyetli olup çeki herhangi bir ticari ilişkiye istinaden elinde bulundurmadığını, BA/BS formlarından hareket edildiğini, davalı tarafın çeki Ocak 2020'de aldığını beyan ettiğini, ancak aralarında kurulduğu iddia olunan ticari ilişkinin Şubat 2020'ye ilişkin olduğunu,

bu durumun BA/BS formundan anlaşıldığını, ticari teamüllerde önce çekin verilip akabinde ticari ilişki kurulmasının söz konusu olmadığını, bu yönüyle davalı tarafın kötüniyetli olarak hareket ettiğini bu nedenlerle aksi yönde verilen kararın kabulünün mümkün olmadığını, davacının ciro silsilesinde yer alan ... ve ... dahil hiçbir kimseyle ticari ilişkisinin bulunmadığını, çekin belirtilen kişilerde olmasının kabul edilemez olduğunu, kötüniyetin sabit olduğunu, davacının belirtilen kişilerle bir ticari ilişkisi, tanışıklığı vb. olmadığından yapılan devirlerin kötüniyetli olup çekin iadesi gerektiğini istinaf nedenleri olarak ileri sürmüştür.

GEREKÇE

Dava, dava konusu 29/07/2020 keşide tarihli, 0402607 seri numaralı 140.000,00 TL bedelli çeke dayalı menfi tesbit/istirdat istemine ilişkin olup, ilk derece mahkemesince yukarıda yazılı gerekçeyle davanın reddine karar verilmiştir.

Dairemizce HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf nedenleriyle ve resen kamu düzenine ilişkin sebeplerle sınırlı olarak istinaf incelemesi yapılmıştır.

Dava kambiyo senedi, çeke dayalı olarak iddianın ileri sürülüş şekline nazaran işbu davada ispat yükü davacı taraf üzerinde bulunmaktadır. Yargılama sırasında takibe konu alacağın ödenmesi nedeniyle istirdat isteminde bulunulması ispat yükünü değiştirmez.

6102 Sayılı TTK’nın 792. maddesinde “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmü düzenlenmiştir. Bu madde uyarınca ispat yükü, çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya ait olup, davacının bu hususların yanı sıra ayrıca davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu ileri sürüp kanıtlaması gerekmektedir.

İstinafa gelen tarafça çekdeki ciranta ...'ün imza itirazında bulunarak, Aydın 1. İcra Hukuk Mahkemesi 2020/346 E. Sayılı dosyasında imza itirazı davası açtığını, çekte yer alan imzanın kendisine ait olmadığını gerek yargılama sırasındaki beyanlarında gerekse istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü dikkate alındığında işbu imzanın aidiyeti hususunun yukarıda açıklanan yasal hükümler çerçevesinde irdelenmeksizin karar verilmesi doğru bulunmamıştır.

Zira davalının davaya konu çeki kötü niyetle iktisabının veya iktisapta ağır kusurunun mevcudiyetinin dava sonucuna etkisi dikkate alındığında çekteki ciranta ... tarafından Aydın 1. İcra Hukuk Mahkemesi'nde yürütülen 2020/346 Esas sayılı dava dosyasının ve bu dosya içerisinde yapılan imza incelemesine ilişkin bilirkişi raporlarının celbedilmeksizin, akibeti araştırılmaksızın davanın reddine karar verilmesi yerinde görülmeyip davacı vekilinin istinaf isteminin bu nedenlerle kabulü gerekmiştir.

Bu durumda, ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olması nedeniyle istinaf istemine konu karara yönelik denetim yapılması mümkün değildir. O halde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-a-6 maddesi uyarınca istinaf başvurularının esasa ilişkin hususlar incelenmeksizin kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve kaldırma kararının sebep ve şekline göre sair istinaf itirazlarının incelenmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmiştir.